1868 yılında bugün Bulgaristan sınırları içinde bulunan Rusçuk'ta dünyaya gelen Ömer Fahreddin Paşa, Soyadı Kanunu'nun ardından Türkkan soyadını aldı. 93 Harbi'nin ardından ailesiyle İstanbul'a gelen Paşa, 1888'de Harp Okulunu, 1891'de Erkan-ı Harbiyye'yi bitirerek kurmay yüzbaşı rütbesiyle orduya katıldı.

Askerlik hayatı boyunca farklı bölgelerde görev yapan Fahreddin Paşa, Balkan Savaşı sırasında Çatalca savunmasında gösterdiği başarıyla Edirne'nin geri alınmasında rol oynadı.

Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'na girmesinin ardından 4. Ordu'ya bağlı 12. Kolordu Kumandanı olarak görev yapan Fahreddin Paşa, daha sonra 4. Ordu kumandan vekilliğine getirildi.

Şerif Hüseyin isyanı üzerine Medine'ye gönderildi

Mekke Şerifi Hüseyin'in Osmanlı Devleti'ne karşı isyan hazırlığında olduğunun öğrenilmesi üzerine Fahreddin Paşa, 28 Mayıs 1916'da 4. Ordu Kumandanı Cemal Paşa tarafından Medine'ye gönderildi. 31 Mayıs'ta şehre ulaşan Paşa, yaptığı incelemelerin ardından isyan hazırlıkları hakkında Cemal Paşa'ya bilgi verdi.

Şerif Hüseyin ve oğulları, 3 Haziran 1916'da Medine çevresindeki demir yolu ve telgraf hatlarını tahrip ederek isyanı başlattı. 5-6 Haziran gecesi Medine karakollarına düzenlenen saldırılar, Fahreddin Paşa'nın aldığı tedbirlerle püskürtüldü.

15 Temmuz 1916'da Hicaz Kuvve-i Seferiyyesi Kumandanlığına getirilen Fahreddin Paşa, Cidde, Mekke ve Taif'in isyancıların kontrolüne geçmesinin ardından Medine'nin savunmasını sürdürdü.

Şehir çevresinde güvenlik hattı oluşturan Paşa, 29 Ağustos 1916'da yaklaşık 100 kilometrelik emniyet şeridi meydana getirdi. İstanbul'dan takviye kuvvet talep etmesine rağmen dönemin şartları nedeniyle bölgeye yeni asker gönderilemedi.

Medine müdafaası 2 yıl 7 ay sürdü

Medine'nin Suriye ile bağlantısını sağlayan Hicaz demir yoluna yönelik saldırılar, şehrin dış dünyayla irtibatını kesti. Demir yolu bağlantısının zayıflaması ve iaşe imkanlarının azalması üzerine Medine'nin tahliyesine karar verildi.

Mekke Emiri Şerif Haydar Paşa ve ailesinin şehirden ayrılmasının ardından yerli halk Şam'a gönderildi. Fahreddin Paşa ise emrindeki askerlerle Medine'nin savunmasını sürdürdü.

Hicaz demir yolunun Müdevvere İstasyonu'nun düşmesiyle şehir kuşatma altına alındı. Dışarıdan yardım ulaştırılamayan Medine'de açlık ve hastalık baş gösterdi. Buna rağmen Fahreddin Paşa müdafaaya devam etti.

İstanbul hükümetinin kalenin tahliye edilmesi yönündeki teklifine karşılık Paşa, Medine Kalesi'nden Türk bayrağını kendi eliyle indiremeyeceğini bildirdi.

Osmanlı Devleti'nin 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi'ni imzalamasının ardından Fahreddin Paşa'ya teslim olması yönünde emir ulaştırıldı. İlk teslim bildirimlerini kabul etmeyen Paşa, daha sonra padişahın imzasını taşıyan emrin kendisine ulaşması ve askerlerin içinde bulunduğu şartlar nedeniyle teslim olmayı kabul etti.

10 Ocak 1919'da Medine'den ayrılan Fahreddin Paşa'nın ardından Şerif Abdullah'ın kuvvetleri 13 Ocak 1919'da şehre girdi. Böylece Medine, Mondros Mütarekesi'nden 72 gün sonra teslim edildi.

Kutsal Emanetler İstanbul'a gönderildi

Medine müdafaası sırasında Mescid-i Nebevi'de muhafaza edilen Kutsal Emanetler'in korunmasına da önem veren Fahreddin Paşa, olası bir işgal ve yağma ihtimaline karşı emanetlerin İstanbul'a nakledilmesini teklif etti.

Hükümetin teklifi kabul etmesinin ardından bir komisyon oluşturuldu. Emanetler tek tek kontrol edilerek kayıt altına alındı ve 2 bin askerin koruması altında İstanbul'a gönderildi.

Hazreti Peygamber'i ziyarete gelenler ve farklı dönemlerdeki yöneticiler tarafından gönderilen hediyelerden oluşan Kutsal Emanetler arasında Kur'an-ı Kerim nüshaları, altın, gümüş ve değerli taşlarla süslenmiş çeşitli eserler bulunuyor. Emanetler bugün Topkapı Sarayı'nda muhafaza ediliyor ve sergileniyor.

Malta sürgününün ardından Kabil sefirliği yaptı

İngilizler tarafından "Türk Kaplanı" ve "Çöl Kaplanı" olarak anılan Fahreddin Paşa, 27 Ocak 1919'da savaş esiri olarak Mısır'a gönderildi. 5 Ağustos 1919'da Malta'ya sürgün edilen Paşa, Ankara hükümetinin girişimleri sonucunda 8 Nisan 1921'de serbest bırakıldı.

Malta'dan ayrılmasının ardından Berlin'de Enver Paşa ile karşılaşan Fahreddin Paşa, onun daveti üzerine Moskova'ya geçti ve İslam İhtilal Cemiyetleri İttihadı Kongresi'ne katıldı.

Milli Mücadele'ye katılmak üzere 24 Eylül 1921'de Ankara'ya gelen Paşa, 9 Kasım 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Kabil sefirliğine tayin edildi. Görev yaptığı dönemde Türkiye ile Afganistan arasındaki ilişkilerin gelişmesine katkı sağladı ve Milli Mücadele'ye maddi destek gönderilmesinde rol oynadı.

Sefirlik görevinin 1926'da sona ermesinin ardından Türkiye'ye dönen Fahreddin Paşa, 5 Şubat 1936'da tümgeneral rütbesiyle emekliye ayrıldı.

Ayşe Sıdıka Hanım ile evliliğinden Mehmet Selim, Mehmet Orhan, Ayhan ve Subhiye isimli dört çocuğu bulunan Fahreddin Paşa, 22 Kasım 1948'de vefat etti. Vasiyeti üzerine Aşiyan Mezarlığı'na defnedilen Paşa, Medine müdafaası ve Kutsal Emanetler'in İstanbul'a naklindeki rolüyle tarihteki yerini aldı.

Kaynak: AA