Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Safi Arpaguş, Diyanet Aylık Dergi'nin Kasım 2026 sayısında “İnsanın Keremiyeti ve Biyofıkıh” başlıklı bir yazı kaleme aldı.

İnsanın yaratılıştan gelen üstün vasıflarına ve taşıdığı sorumluluğa dikkati çeken Başkan Arpaguş, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin insan hayatına sunduğu imkânların yanı sıra beraberinde getirdiği dinî ve ahlaki meseleleri değerlendirdi.

Özellikle genetik teknolojilerinin kontrolsüz kullanımının insan fıtratı ve neslin selameti üzerindeki muhtemel etkilerine işaret eden Başkan Arpaguş, tıbbi araştırmaların insanın keremiyeti ekseninde yürütülmesi ve bu alandaki sorunların biyofıkıh perspektifinden ele alınması gerektiğini belirtti.

“İnsan, ilahi sanatın bu âlemdeki en ihtişamlı eseridir”

İnsanın yaratılışındaki üstün özelliklere dikkati çeken Başkan Arpaguş, “İnsan, ilahi sanatın bu âlemdeki en ihtişamlı eseridir. O, ahsen-i takvim üzere yaratılmış, nefha-i ilahi ile can bulmuş ve kâinattaki hiçbir varlığa nasip olmayan rabbani bir yakınlığa nail olmuş mükerrem bir varlıktır.” ifadelerini kullandı.

Kur'an-ı Kerim'de insanın en güzel biçimde yaratıldığının ve şerefli kılındığının bildirildiğini hatırlatan Başkan Arpaguş, insanın akıl, irade, idrak, tefekkür, muhakeme, muhasebe ve temyiz gibi üstün kabiliyetlere sahip olduğunu belirtti.

Başkan Arpaguş, “Gerek yaratılıştan gelen özellikler gerekse hayatı boyunca Allah’ın kendisine ihsan ettiği nimetlerle insan diğer varlıklar arasında seçkin bir konuma yükselmiştir.” değerlendirmesinde bulundu.

“İnsanın imar sorumluluğu maddi kalkınmayla sınırlı değildir”

İnsanın sahip olduğu üstün vasıfların beraberinde önemli sorumluluklar getirdiğini ifade eden Başkan Arpaguş, insanın Yüce Allah'ın emir ve yasaklarına riayet ederek hayatını adalet, merhamet ve ilimle imar etmesi gerektiğini belirtti.

Başkan Arpaguş, insanın yeryüzündeki sorumluluğuna ilişkin şu ifadeleri kullandı:

“İnsanın söz konusu imar sorumluluğu, sadece maddi boyutuyla kalkınma ve gelişme hamleleri gerçekleştirmekle sınırlı da değildir. Bununla birlikte kendi fıtratını muhafaza etmek, kâinatın dengesini korumak, zulmü ve haksızlığı ortadan kaldırarak hak ve hakikati hayata hâkim kılmak da insanın imar sorumluluğu kapsamındadır.”

İnsanın ancak bu anlayışla hayatını sürdürdüğünde “ahsen-i takvim” vasfını koruyabileceğini ifade eden Başkan Arpaguş, aksi hâlde “esfel-i safilin”e düşme tehlikesiyle karşı karşıya kalacağını kaydetti.

“İnsan, fıtrata müdahale sayılabilecek pek çok konuda olağanüstü imkânlara erişmiş durumdadır”

Bilimsel ve teknolojik gelişmelerin insanın yeryüzündeki sorumluluğunu daha hassas hâle getirdiğine işaret eden Başkan Arpaguş, özellikle tıp alanındaki ilerlemelerin insan hayatında önemli değişimlere yol açtığını belirtti.

Başkan Arpaguş, “Zira bugün insan, fıtrata müdahele sayılabilecek pek çok konuda olağanüstü imkânlara erişmiş durumdadır.” ifadelerini kullandı.

Tıp teknolojilerinin hastalıkların önceden tespiti, organ nakli, anne karnındaki cenine veya genetik kodlara müdahale gibi imkânlar sunduğunu belirten Başkan Arpaguş, bu gelişmeler sayesinde tedavi süreçlerinin kısaltılması, bulaşıcı hastalıkların yayılmasının önlenmesi ve insan hayatını tehdit eden risklerin azaltılması hususunda önemli başarılar sağlandığını kaydetti.

Başkan Arpaguş, “Bu da insanı, bir bakıma hayata dair aktif bir kurgulayıcıya dönüştürmüştür.” değerlendirmesinde bulundu.

“Genetik teknolojilerinin kontrolsüz kullanılması belirsizlikler barındırıyor”

Fen ve teknoloji alanındaki gelişmelerin insan hayatına sağladığı katkıların yanında karmaşık sorunları da beraberinde getirdiğine dikkati çeken Başkan Arpaguş, özellikle genetik müdahalelerin muhtemel sonuçlarına ilişkin şu uyarıda bulundu:

“Özellikle genetik teknolojilerinin kontrolsüz kullanılmasının, insanın fıtratı ve neslin selameti üzerinde meydana getirebileceği olumsuz sonuçlar, hem bilimsel açıdan hem de dinî ve ahlaki bakımdan belirsizliğini korumaktadır.”

Bu alandaki çalışmaların dinî ve ahlaki değerler gözetilerek yürütülmesinin zorunlu olduğunu vurgulayan Başkan Arpaguş, “Bu sebeple insanın tabiatına ve genetik yapısına yönelik çalışmaların insanın keremiyeti ekseninde etik ilkeler ve dinî değerlerin dikkate alınarak yapılması bir zorunluluktur.” ifadelerini kullandı.

“İnsanın keremiyeti dokunulamaz, ihmal edilemez ve devredilemez bir değerdir”

İnsanın saygınlığının herhangi bir dış şarta bağlı olmadığını vurgulayan Başkan Arpaguş, şu ifadeleri kullandı:

“Bu noktada, özellikle insanın keremiyeti, hiçbir haricî şarta bağlı olmaksızın doğuştan gelen ve yalnızca insan olmaktan kaynaklanan dokunulamaz, ihmal edilemez ve devredilemez bir değerdir.”

Mâide suresinin 32. ayetinde bir insanın hayatını kurtarmanın bütün insanları yaşatmak gibi değerlendirildiğini hatırlatan Başkan Arpaguş, Hz. Peygamber'in “Ölünün kemiğini kırmak, dirinin kemiğini kırmak gibidir.” hadisine de yer verdi.

Başkan Arpaguş, bu hadisin insanın keremiyetinin yalnızca yaşadığı süreyle ve bu dünyayla sınırlı olmadığını ortaya koyduğunu belirtti.

“Tıbbi yenilikler doğurabileceği maddi manevi sonuçları bakımından da değerlendirilmeli”

İslam'ın insan hayatını, bedenini ve cesedini dokunulmaz ve hürmete layık kabul ettiğini ifade eden Başkan Arpaguş, tıbbi araştırmaların temel amacının insanın onurlu bir hayat sürmesini sağlamak olması gerektiğini vurguladı.

Başkan Arpaguş, konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“Bu itibarla tıbbi araştırmalarda asıl amaç, insanın sadece daha güçlü olmasını, daha sağlıklı ve daha müreffeh bir hayat yaşamasını temin etmek değil; fıtratını bozmadan, saygınlığına ve mahremiyetine halel getirmeden, onurlu bir yaşam sürmesini sağlamak olmalıdır.”

Tıbbi gelişmelerin yararları kadar muhtemel etkilerinin de dikkate alınması gerektiğini belirten Başkan Arpaguş, “Tıbbi yenilik ve gelişmeler, yalnızca yararları ve getirileri üzerinden değil etkileri ve doğurabileceği maddi manevi sonuçları bakımından da değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.” ifadelerini kullandı.

“Sorunların biyofıkıh perspektifinden ele alınması elzemdir”

Tıp ve genetik alanındaki gelişmelerin ortaya çıkardığı meselelerin kapsamlı bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerektiğini belirten Başkan Arpaguş, disiplinler arası ortak çalışmanın önemine işaret etti.

Başkan Arpaguş, “Dolayısıyla bu alandaki bütün meselelerin biyofıkıh perspektifinden kapsamlı bir bakışla ele alınması ve sorunların İslam hukuku çerçevesinde disiplinler arası müşterek bir çalışmayla çözüme kavuşturulması elzemdir.” ifadelerini kullandı.

“Beden bir mülk değil, korunup gözetilmesi gereken bir emanettir”

İnsanın kendi bedeni üzerinde sınırsız tasarruf hakkına sahip olduğu anlayışının yaygınlaştığına dikkati çeken Başkan Arpaguş, yazısını Müslüman ilim adamlarının bu alandaki sorumluluğunu hatırlatarak tamamladı:

“Kişinin kendi bedeni üzerinde dilediği her şeyi yapabilme özgürlüğü olduğu anlayışının yaygınlaştığı günümüzde, bedenin bir mülk değil korunup gözetilmesi gereken bir emanet olduğu ve insanın fiziki âlemi aşan bir metafizik yönü bulunduğu hakikatini insanlıkla buluşturma sorumluluğu ise Müslüman ilim adamlarının uhdesindedir.”

--

Kaynak: Diyanet Aylık Dergi, Kasım 2026