Materyalizm; her şeyin maddeden ibaret olduğunu, tabiatüstü bir gücün mevcut olmadığını ileri süren, tanrıtanımaz doktrinler bütününe verilen addır. Cahiliye toplumunda Allah’ın varlığına ve birliğine inanan Hanifler dışında büyük çoğunluk putperestti; ayrıca zamanın ezelîliğine inanan, yeryüzünde cereyan eden olayların Tanrı’dan bağımsız olarak “dehr” denilen bir kaynaktan ortaya çıktığını ileri süren, hayatı basit bir şekilde “oluş ve yok oluş” şeklinde anlayan, ölümden sonra tekrar dirilmeyi reddeden bir topluluk mevcuttu. (Câsiye, 45/24) Kur’an’a göre bütün kâinat Allah tarafından, özgür iradesiyle, muayyen şartlarda ve kendine has işleyiş kanunlarıyla yaratılmıştır. Maddenin kendi başına var olması, yaratıcının iradesinden bağımsız olarak cansız, hareketsiz, âtıl ve kaotik bir durumdan belirli bir zaman içerisinde canlı bir organizmaya dönüşmesi ve mevcut düzenli hâlini alması imkânsızdır. Bunun aksini iddia etmek anlayış kıtlığı, bilgisizlik ve sapkınlıktır.

Allah’ın lütfundan kendilerine verdiği nimette cimrilik gösterenler, sakın bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar, bilakis bu onlar için kötüdür... (Âl-i İmrân, 3/180)