• Türkiye’nin ilk uydusu Türksat 1B Haberleşme Uydusu uzaya fırlatıldı. (1994)
• Otlukbeli Savaşı (1473)

ABDURRAHMAN GÜRSES

1909 yılında Sakarya’da doğdu. Kur’ân-ı Kerîm’i babası Hâfız Said Efendi’den hıfzetti.

Talim ve tecvid derslerini Abdurrauf Hoca’dan, sarf, nahiv ve fıkıh derslerini Müftü Ali Niyazi Konuk’tan, Kıraat (aşere-takrib) eğitimini Üsküdar Selimiye Camii İmamı Fehmi Efendi’den aldı.

1938’de Fatih Mihrimah Camii’nde imam hatip olarak göreve başladı. Ardından Teşvikiye Camii ve Beyazıt Camii’nde görev yaptı. 1976 yılında emekli oldu.

Beyazıt ve Nuruosmaniye Kur’an kurslarında talim-tecvid dersleri verdi. Kıraat ilminin Osmanlıdan günümüze intikalinde köprü vazifesi gördü.

1976-1998 yılları arasında Haseki Eğitim Merkezi’nde yüzlerce talebeye icazet verdi.

Pakistan, Endonezya, Malezya, Tunus, Cezayir, Lübnan gibi ülkelerde düzenlenen tilâvet programlarına katıldı. Verş rivayetini okutmak üzere gittiği Fas’ta kendi adına bir Kur’an kursu açıldı.

Uluslararası Melik Abdülazîz Kur'an Yarışması'na jüri üyesi olarak katıldı. 1991’de Gönenli Mehmet Efendi’nin vefatından sonra Reîsü'l-Kurrâ ünvanı kendisine verildi.

Takrîb Kavâid Defteri gibi bazı ders notlarının yanı sıra, İslâmın Nuru adlı dergide derleme ve tercüme niteliğinde yazılar kaleme aldı.

10 Ağustos 1999’da İstanbul’da vefat etti ve Beyazıd Camii hazîresine defnedildi.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Diyanet Dijital (@diyanetdijital)'in paylaştığı bir gönderi

ETSO Başkanı Tanoğlu'nun merhum babası Kahraman Tanoğlu anısına Başbağlar Mahallesi'nde yaptırdığı 300 kişilik cami, cuma namazı öncesi dualarla ibadete açıldı.

Vali Yardımcısı Hüseyin Aydın, açılış töreninde yaptığı konuşmada, bir ibadethanenin açılışının yanı sıra bir evladın vefasının ve hayırda yarışmanın örneğine şahitlik ettiklerini söyledi.

Açılışta bulunmaktan dolayı memnun olduğunu belirten Aydın, şunları kaydetti:

"Geride bırakılan böyle hayırlı eserler amel defterlerinin kapanmamasına ve hayır duasının devam etmesine vesile olur. Erzincan'a sağladığı kıymetli katkıların yanı sıra bu manevi eseri de hemşerilerimize armağan eden Tanoğlu ailesine teşekkür ediyor, merhum babasına Allah'tan rahmet diliyorum."

Belediye Başkanı Bekir Aksun ise kente hizmet verecek caminin hayırlı olmasını dileyerek Tanoğlu ailesine teşekkür etti.

ETSO Başkanı Ahmet Tanoğlu da mülkün ve imkanın Allah'tan geldiğini ifade ederek, "Niyetimiz ve duamız odur ki, bu mübarek mekan yalnızca bir bina değil, çocuklarımızın cıvıltısıyla şenlenen, gençlerimizin huzur bulduğu, birlik ve kardeşliğin pekiştiği, yaşayan bir ibadet yuvası olsun. Kapısı ve gönlü herkese açık, şehrimize hizmet eden hayırlı bir eser olarak kalsın. Rabb'im ibadetlerimizi makbul, muhabbetimizi daim eylesin. Hepinizden Allah razı olsun." dedi.

1997'de şiddetli rüzgarda minaresi yıkılarak hasar gören cami, mahalle sakinlerinin desteğiyle yaklaşık bir yıl içinde yeniden inşa edilerek ibadete açıldı.

Mahallelinin traktörünü satıp hayvanını ya da ziynet eşyasını bağışlayarak katkı sunduğu cami, kubbesindeki leylek yuvasıyla ilgi görüyor.

Yıllarca mahallenin alt kısmındaki elektrik direğine yuva kuran leylekler, 2022'de caminin kubbesindeki alemin altına taşındı.

Mahalle sakinleri, yuvalarını korudukları leyleklere Erzurum yöresinde kullanılan "Selehe", "Melehe" ve yavrularına da "Telehe" adını verdi.

- "Köylümüz, yuvalarını bozmak istemiyor"

Cami imamı Vedat Kızıldaş, mahallelinin hem camiye hem de leyleklere büyük özen gösterdiklerini söyledi.

Mahalleye tayin olduğu ilk yıl leylekleri gördüğünü anlatan Kızıldaş, daha önce elektrik direğinde bulunan yuvanın zamanla caminin kubbesine taşındığını belirtti.

Evinin balkonunun camiye dönük olduğunu ve bazen çıkıp leylekleri seyrettiğini anlatan Kızıldaş, "Leylekleri ilk geldiğim yıl gördüm, benden önce de varmış. Mahallemizin alt kısmında bir direğin üzerinde duruyorlarmış. Geldiğim sene camimizin üzerinde alemin altına yuva yaptılar. Köylümüz de bu konuda hassas davranıyor, yuvalarını bozmak istemiyorlar." dedi.

Kızıldaş, leyleklerin mart ayında gelip ekimde gittiklerini ifade ederek, şöyle konuştu:

"1997'de rüzgardan dolayı camimizin minaresi yıkılıyor, o cami bahçe alanında bulunuyor. Daha sonra dönemin muhtarı yeni bir cami yapmak istiyor, mahalleliye danışıyor. Mahalleli kendi imkanlarıyla traktörünü satıp, kolundaki bilezikleri ve ahırındaki danasını verip, fedakarlık yapıp camiyi yapıyorlar. Bir yıl içinde camiyi yapıyorlar, inşasını bitirip ibadete açıyorlar.

Bu yıl leyleklerin yuvalarını aşağıya aldırmak istedik, belediyeye başvuruda bulunduk ama bir gün sonra leylekler geldi, sonra da yuvalarına dokunmadık. Mahallenin maskotu gibiler, buradan geçenler fotoğrafını ve videosunu çekiyor. Çocuklar da ilgi gösteriyor, özellikle yatsı namazında leyleklerin sesi geliyor, 'tak tak' ediyorlar."

Öğrenciler, uzun süredir biriktirdikleri harçlıkları, Filistinli çocuklara destek amacıyla hazırlanan "Filistin Kardeşlik Kumbarası"na bıraktı.

Etkinlikte, öğrencilere yardımlaşma, dayanışma ve paylaşmanın önemi de anlatıldı.

Öğrencilerden Mustafa Kayra Yalçın, Filistinli çocuklara destek olmaktan onur duyduğunu, savaşın bir an önce sona ermesini temenni ettiğini söyledi.

Ecrin Kök de Filistin'deki çocukların mutlu ve huzurlu yaşam sürmesini dilediğini belirtti.

Rüstem Paşa Camisi imam hatibi Uğur Küskün ise Filistin'de yaşanan insani dram karşısında farkındalık oluşturmayı amaçladıklarını ifade etti.

Gazze ve Filistin'de yaşanan acıların uzun süredir vicdanları yaraladığını dile getiren Küskün, yaz Kur'an kursu öğrencileriyle anlamlı bir dayanışma etkinliği gerçekleştirdiklerini, toplanan bağışların en kısa sürede ihtiyaç sahiplerine ulaştırılacağını kaydetti.

Köprüyanı İlkokulu ve Çatak İlköğretim Okulu'ndaki eğitiminin ardından Maçka Anadolu İmam Hatip Lisesi'ne giden Bülbül, 2016'da babasını kaybetti.

Bülbül, babasının vefatının ardından okuldan geri kalan zamanlarda yevmiye usulüyle bahçe işlerinde çalışarak ailesinin geçimine katkı sağladı.

Kısa süren yaşamında annesi ve 12 kardeşiyle ekonomik zorluklar çeken Eren, çevresinde Trabzonspor'a olan tutkusuyla da tanınıyordu.

Eren, Maçka kırsalındaki evlerinin bulunduğu alanda 11 Ağustos 2017'de terör örgütü PKK mensuplarıyla sağlanan sıcak temas sırasında teröristlerce açılan ateş sonucu ağır yaralanmasının ardından kaldırıldığı Karadeniz Teknik Üniversitesi Farabi Hastanesi'nde yaşamını yitirdi.

Bülbül'ün cenazesi, 12 Ağustos 2017'de Maçka Merkez Camisi'nde ikindi vakti kılınan cenaze namazının ardından, babasının da mezarının bulunduğu Köprüyanı Mahallesi'ndeki evlerinin yakınındaki aile kabristanında toprağa verildi.

- Kıdemli Başçavuş Ferhat Gedik, doğum gününde son yolculuğuna uğurlandı

Saldırı sırasında Eren'i korumak için üzerine kapanarak siper olan 41 yaşındaki Jandarma Astsubay Kıdemli Başçavuş Ferhat Gedik de şehit oldu.

Hatay'ın İskenderun ilçesinde 1976'da dünyaya gelen Gedik, doğum günü olan 12 Ağustos'ta memleketinde son yolculuğuna uğurlandı.

İki çocuk babası Gedik, Ankara'ya tayini çıkmasına rağmen bölgeyi sevdiği için görev süresini uzatmıştı.

- Eren Bülbül ve Ferhat Gedik'in adı yaşatılıyor

Küçük yaşta şehadetiyle Türkiye'yi yasa boğan Eren Bülbül'ün sosyal medyadaki son fotoğrafları ve paylaşımları Türkiye'nin hafızasında yer etti.

Sosyal medyada, köyünde sırtında odun taşırken görülen fotoğrafı ve "Biri de çıkıp demiyor ki Eren iyi ki varsın" paylaşımıyla Eren, milyonların gönlünde yer edindi.

Eren'in ismi, yeğeninin yanı sıra çok sayıda çocuğa verildi. Gençlik merkezine, okullara, camilere, kütüphanelere ve bir tünele verilen Eren Bülbül adı, birçok şehirde ve bazı ülkelerde farklı mekanlarda da yaşatılıyor.

Şehit Eren Bülbül'ün adı, o dönem eğitimini sürdürdüğü Maçka Anadolu İmam Hatip Lisesi'ne de verilerek, okulun adı Maçka Şehit Eren Bülbül Anadolu İmam Hatip Lisesi olarak değiştirildi.

Maçka Belediyesince ilçe merkezinde yaptırılan camiye "Eren Bülbül Camisi" adı verildi. Yine ilçe yolu güzergahındaki bir tünele "Eren Bülbül" adı verilirken, ilçeye bağlı Başar Mahallesi'ndeki ilkokulda "Şehit Eren Bülbül" adına kütüphane ile Bekçiler mevkisinde hatıra ormanı oluşturuldu.

Türk Hava Yollarının filosuna katılan ve Eren Bülbül anısına "Maçka" ismi verilen B787-9 (Dreamliner) tipi uçağın ilk seferi, 8 Temmuz 2019'da Trabzon'a yapıldı.

Somali'de açılan "Eren Bülbül Yetimhanesi"nde adı yaşatılan şehit Eren Bülbül'ün "kara lastik"leri ise Bolu'nun Gerede ilçesindeki Yaşayan Ayakkabı Müzesi'nde sergileniyor.

Trabzon'da Aydınlıkevler İmam Hatip Ortaokulu'nda oluşturulan kütüphaneye de şehit Eren Bülbül'ün adı verildi. Dönemin Gençlik ve Spor Bakanı Mehmet Muharrem Kasapoğlu'nun katılımıyla Ocak 2021'de Trabzon'un Ortahisar ilçesinde Şehit Eren Bülbül Gençlik Merkezi hizmete açıldı.

Baykar Yönetim Kurulu Başkanı ve Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı Selçuk Bayraktar da Haziran 2019'da sosyal medya hesabından eğitimde kullandıkları Bayraktar TB2 SİHA'lardan birine Eren'in adını verdiklerini duyurdu.

İçişleri Bakanlığınca Ocak 2021'de, bu toprakların vatan olarak kalması için canlarını feda eden bütün şehitlerin ve özellikle 11 Ağustos 2017'de bölücü terör örgütü mensuplarınca şehit edilen Eren Bülbül'ün aziz hatırasına ithafen "Eren Operasyonları" başlatıldı.

Şehit Eren Bülbül anısına farklı dönemlerde voleybol, futbol ve wushu turnuvaları düzenlendi.

Gümüşhane'den geçici görevle Trabzon'a gelen, Ankara'ya tayini çıkmasına rağmen bölgeyi sevdiği için görev süresini uzatan ve hain saldırıda şehit olan Jandarma Astsubay Kıdemli Başçavuş Ferhat Gedik'in adı da Maçka ve Gümüşhane'de yaşatılıyor.

Ortahisar-Maçka kara yolundaki bir tünele "Şehit Jandarma Başçavuş Ferhat Gedik Tüneli" adı verildi.

Şehit Gedik'in Gümüşhane'de görev yaptığı sırada çocuklarının eğitim gördüğü Dumlupınar İlkokulu ve Ortaokulu öğrencileri tarafından Gedik anısına hatıra ormanı oluşturuldu.

Şehit Eren Bülbül ve Astsubay Kıdemli Başçavuş Ferhat Gedik'in öyküsünü anlatan ve 1 Ocak 2022'de vizyona giren TRT ortak yapımı "Kesişme: İyi ki Varsın Eren" filmi, Türkiye'nin yanı sıra yurt dışında da ilgiyle izlendi.

Muğla'nın Ortaca ilçesinde Eylül 2024'te hizmete açılan ve içerisinde dinlenme alanı ile kütüphane bulunan Sarıgerme Şehit Eren Bülbül Meydanı'na Eren Bülbül'ün ismi verildi.

- Bülbül ve Gedik'in kanı yerde kalmadı

Eren Bülbül ve Astsubay Ferhat Gedik'in şehit edildiği saldırıyı gerçekleştiren grupta yer aldıkları belirlenen terör örgütü mensuplarına yönelik Giresun'un Güce ilçesi kırsalında 31 Mayıs 2018'de gerçekleştirilen operasyonda, gri kategorideki "Soreş" kod adlı Barış Coşkun ve "Berhudan" kod adlı Bedrettin Çeliker etkisiz hale getirilmişti.

Hain saldırının faili "Zeynel" kod adlı terörist Mehmet Yakışır ise güvenlik güçlerince 15 Temmuz 2018'de Gümüşhane'nin Kürtün ilçesinde gerçekleştirilen operasyonda ölü ele geçirilmişti. İçişleri Bakanlığının "Terörden Arananlar Listesi"nde kırmızı kategoride yer alan Yakışır'ın terör örgütü PKK'nın sözde Karadeniz bölge sorumlusu olduğu bildirilmişti.

Kırtasiye ürünlerine yönelik denetimlerde, okul ve beslenme çantası, kalem, defter, silgi, makas, kalemtıraş, boya ve yapıştırıcı gibi ürünlerin incelendiği aktarılan açıklamada, ayrıca okul kıyafetlerinin, yasaklı veya kısıtlanmış kimyasallar, kordon ve bağcık gibi unsurlar bakımından kontrol edildiği bildirildi.

Güvensiz ürünlere ilişkin bilgiler GÜBİS'te yer alacak

Açıklamada, tehlikeli ve riskli görülen ürünlerin akredite laboratuvarlarda teste tabi tutulduğuna, etiketler ve tüketiciyi bilgilendirme amaçlı metinlerin kontrol edildiğine işaret edildi.

Güvensiz olduğu tespit edilen ürünlerin piyasaya arzının yasaklanarak toplatılacağının, ilgili imalatçı ve ithalatçılara idari yaptırım uygulanacağının altı çizilen açıklamada, "Güvensiz ürünlere ilişkin bilgiler, Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi (GÜBİS) üzerinden tüketicilerimizin erişimine sunulacaktır. Vatandaşlarımız, 'https://gubis.ticaret.gov.tr/' adresinden ilgili sisteme ulaşabilmektedir." ifadeleri kullanıldı.

"Oyuncak niteliğindeki kırtasiye ürünlerinde CE işareti kontrol edilmeli"

Açıklamada, vatandaşların, kırtasiye ürünlerinde imalatçı veya ithalatçının açık ad ve adresinin bulunmasına, marka ve model bilgilerinin belirtilmesine ve Türkçe uyarıların yer almasına dikkat etmesi gerektiği uyarısında bulunuldu.

Tüketicilerin oyuncak niteliğindeki kırtasiye ürünlerinde yaş uyarıları ve CE işaretini kontrol etmesinin önem taşıdığına dikkat çekilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Çocuk kıyafetlerinde Türkçe ve okunabilir içerik etiketlerinin yanı sıra kordon ve bağcık gibi risk oluşturabilecek unsurlara dikkat edilmelidir. Okul alışverişlerinin yoğunlaştığı zincir market, kırtasiye ve diğer perakende işletmelerde fiyat etiketi denetimleri de yaygın ve yoğun şekilde gerçekleştirilmektedir. Bakanlığımız, çocuklarımızın sağlık ve güvenliğinin korunması ve tüketicilerimizin mağduriyet yaşamaması amacıyla denetimlerini kararlılıkla sürdürecektir."

Yerleştirmeye esas ikinci nakil tercih başvuruları ise 10-12 Ağustos tarihleri arasında alınacak, sonuçları 14 Ağustos'ta ilan edilecek.

İkinci nakil yerleştirme sonuçlarının ardından 17-26 Ağustos tarihleri arasında boş kalan kontenjanlara hiçbir yere yerleşemeyen öğrencilerin başvuruları, il/ilçe öğrenci yerleştirme ve nakil komisyonlarınca alınacak. 28 Ağustos'ta ise yerleştirme süreci tamamlanacak.

Hz. Âişe’nin (ra) naklettiğine göre, Resûlullah (sas) şöyle buyurmuştur:

"Karşılığında bana dünyayı verseler bile, kimsenin taklidini yapmam; bundan asla hoşlanmam."

(T2503 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 51)

***

"عَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : "لاَ تُظْهِرِ الشَّمَاتَةَ لأَخِيكَ فَيَرْحَمُهُ اللَّهُ وَيَبْتَلِيك

Vâsile b. Eska’nın (ra) naklettiğine göre, Resûlullah (sas) şöyle buyurmuştur:

"Kardeşinin başına gelen bir şeye sevinip gülme. Sonra Allah (cc) ona merhamet edip seni (o şeyle) imtihan eder."

(T2506 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 54)

***

"عَنْ عَائِشَةَ... قَالَتْ: فَقُلْتُ: ‘يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ صَفِيَّةَ امْرَأَةٌ’ وَقَالَتْ بِيَدِهَا هَكَذَا كَأَنَّهَا تَعْنِى قَصِيرَةً. فَقَالَ: "لَقَدْ مَزَجْتِ بِكَلِمَةٍ لَوْ مُزِجَ بِهَا مَاءُ الْبَحْرِ لَمُزِجَ

Hz. Âişe (ra) anlatıyor: "(Bir seferinde boyunun kısa oluşunu kastederek Hz. Peygamber’e (sas)) "Ey Allah’ın Resûlü! Safiyye şöyle bir kadındır." dedim. Bunun üzerine Resûlullah (sas) şöyle buyurdu:

"Öyle bir söz ettin ki; o söz, şayet denize karışmış olsaydı denizin suyunu bile bozardı."

(T2502 Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme, 51)

***

"عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) : "…بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِم

Ebû Hüreyre’nin (ra) naklettiğine göre, Resûlullah (sas) şöyle buyurmuştur:

"…Müslüman kardeşini küçük görmesi, kişiye kötülük olarak yeter…"

(M6541 Müslim, Birr, 32)

***

Resûlullah (sas), Huneyn Seferi’nden dönerken, içlerinde daha sonra Peygamberimizin (sas) müezzinlerinden olacak olan Ebû Mahzûre’nin de bulunduğu on kişilik bir grup aynı yolun yolcusuydu. Yolun bir yerinde Resûlullah’ın (sas) müezzini, namaz için ezan okumaya başladı. Henüz Müslüman olmayan Ebû Mahzûre ve arkadaşlarının yüksek sesle müezzinin dediklerini tekrarlıyor ve onu taklit ederek alaya alıyorlardı. Resûlullah (sas) onları duydu ve içlerinden güzel sesli olanı yanına getirmeleri için bir grup gönderdi. Resûlullah’ın (sas) huzuruna geldiklerinde, "Yüksek sesini duyduğum hanginizdi?" diye sordu. Herkes Ebû Mahzûre’yi gösterdi, Ebû Mahzûre’nin kendisi de bunu kabul etti. Bunun üzerine Hz. Peygamber (sas) diğerlerini gönderdi ve Ebû Mahzûre’yi alıkoyarak ona, "Kalk, ezan oku." dedi. Kalktı, ancak o an Ebû Mahzûre için hiçbir şey ezan okumaktan daha zor olamazdı. Rahatsız olmuş ve bir yandan da öfkelenmişti. Bu duygularla Resûlullah’ın (sas) önünde ayağa kalktı. Peygamberimiz (sas) ezan kelimelerini ona bizzat öğreterek okuttu.

Ebû Mahzûre ezan okumayı bitirince Allah Resûlü (sas), içinde bir miktar gümüş bulunan bir keseyi ona verdi. Onun kalbini İslâm’a ısındırarak Müslüman olmasını arzuluyordu. Sonra onun alnına elini koydu, elini yüzüne sürdü ve göğsünden karnına kadar sıvazladı. Nihayet Resûlullah (sas), "Allah (cc) bunu senin için mübarek eylesin ve bereket senin üzerinden eksik olmasın." diye dua etti. Bu olayın ardından Müslüman olan Ebû Mahzûre heyecanla atıldı: "Ey Allah’ın Resûlü! Mekke’de ezan okumam için izin ver." Resûlullah (sas) onun bu isteğini geri çevirmedi. Hz. Peygamber’in (sas) tavrı karşısında Ebû Mahzûre’nin kalbinde öfke ve nefretten eser kalmamıştı. Olumsuz duyguları tamamen Resûlullah’a (sas) karşı sevgi ve muhabbete dönüşmüştü. Ebû Mahzûre bundan sonra perçemindeki saçları ne tıraş etti, ne de ayırdı, çünkü oraya Resûlullah’ın (sas) eli değmişti.

Ebû Mahzûre ve arkadaşlarının müezzinle alay etmeleri, dolayısıyla da dinin şiarı olan ezana dil uzatmaları, Hz. Peygamber’in (sas) ve müminlerin yabancı oldukları bir durum değildi. Risâleti boyunca diğer peygamberler gibi Hz. Peygamber (sas) de inkârcıların alaylarına maruz kalmıştı. Hem Peygamberle hem de müminlerle alay eden müşrikler, onları bir nevi mânevî savaşa maruz bırakarak tebliğin başarısız olması için mücadele etmişlerdi. "Yazıklar olsun şu kullara! Kendilerine hangi elçi geldiyse onu alaya aldılar!" âyetinden anlaşıldığı üzere getirdikleri davetin alay konusu edilmesi bütün peygamberlerin karşılaştıkları bir durumdu: İnkârcıların peygamberlerin getirdiği emirler karşısındaki en belirgin ve net tavırları, inkâr etmenin yanı sıra bu emirleri alay konusu yaparak eğlenmeleriydi. Önceki kavimlerden bazıları, kendilerine gelen peygamberi ve onun uyarılarını alaya almalarından dolayı başlarına gelen felâketler neticesinde helâk olmuşlardı. Âd, Semûd ve Lût kavimleri, Firavun’un kavmi, Hz. Nuh’un kavmi bu alaycı tavırları yüzünden helâke uğramamışlar mıydı? Mekkeli müşrikler de Hz. Peygamber’e (sas) ve müminlere karşı aynı tutum ve tavrı sergilemişler, Resûlullah’ın (sas) ve diğer Müslümanların kişiliklerini, inanç ve değerlerini, ibadet ve yaşayışlarını özellikle de Allah’ın (cc) âyetlerini sürekli olarak alaya almışlardı.

Kur’an’da kâfirlerin bu alaycı tavırları kesin bir dille reddedilmiş, Allah’ın (cc) da onların bu tavırlarına istihza ile karşılık vereceği bildirilmiştir: "Allah Teâlâ (cc) ise onlar ile istihzâ eder. Onları kendi azgınlıklarında şaşkın bir hâlde bırakır." Başka bir âyette de dünyada müminlerle ve onların inançlarıyla alay eden, onları küçümseyen inkârcıların yaptıklarının karşılıksız kalmayacağı, âhirette alçaltıcı ve gülünç duruma düşecekleri ifade edilmektedir. "Şüphesiz günahkârlar, (dünyada) iman edenlere gülüyorlardı. Müminler yanlarından geçtiğinde, birbirlerine kaş göz ederek onlarla alay ediyorlardı. Ailelerine dönerken zevk ve neşe içinde gülüşe gülüşe dönüyorlardı. Müminleri gördükleri vakit, "Hiç şüphe yok, şunlar sapık kimselerdir." diyorlardı. Halbuki onlar, müminlerin başına bekçi olarak gönderilmemişlerdi. İşte bugün de müminler kâfirlere gülerler. Koltuklar üzerinde (etrafı) seyrederler. Nasıl, kâfirler yapmakta olduklarının karşılığını buldular mı?"

Dinî değerlerle alay etmeyi yasaklayan İslâm dini, Müslümanları da kendi inanç ve değerlerini korumaları konusunda uyarmıştır. Bundan dolayıdır ki, müminlerden, dinlerini alaya alan inkârcılarla dostluk kurmamaları istenmiştir: "Ey iman edenler! Sizden önce kendilerine kitap verilenlerden dininizi alaya alıp oyuncak edinenleri ve öteki kâfirleri dost edinmeyin. Eğer müminler iseniz Allah’a (cc) karşı gelmekten sakının." Dinin ya da Allah’ın (cc) âyetlerinin alaya alındığı mekânlarda müminlerin sessiz kalmamaları, böyle durumlarda ortamı terk etmek suretiyle tepkilerini ortaya koymaları öğütlenmiştir: "Oysa Allah (cc) size Kitap’ta (Kur’an’da) şöyle indirmiştir ki: Allah’ın (cc) âyetlerinin inkâr edildiğini ve onlarla eğlenildiğini işittiğiniz zaman başka bir konuşmaya dalmalarına kadar onların yanında oturmayın, yoksa kesinlikle onlar gibi olursunuz. Bakın, Allah (cc), münafıkları kâfirlerle birlikte cehennemde toplayacaktır."

İstihzayı insan onurunu zedeleyen bir tavır olarak gören İslâm dini, Müslümanları da başkalarının inançlarını alaya almaktan ve onların kutsal saydıkları şeylere sövmekten men etmiştir. Zira kişinin kutsal kabul ettiği şeylere yönelik alay ve hakaret içeren davranışlar, aynı zamanda o kişinin onurunu rencide eder. Müslümanlar başkalarının kutsalına sövmek ya da hakaret etmek suretiyle onları kışkırtarak Allah’a (cc) sövmelerine sebep olmaktan sakınmakla sorumludurlar. Aksi takdirde böyle bir kışkırtmanın, çamura taş atanın üzerine çamurun sıçraması gibi müminin kendisine dönmesi de söz konusudur. Bu hususta Kur’ân-ı Kerîm’de Müslümanlara yönelik açık bir uyarı yer almaktadır: "Onların, Allah’ı (cc) bırakıp taptıklarına sövmeyin ki, onlar da haddi aşarak, bilgisizce Allah’a (cc) sövmesinler."

İslâm toplumu içerisinde dinî değerlerle ve müminlerle alay etmek, münafıkların bir tavrı olarak karşımıza çıkmaktadır: "(Bu münafıklar) müminlerle karşılaştıkları vakit "(biz de) iman ettik!" derler. Şeytanları ile baş başa kaldıklarında ise, "Biz sizinle beraberiz, biz onlarla sadece alay ediyoruz." derler." Bir Müslüman’ın şaka niyetiyle de olsa dinî değerlerle dalga geçmesi ve bunları alay konusu yapması, Kur’an’ın asla tasvip etmeyeceği bir durumdur. Dolayısıyla dinle ya da peygamberle alay etmek Müslüman’a yakışan bir tavır değil; münafık tavrıdır. Bu tür bir davranış iman etmiş bir kişiyi küfre götürebilecek kadar tehlikelidir. Çünkü Allah’a (cc) itaatle O’nun (cc) dinini alaya almak aynı kalpte bir arada bulunamaz.

Resûlullah (sas) Tebük Seferi’ne giderken, yanında münafıklardan bir grup vardı. Onlar, "Bu adam Şam saraylarını ve kalelerini fethetmek istiyor! Heyhât, olacak iş mi!" diye dil uzattılar. Allah (cc), onların bu durumunu Resûlü’ne (sas) bildirdi. Resûlullah (sas) onlara gelerek, "Siz şöyle şöyle söylediniz." dedi. Münafıklar, "Yâ Resûlallah! Biz sadece oyun ve eğlence ile meşguldük." dediler. Bunun üzerine, "Eğer onlara, (niçin alay ettiklerini) sorarsan, elbette, biz sadece lafa dalmış şakalaşıyorduk, derler. De ki: Allah (cc) ile, O’nun (cc) âyetleriyle ve O’nun (cc) peygamberiyle mi alay ediyordunuz?" âyeti nâzil oldu. Ardından da Yüce Allah (cc), onların bu davranışlarının kendileri için neye mal olacağını ve yaptıklarının cezasız kalmayacağını bildirdi: "(Boşuna) Özür dilemeyin; çünkü siz iman ettikten sonra tekrar kâfir oldunuz. Sizden (tevbe eden) bir grubu bağışlasak bile, bir gruba da suçlu olduklarından dolayı azap edeceğiz."

İslâm dininde, Müslümanların birbirleriyle olan ilişkilerinde de istihza yasaklanmıştır. Zira İslâm’a göre her ferdin onuru, haysiyeti ve şerefi dokunulmazdır. Her ne sebeple olursa olsun hiç kimse bu değerlerle alay etme ve insanları bu yönden zedeleme ve rencide etme hakkına sahip değildir. Hz. Peygamber’in (sas) bu konudaki tavrı çok açıktır. Nitekim ona taklidini yaparak bir kişiden bahseden Hz. Âişe (ra), bu davranışı karşısında Resûlullah’ın (sas), "Karşılığında bana dünyayı verseler bile, kimsenin taklidini yapmam; bundan asla hoşlanmam." buyurduğunu ifade etmiştir.

Başkasının söz ve davranışlarını kusurlu görmek veya göstermek amacıyla alay ederek onu küçümsemek, toplumda kardeşlik bağlarını zedeleyen, Müslümanların birbirleriyle olan ilişkilerine zarar veren tehlikeli bir durumdur. İnsanlarla bu şekilde eğlenen kişi, aynı durumun kendi başına gelmeyeceğinin garantisine sahip değildir: "Kardeşinin başına gelen bir şeye sevinip gülme. Sonra Allah ona merhamet edip seni (o şeyle) imtihan eder." Resûlullah’ın (sas) bu uyarısının yansıması kültürümüzde ‘gülme komşuna gelir başına’ şeklinde ifadesini bulmuştur. Yine Hz. Peygamber’in (sas), "Kim Müslüman kardeşini işlediği bir suçtan dolayı ayıplarsa, kendisi de o suçu işlemeden ölmez." şeklindeki hadisi de istihzadan kaçınma noktasında son derece etkileyicidir.

Kur’an’ın, "Arkadan çekiştirmeyi, yüze karşı eğlenmeyi âdet edinen herkesin vay hâline!" şeklindeki tehdidinin, İslâm’ın ilk yıllarında Hz. Peygamber’i (sas) ve ileri gelen Müslümanları kötülemeyi huy edinen kişilerden Cemîl b. Âmir el-Cumahî, Ahnes b. Şerîk, Velîd b. Mugîre veya Ümeyye b. Halef hakkında nâzil olduğu rivayet edilmektedir. Ancak bu tehdidin inanç farkı gözetmeksizin bütün insan ilişkilerinde temel olan ahlâk ilkelerinin önemli bir kuralına dikkat çektiği göz ardı edilmemelidir. Bu âyette gerek başkalarını arkadan çekiştirip kötülemeyi huy edinen (hümeze), gerekse insanları yüzlerine karşı ayıplayıp küçük düşürmekten çekinmeyen (lümeze) kimseler kınanmaktadır.

İnsanların fiziksel durumlarıyla alay etmek ise, âdeta Allah’ın (cc) takdirine karşı gelmek gibidir. Âişe’nin (ra) bir defasında Resûlullah’a (sas) eliyle kısa oluşunu göstererek, "Ey Allah’ın Resûlü! Safiyye şöyle bir kadındır." demesi üzerine Resûlullah’ın (sas) onu, "Öyle bir söz ettin ki o söz denize karıştırılsaydı denizin suyu değişirdi." diyerek uyarması da meselenin ciddiyetini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Zira bu şekilde insanların elinde olmayan bir durumla alay etmek, Yüce Allah’ın (cc) takdir edip yarattığıyla alay etmektir. İnsanda doğuştan ya da sonradan meydana gelen fiziksel ve zihinsel özürlerle alay etmek de böyledir.

İnsanın fiziksel özellikleriyle eğlenmek kadar, kişiliğine yönelik tahkir anlamına gelebilecek davranışlar da dinimizce yasaklanmıştır. Bu, bazen karakter özellikleriyle bazen de hitap ediliş biçimiyle ilgili olabilir. Bunların hiçbirisi diğerinden ayrılamaz. Zira kişiyi hoşlanmadığı bir isimle çağırarak alay konusu yapmak, onu toplum içerisinde küçük düşürüp gücendirir. Bu tür küçümseyici davranışlar imanla bağdaşmayan bir durum olarak görülmüş ve Müslümanların birbirleriyle alay etmeleri, birbirlerine çirkin lakaplar takmaları yasaklanmıştır: "Ey iman edenler! Bir topluluk bir diğerini alaya almasın. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Kadınlar da diğer kadınları alaya almasın. Belki onlar kendilerinden daha iyidirler. Birbirinizi karalamayın, birbirinizi (kötü) lakaplarla çağırmayın. İmandan sonra fâsıklık ne kötü bir namdır! Kim de tevbe etmezse, işte onlar zâlimlerin ta kendileridir." Bu âyetin iniş sebebini ensardan Ebû Cebire (ra) şöyle anlatır: "Resûlullah (sas) bizim yanımıza (Mekke’den Medine’ye) teşrif etti. O zaman bazılarımızın iki ya da üç adı (lakabı) vardı. Peygamber (sas) bazen bu isimlerden biriyle seslendiğinde: "Yâ Resûlallah! O bu isimden hoşlanmıyor." denirdi. Bunun üzerine "... birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayınız." âyeti indi."

Sâbit b. Kays’ın kulağı biraz ağır işitiyordu. Resûlullah’ın (sas) meclisine geldiği vakit, yanı başına oturabilsin de onu rahat işitebilsin diye kendisine yer açarlardı. Yine bir gün gelmiş ve ‘açılın’ diye müsaade isteyerek insanların arasında ilerlemeye başlamıştı. Bir adam ona, "Oturacak yer buldun, otur." dedi. Sâbit öfkeli bir şekilde oturdu ve adamı göstererek, "Bu kim?" diye sordu. O zât da kendisini tanıttı. Sâbit b. Kays, "Filân kadının oğlusun!" diyerek onun annesini câhiliye döneminde ayıplandığı bir özelliğiyle zikretti. Bunun üzerine adamcağız utanarak başını önüne eğdi. Bu olay üzerine, "Ey iman edenler! Bir topluluk bir diğerini alaya almasın." âyeti nâzil oldu.

Hz. Hafsa’nın (ra) kendisine ‘Yahudi kızı’ demesinden dolayı incinerek ağlayan Yahudi kökenli Hz. Safiyye’ye (ra) Resûlullah (sas), "Sen bir peygamberin (Harun’un (as)) kızısın. Amcan (Musa (as)) da peygamberdir. (Şu an yine) bir peygamberin nikâhı altındasın. O, hangi konuda sana karşı övünüyor?" buyurmuş, Hz. Hafsa’yı (ra) da Allah’tan (cc) korkması konusunda ikaz etmişti. Müslümanların birbirlerine sadece çirkin lakap takmalarını değil, hoşlanmadıkları hitaplarla seslenmelerini de asla tasvip etmemişti Allah Resûlü (sas). Nitekim kendisi bir kimseyi en sevdiği ismiyle ya da en sevdiği künyesiyle çağırmaktan hoşlanırdı.

Bir kimsenin duyduğunda rahatsız olmayacağı ve toplum tarafından olumsuz algılanmayan lakapların kullanımı bir çeşit adlandırmadır. Resûlullah (sas) da ashâbından bazılarına bu şekilde güzel lakaplar takmıştır. Enes (ra), topladığı bir çeşit baklanın adını Peygamberimizin (sas) kendisine lakap olarak verdiğini söylemiş ve bu sebeple ‘Ebû Hamza’ diye anılmıştır. Ebû Hüreyre’ye (ra) ise latîfe olsun diye, ‘Yâ Ebâ Hir’ (Ey kediciğin babası!) şeklinde seslenen Hz. Peygamber (sas), elleri uzun olduğu için ‘zü’l-yedeyn’ (iki elli) diye anılan birisine de bu ismiyle hitap etmişti. Hz. Ebû Bekir (ra), "Atîk ve Sıddîk" ; Hz. Ömer (ra), ‘Fârûk’; Hz. Hamza (ra), ‘Esedullah’; Hâlid b. Velid (ra) ise ‘Seyfullah’ lakaplarıyla anılan sahâbîlerdi. Dolayısıyla bir kişinin tanınmasını kolaylaştırmak, meziyetlerini dile getirerek övmek ya da latîfe ile gönlünü almak gibi iyi niyetlerle lakap takmakta bir sakınca bulunmamaktadır.

İnsanın başkalarıyla alay etmesine çeşitli duygular ve düşünceler sebep olabilir. Meselâ, kibir ve kıskançlık gibi olumsuz duygular kişiye karşısındakileri küçümseme ve dalga geçme hakkına sahip olduğunu düşündürebilir. Ayrıca bazen insan kendi eksiğini kapatmak veya kendini ön plana çıkarmak için de böyle hatalara düşebilir. Hatta kimi zaman sadece eğleniyor ve insanları eğlendiriyor da olabilir. Ama bu sırada karşısındakinin gönlünü kırarak huzursuz etmekte, gönül kâbesini yıkmakta, onun ruhunu örseleyip sevgi ve saygı bağını yok etmekte olduğunu unutmamalıdır. Halbuki Allah Resûlü’nün, "...Müslüman kardeşini küçük görmesi, kişiye kötülük olarak yeter..." sözünde ifade edildiği üzere, mümin kardeşini küçük düşürecek bir söz veya davranış bir Müslüman’ın kendisine yapacağı en büyük kötülüklerdendir. Her ne sebeple olursa olsun Müslüman hiç kimseye zarar vermemelidir. Zira Peygamber Efendimiz (sas) onu şöyle tanıtmaktadır: "Müslüman, elinden ve dilinden diğer Müslümanların zarar görmediği kişidir."

Kaynak: Diyanet Hadislerle İslam

• Sevr Antlaşması imzalandı. (1920)
• Reisü’l-Kurrâ Abdurrahman Gürses’in vefatı (1909–1999)

Cuma namazı öncesinde ise cemaate hitap eden Başkan Arpaguş, Tokyo Camii’nin Japonya’daki Müslümanlar açısından taşıdığı önem ve yürütülen din hizmetleri hakkında değerlendirmelerde bulundu, ardından Cuma namazını kıldırdı.

Japon Müslümanlarla bir araya geldi

Başkan Arpaguş, Japonya’daki temasları kapsamında ayrıca Japon Müslümanları Derneği’ni ziyaret ederek dernek yöneticileri ve Müslüman toplumunun temsilcileriyle bir araya geldi. Görüşmede, Japonya’daki Müslümanların durumu, din hizmetleri ve iki ülke arasındaki dini ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar ele alındı.

Tokyo Büyükelçiliğini ziyaret etti

Japonya programı kapsamında Türkiye’nin Tokyo Büyükelçiliğini de ziyaret eden Başkan Arpaguş, Büyükelçi Oğuzhan Ertuğrul ile bir araya gelerek Türkiye-Japonya ilişkilerinin dini ve kültürel boyutları üzerine görüş alışverişinde bulundu.

Programlarda Başkan Arpaguş’a, Diyanet İşleri Başkanlığı Dış İlişkiler Genel Müdürü Ensari Yentürk de eşlik etti.

Tercih işlemleri ÖSYM'nin ais.osym.gov.tr internet adresinden ve ÖSYM aday işlemleri mobil uygulamasından yapılabiliyor. Adaylar, tercih işlemlerini 10 Ağustos 2026 saat 23.59'a kadar tamamlayabilecek.

Adayların, 2026-YKS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu'nu dikkatle incelemesi, tercihlerini kılavuz bilgileri doğrultusunda yapması gerekiyor.

Bu yıl YKS'ye 2 milyon 425 bin 627 aday başvurmuş, sınavın ilk oturumu Temel Yeterlilik Testi'ne (TYT) 2 milyon 255 bin 76 aday katılmıştı.

Buna göre; İzlanda Cumhuriyeti Nezdinde Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliğine, Mustafa Levent Bilgen, Ukrayna Nezdinde Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliğine, Fatma Ceren Yazgan, Hollanda Krallığı Nezdinde Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliğine Burak Akçapar, Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi Nezdinde Türkiye Cumhuriyeti Daimi Temsilciliğine Ayşe Sözen Usluer atandı.

Yürürlüğe giren kanunla getirilen geçici düzenlemeye göre, kendi isteğiyle ilişiğini kesenler dahil olmak üzere çeşitli nedenlerle üniversitelerden ayrılan veya bir programa yerleşmesine rağmen kayıt yaptırmayan öğrenciler, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 4 ay içinde başvurmaları halinde 2026-2027 eğitim öğretim yılında öğrenimlerine dönebilecek.

Terör suçları, kasten öldürme, işkence, eziyet, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti gibi belirli suçlardan mahkûm olanlar ile sahte belge nedeniyle kaydı iptal edilenler düzenlemenin dışında bırakıldı.

Polis Akademisi, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile Millî Savunma Üniversitesi'ne bağlı bazı eğitim kurumlarından ilişiği kesilenler de bu haktan yararlanamayacak.

Başkasına tez yazanlara adli para cezası

Düzenlemeyle akademik çalışmalara ilişkin yeni yaptırımlar da getirildi. Kişisel emeği ve akademik birikimi dışında, başkasına kısmen veya tamamen yazdırdığı tez, makale, kitap veya proje üzerinden akademik derece ya da unvan elde edenlerin bu derece ve unvanları geri alınacak, üniversite öğretim mesleğinden çıkarılabilecek.

Bu çalışmaların başkaları adına hazırlanması veya buna aracılık edilmesi halinde 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası uygulanacak. Fiilin meslek edinilerek işlenmesi halinde ceza, 10 bin günden az, 20 bin günden fazla olamayacak.

Mevzuata aykırı olarak eğitim kurumu açanlara 2 yıldan 4 yıla kadar hapis

Kanunla, yurt dışındaki bir eğitim kurumu adına Türkiye'de mevzuata aykırı olarak eğitim kurumu açanlara ve işletenlere 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası verilecek. Bu kapsamda, yasaklanan kurum ve fiillerin tanıtımını yapanlara, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 50 günden 500 güne kadar adli para cezası verilecek.

Türk veya yabancı yükseköğretim kurumlarına ait diploma, mezuniyet belgesi veya sertifika belgesini sahte olarak düzenleyen ve düzenletenler Türk Ceza Kanunu'nun, 'Resmi belgede sahtecilik' hükmüne göre cezalandırılacak.

Yüce Allah (cc), önceki ayette amel-i sâlih işleyen müminlere mükâfatlar va’detmişti. Onlar doğruluktan ve adaletten ayrılmayan, Kur’an’ın buyruklarına kulak veren kişilerdir. Ancak inanmayan ve bir de Kur’an ayetlerini yalanlayanlar için iyi bir gelecek yoktur. Ayet bu gerçeği anlatmaktadır. Allah’ın (cc) ayetlerine inanmamak, onca nimeti vereni inkâr etmek; sonsuz kayıp ve felakettir. Allah’ı (cc) ve nimetlerini inkâr etmek ne kadar kötüdür! Allah’ı (cc) inkâr edenlerin sonu azap ve cehennemdir.

İnkârcıların uğrayacağı azabı düşünen kişi, iman ve amel-i sâlihe sarılır.

Küfür: İnkâr etmek, dinî ve iman esaslarını kabul etmemek.
Âyet: Allah’ın (cc) varlığına delalet eden şeyler, mucize, iz, delil, Allah’ın sözleri.
Cahîm: Alevli ateş, cehennem.

Depremin yerin 7,44 kilometre derinliğinde meydana geldiği belirlendi.

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Gaziantep'in Nurdağı ilçesinde meydana gelen ve çevre illerden hissedilen 4,5 büyüklüğündeki deprem sonrası olumsuz bir durumun bulunmadığını bildirdi.

AFAD'ın NSosyal hesabından yapılan açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Gaziantep ilimizin Nurdağı ilçesinde saat 03.42'de meydana gelen ve Gaziantep, Kilis, Kahramanmaraş, Osmaniye ve Hatay illerimizde hissedilen 4,5 büyüklüğündeki deprem sonrası an itibarıyla olumsuz bir durum bulunmamaktadır. Saha tarama çalışmaları devam etmektedir. Etkilenen vatandaşlarımıza geçmiş olsun dileklerimizi sunarız."

"Herhangi bir olumsuzluğa rastlanmamıştır"

Gaziantep Valisi Kemal Çeber, deprem sonrasında ekiplerin saha taraması gerçekleştirdiğini belirterek, "Hamdolsun, şu ana kadar önemli herhangi bir olumsuzluğa rastlanmamıştır. Ekiplerimiz saha taramalarına devam ediyor. Tüm hemşehrilerimize geçmiş olsun dileklerimi iletiyorum. Rabbim şehrimizi ve ülkemizi her türlü afetten muhafaza eylesin" ifadelerini kullandı.

İnsanlara satmak üzere mal getiren rızıklandırılır, malını stoklayıp karaborsaya düşüren ise lânetlenir. (İbn Mâce, Ticâret, 6)

Ebû Musa (ra) anlatıyor: "Ey Allah’ın Resûlü, hangi Müslüman daha faziletlidir?" diye sordular. Resûlullah (sas),

"Dilinden ve elinden (gelecek kötülükler konusunda) Müslümanların güven içinde oldukları kimse!" buyurdu.

(B11 Buhârî, Îmân, 5; M163 Müslim, Îmân, 66)

***

"عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: "مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ

Ebû Hüreyre’den (ra) rivayet edildiğine göre, Resûlullah (sas) şöyle buyurmuştur: "Kim Allah’a (cc) ve âhiret gününe inanıyorsa, ya hayır söylesin ya da sussun."

(M173 Müslim, Îmân, 74; B6018 Buhârî, Edeb, 31)

***

عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: جَالَسْتُ النَّبِيَّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) أَكْثَرَ مِنْ مِائَةِ مَرَّةٍ، فَكَانَ أَصْحَابُهُ يَتَنَاشَدُونَ الشِّعْرَ وَيَتَذَاكَرُونَ أَشْيَاءَ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ، وَهُوَ سَاكِتٌ فَرُبَّمَا تَبَسَّمَ مَعَهُمْ

Câbir b. Semüre (ra) şöyle demiştir: "Ben Peygamber’in (sas) meclisinde yüzden fazla kere bulundum. Onun ashâbı (mescitte oturup) şiirler okur, câhiliye devrinde olan bazı işlerden söz ederlerdi. O (sas), konuşulanları sessiz bir biçimde dinler, zaman zaman da onlarla birlikte gülümserdi."

(T2850 Tirmizî, Edeb, 70)

***

"عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) قَالَ: "لاَ تُمَارِ أَخَاكَ وَلاَ تُمَازِحْهُ وَلاَ تَعِدْهُ مَوْعِدَةً فَتُخْلِفَهُ

İbn Abbâs’tan (ra) rivayet edildiğine göre, Hz. Peygamber (sas) şöyle buyurmuştur: "Kardeşinle (düşmanlığa varan) tartışmaya girme, onunla (kırıcı şekilde) şakalaşma ve ona yerine getiremeyeceğin sözü verme."

(T1995 Tirmizî, Birr, 58)

***

Peygamberimizin (sas) âlim sahâbîsi Ukbe b. Âmir el-Cühenî (ra)... Allah’ın Kitabı’na aşinalığı ile tanınan, eliyle yazdığı bir ‘mushaf’ı ardından yadigâr bırakan kıymetli insan... Anlı şanlı bir şair idi Ukbe. Çok güzel konuşur, sözleri ile dinleyenleri derinden etkilerdi. Bir gün merakla Resûl-i Ekrem’e (sas) sordu: "Ey Allah’ın Resûlü, kurtuluşun yolu nedir?" Dostunu tanıyan Allah Resûlü (sas), ona özel olsa da asırlar boyunca inananların kulağında çınlayacak bir cevap verdi: "Diline sahip ol, (fitne zamanında) evinden çıkma, günahların için de gözyaşı dök."

Yeryüzünde halife sıfatıyla yaratılan ilk insana, eşyanın isimleri bizzat Allah (cc) tarafından öğretilmiş ve insanı yaratan Rabbi, ona konuşma yeteneğini bahşetmişti. Hz. Âdem’in (as) yaratılışına anlam veremeyen meleklere karşı Hz. Âdem (as), Rabbinden öğrendiği bu isimleri esas alarak konuşmuş ve böylece insanın üstünlüğü ortaya konulmuştu. Hz. Âdem’in (as) konuşması, onun kadrini ve değerini artırırken şeytanın Rabbine karşı isyan ve itiraz yüklü konuşması ise onu alçaltıp Allah’ın (cc) rahmetinden uzaklaştırmıştı. Zaten insanı yücelten sadece konuşabilmesi değil, konuşmasının hakikat ve güzelliklerle dolu olmasıydı.

İman edenlere Yüce Allah (cc) tarafından doğru sözlü olmaları emredilmiştir. Ebû Zer (ra), Resûlullah’ın (sas) kendisine emrettiği hususlardan birisinin de, "acı bile olsa (söylemek zoruna da gitse) doğruyu söylemesi" olduğunu anlatmaktadır. Nitekim insanlara güzel söz söylemek, bir zamanlar kulların Allah’a (cc) verdikleri sözler arasında yer alırdı. İncitmeden, zarif ve anlamlı konuşmak kadar iyiliği emredip kötülüğü önlemeye çalışmak da güzel sözler kapsamında değerlendirilmiştir. Şu hâlde güzel söz söylemek, daima insanların hoşuna giden şeyleri söylemek değildir. Hoşlarına gitmese de doğruyu ve gerçeği yansıtan cümlelerle insanları uyarmak, güzel sözlü olmak demektir. Nitekim Hz. Peygamber’in (sas) beyanına göre, "En faziletli cihad, zalim yönetici karşısında (söylenen) doğru sözdür." Ama doğru söz söylemenin yani hakkı konuşmanın, doğru ve nitelikli bir üslubunun da olması gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki Hz. Musa (as) ile Hz. Harun’dan (as), Firavun gibi tanrılık iddia eden bir kral karşısında bile yumuşak bir dille hakikati anlatmaları istenmiştir.

İnsanları, doğruyu anlatan sözleri ile ikna etme görevini yüklenen Peygamberimiz (sas), davranışlarında olduğu gibi konuşmalarında da en güzel örnek olmuştur. Ahlâkının temeli Kur’an’a dayanan Hz. Peygamber (sas), Allah’ın (cc) rahmetinin bir tezahürü olarak insanlara yumuşak davranmıştır. Bu durum, her Müslüman için, özellikle de hakkı ve hakikati anlatma sorumluluğunu taşıyanlar için, son derece önemli bir tebliğ metoduna işaret etmektedir.

Diğer taraftan Kur’an bizzat kendisini, ’sözün en güzeli’ olarak nitelemektedir. Aynı çerçevede Allah’ın Resûlü (sas), "Sözün en güzeli Allah’ın (cc) kelâmı, en güzel yol da Muhammed’in (sas) yoludur." buyurmuştur. Dolayısıyla konuşmalar nitelik ve nicelik açısından bu iki kaynağın verilerine, ilkelerine uyum gösterdiği nispette değer ve güzellik kazanacaktır. Çünkü Müslüman’ın Allah (cc) katında değerini artıran özelliklerden birisi de güzel sözlü olmasıdır.

Kur’an’da Hz. Peygamber’e (sas) ve onun şahsında bütün Müslümanlara, "Rabbinin yoluna hikmetle, güzel öğütle çağır ve onlarla en güzel şekilde mücadele et." buyrulmaktadır. Âyetlerde başta kelime-i tevhid olmak üzere her türlü hayırlı ve güzel söz, kökü sağlam, dalları semaya uzanan ve her zaman meyve veren bir ağaca; başta şirk olmak üzere her türlü kötü söz ise yerden koparılmış ayakta durma imkânı olmayan köksüz bir ağaca benzetilir. O hâlde bir konuşmadan faydalı neticeler alabilmek için güzel ve faydalı sözler seçilmeli, doğru ve etkili bir üslûp kullanılmalıdır. Çünkü, "Allah (cc), zulme uğrama hâli hâriç çirkin sözün açıkça söylenmesini sevmez." Hz. Peygamber (sas) de asla çirkin söz söylemez, bile bile ahlâka aykırı çirkin konuşmalar yapmazdı. Dolayısıyla İslâm ahlâkına uymayan kaba ve çirkin sözlerin söylenmesi, argo ve küfürlerin sarf edilmesi, müstehcen fıkra ve hikâyelerin anlatılması inanan kimsenin vakar ve saygınlığına gölge düşürecektir.

Bir gün Sevgili Peygamberimize (sas), "Ey Allah’ın Resûlü, İslâm(a inananlar)ın hangisi daha faziletlidir?" diye sordular. Peygamberimiz (sas), "Dilinden ve elinden (gelecek kötülükler konusunda) Müslümanların güven içinde oldukları kimse!" buyurdu. İyi Müslüman, diliyle başka insanları incitip onlara zarar vermediği gibi kendisini ilgilendirmeyen konularda mümkün olabildiğince az konuşur. Bulunduğu mertebeye nasıl ulaştığı sorulan Lokman (as), şu cevabı vermiştir: "Doğru sözlülükle, emaneti ehline teslim etmekle ve kendimi ilgilendirmeyen konularla meşgul olmamakla!" Hz. Ömer (ra) de şöyle demiştir: "Sizin bize en sevimli olanınız, konuşması en doğru ve emanet konusunda en hassas olanınızdır." Bundan dolayıdır ki, ilim adamlarını sıkıştırmak, küçük duruma düşürmek ve mantık oyunları ile gerçeği çarpıtmak için sorular sormak ve görmediği hâlde görmüş gibi rüya anlatmak Peygamberimiz (sas) tarafından yasaklanmıştır.

İnsanları doğru yoldan saptırmak veya hak dini alaya almak amacıyla değersiz boş sözlere ilgi gösterip onları öğrenenler, insanı perişan eden bir azapla tehdit edilmişlerdir. Hz. Peygamber (sas), Müslümanların konuşmalarında belli bir seviyenin olmasını sağlamak amacıyla ümmetini uyararak, "En kötü olanlarınızı size haber vereyim mi? Onlar gevezelik edip ne söylediğine dikkat etmeden konuşanlardır." buyurmuştur. Ayrıca Resûl-i Ekrem (sas), başkalarını güldürmek amacıyla yapılan anlamsız, gerçek dışı ve boş konuşmaları da yasaklamıştır.

Sevgili Peygamberimiz (sas), "Kim Allah’a (cc) ve âhiret gününe inanıyorsa, ya hayır söylesin ya da sussun." prensibiyle Müslüman’a, kendisini kontrol etme yeteneği kazandırmak istemiştir. İnsan, ağzından çıkan cümlenin bir fayda sağlayıp sağlamayacağını tartmalı, önce düşünmeli sonra konuşmalı, söyledikleri iyiliğe vesile olmayacak hatta zarar verecekse susmalıdır. Diğer yandan, insanların yüzlerine karşı konuşurken gösterilen hassasiyetin arkalarından konuşurken de sürdürülmesi gerekmektedir. Bir kimsenin duyduğunda üzüleceği bir şey, doğru bile olsa onun yokluğunda da konuşulmamalıdır. Çünkü Peygamberimizin (sas) ifadesine göre bu, gıybettir. İki kimsenin, yanlarında bulunan üçüncü kimseyi dışlayarak kendi aralarında konuşmaları ve toplum içinde fısıldaşmaları da Hz. Peygamber (sas) tarafından çirkin görülmüştür Dolayısıyla kötü konuşmak kadar söyledikleri duyulmasa bile çevredeki insanlarda rahatsızlık oluşturacak şekilde konuşmak da dinimizce hoş karşılanmamıştır.

Konuşurken karşıdaki insanı rencide eden ve aşağılayan ifadelere asla izin vermeyen Allah Resûlü (sas), o günün bir gerçekliği olan efendilik-kölelik ilişkisinde bile buna dikkat edilmesini emretmiş, bir kişinin erkek ya da kadın kölesine ‘kulum’ demesini yasaklayarak ‘evlâdım, kızım’ gibi kelimelerin kullanılmasını istemiştir. Çünkü insan, ancak Allah’a (cc) kul olmalı, her ne kadar mal ve mevki sahibi olsa da yanında çalışanların ona değil Allah’a (cc) ait kullar olduğunu unutmamalıdır. Diğer taraftan gelecekle ilgili konularda konuşurken Allah’ın (cc) takdir ve iradesini göz ardı etmemeli, kesin konuşmak yerine ’inşallah’ demelidir. Çünkü sınırlı bir iradeye sahip olan insan, gelecekte olacakları belirleyecek mutlak iradenin sahibi değildir.

Resûl-i Ekrem’in (sas), Allah’ın (cc) hoşlanmadığı ameller olarak dedikodu, gereksiz çok soru sorma ve malı israf etmeyi sayması, bu üç maddeden ikisinin ise konuşma ile ilgili olması dikkat çekicidir. İnsanların çoğu tarafından bir sakınca görülmeyen niteliksiz ve faydasız konuşmalar, sanıldığının aksine ciddi bir hata ve sorumluluk sebebidir.

Nitekim Peygamberimizin (sas) en yakın çevresini oluşturan sahâbe de ona bu tür lüzumsuz sorular sormaktan menedilmiştir. Geçmiş ümmetlerden bazıları kendilerine hiçbir fayda sağlamayacak konuları merak edip sorular sorarak peygamberlerini sıkıştırdıkları ve bu soruların cevabını kabullenemedikleri için inkâra sürüklenmişlerdir. Haccın her yıl farz olup olmadığı sorusuna karşılık Nebî (sas), "Hayır. Eğer evet deseydim her yıl (haccetmeniz) gerekecekti." buyurmuş ve bu olay üzerine, "Ey iman edenler! Size açıklandığı takdirde, sizi üzecek olan şeylere dair soru sormayın..." âyeti nâzil olmuştu. Sorumluluk mevkiinde olanlar —söylediklerinin yol açacağı etki ve sonuçların daha büyük olması sebebiyle— konuşurken son derece dikkatli olmalıdırlar. Nitekim etbau’t-tâbiîn döneminin meşhur hadis hafızı ve fakihi Abdurrahman b. Mehdî, "Kişi, duyduğu bazı şeyleri gizlemedikçe kendisine uyulan bir lider olamaz." demiştir.

Güzel ve nitelikli konuşmak ancak sağlam ve doğru bilgi sahibi olmakla mümkün olabilir. İnsanların sadece kendi bilgi ve birikimleri ile yetinip hayatlarını sürdürme, ihtiyaçlarını karşılama ve huzur dolu bir hayat tarzı yakalama çabaları tarih boyunca başarısız olmuştur. Bunun doğal bir sonucu olarak insanlar başkalarının ilgilerine ve bilgilerine muhtaçtırlar. Bilgi edinmenin en meşhur yolu ise dinlemektir. Buna binaen, hadis öğretiminde en çok kabul gören öğrenme metodu da ‘semâ’ yani ‘hocayı bizzat dinleme’dir. Dinlemeyi ise ancak neyi. nasıl öğrenmesi ve neleri dinlemesi gerektiğini bilerek hareket eden kimseler başarabilir. "Aradım ilmi, kıldım talep/İlim geride kaldı, illâ edeb illâ edeb." özdeyişi, dinlemeyi anlamlı kılan şeyin onun âdâbı olduğunu veciz bir şekilde dile getirmektedir.

Kur’ân-ı Kerîm olumlu, etkin ve seçici bir dinleme özelliğine sahip olanları, "Sözü dinleyip de onun en güzeline uyanlar var ya, işte onlar Allah’ın (cc) hidayete erdirdiği kimselerdir..." âyetiyle över. Dolayısıyla iyi bir dinleme, doğru bir seçim ve bunun sonucu olarak olumlu bir davranış geliştirme, dinimizde ısrarla öngörülür. Duyma, görme ve düşünme yeteneklerinin olumsuz yönde kullanılmaması ise yine Kur’ân-ı Kerîm’in uyarısıdır: "Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur."

Bir Müslüman için sükûnet içerisinde dinlenilmesi ve anlaşılması gereken en öncelikli söz, şüphesiz Allah’ın Kitabı’dır. Nitekim Allah Teâlâ (cc), "Kur’an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun ki size merhamet edilsin." buyurmaktadır.

Can kulağı ile dinlemek, sözü söyleyene duyulan sevgi ve saygıdan kaynaklanır. Okunan Kur’an âyetlerine içtenlikle ve anlama çabasıyla kulak vermeyen kimsenin, Rabbine saygı duyduğunu söylemek mümkün değildir. Aynı şekilde, O’nun (cc) Elçisi’ni (sas) dinlemek ve sözlerinin gereğini yerine getirmek üzere itaat etmek de hem bir görev hem de bağışlanma vesilesidir.

İnsanların duyulmasını istemedikleri özel konuşmalarını dinlemek, âhiret hayatında azap vesilesi olacaktır. Çünkü Peygamber Efendimiz (sas), "...Kim bundan hoşlanmadıkları ya da kendisinden uzaklaştıkları hâlde bir grubun konuşmalarına kulak kabartırsa kıyamet günü kulağına kurşun dökülür." buyurmaktadır. Diğer yandan, ilâhî hakikatlere ters düşmeyen, edebe ve ahlâka aykırı olmayan şiir gibi edebî ürünleri dinleyen ve bunda bir sakınca görmeyen Resûlullah (sas), bu ilkelere ters olanların dinlenilmesini ise tasvip etmemiş ve eleştirmiştir. Hz. Peygamber (sas), Hassân b. Sâbit (ra) gibi edebî yetenek sahibi bazı sahâbîleri dönemde medya işlevini gören şiir söyleme alanında teşvik etmiştir. Çünkü bu tür faaliyetleri İslâm düşüncesinin kültürel alandaki mücadelesinde bir araç olarak değerlendirmiştir. Gazvelere giderken yolculuğun sıkıcılığını hafifletmek amacıyla okunan şiirleri, bir bayram sabahı küçük kızların def eşliğinde okuduğu kahramanlık şiirlerini dinlemiş, müşrik olmasına rağmen Sakîf kabilesinin en büyük şairi Ümeyye b. Ebu’s-Salt’ın yüzden fazla dizesini Arafat dönüşü Mina yolunda dinledikten sonra, "(Ümeyye) neredeyse şiirlerinin diliyle Müslüman olmuş." demiştir. Dinlenecek sözler konusunda seçici davranan Allah Resûlü (sas), bir sözün göreceği işleve göre onu dinlemeyi teşvik etmiş veya yasaklamıştır.

İnsanlarla sağlıklı iletişim kurmak, sadece güzel söz söylemekle mümkün olmamaktadır. Güzel konuşma kadar belki de ondan daha da öncelikli olarak etkili dinleme becerilerini kullanmayı öğrenmek gerekir. Dinlemeyi bilmeyen kimsenin sadece konuşma yeteneğini kullanarak karşısındaki ile çift yönlü ve anlamlı bir ilişki yürütmesi imkânsızdır. Çoğunlukla toplumu yönlendirenler, muhataplarını dinlemeye gereken önemi vermezler. Yöneticiler, idare ettikleri kimselerin kendilerini dinlemesine; anne ve babalar, çocuklarının susarak söz hakkını onlara vermesine; öğretmenler, öğrencilerinin sessiz birer muhataba dönmesine alışmışlardır. Halbuki karşıdakini iyi dinlemeden, onun maksadı, ihtiyaçları, inanç ve fikir dünyası doğru tespit edilemez. Yetenekleri ve potansiyeli keşfedilemez. Bir kimsenin yanlış düşünce ve davranışları, o kişiye kulak verilmeden, tam olarak anlaşılmadan ve ikna edilmeden değiştirilemez. Bazen iyi dinlemek, iyi konuşmaktan daha etkili bir çözüm kaynağı olabilir. Unutulmamalıdır ki Allah (cc), insanlara konuşacak bir dile karşılık dinleyecek iki kulak bahşetmiştir.

Risâletin Mekke döneminde Müslümanlar, karşılaştıkları şiddetli muhalefet sebebiyle, ilâhî emirleri aktarmak ve açıklamak için okul gibi örgün eğitim kurumlarına sahip olamamışlardır. Bu sebeple yeni Müslüman kuşağın yetiştirildiği temel eğitim tarzı, anlatmaya ve dinlemeye dayalı yaygın öğretim olmuştur. Hz. Peygamber’in (sas) bulunduğu her yer, âdeta bir eğitim ortamına dönüşmüştür. Evde, çarşıda, kısacası toplumsal hayatın yaşandığı her mekânda, nebevî tebliğ ve öğretiler soru cevap ve sohbet üslubu içinde aktarılmıştır.

Medine döneminde ise bu sohbet ve ders halkalarının merkezi, Peygamber Mescidi’dir. Hz. Peygamber (sas), genel olarak yatsıdan sonra sohbet etmeyi hoş karşılamamışsa da bazen Müslümanları ilgilendiren meseleleri Hz. Ebû Bekir (ra) ve Hz. Ömer’le (ra) yatsı namazından sonra müzakere etmiştir. Bazen de yatsı namazlarından sonra, Medine’ye gelen misafir heyetleri kaldıkları evlerde ziyaret ederek onlarla sohbet etmiş, İslâm’ın ilk tebliğ edildiği zaman diliminde başından geçen hatıraları onlarla paylaşmıştır. Nitekim Ashâbdan Câbir b. Semüre (ra) şöyle anlatmaktadır: "Ben Peygamber’in (sas) meclisinde yüzden fazla kere bulundum. Onun ashâbı (mescitte oturup) şiirler okur, câhiliye devrinde olan bazı işlerden söz ederlerdi. O (sas), konuşulanları sessiz bir biçimde dinler, zaman zaman da onlarla birlikte gülümserdi."

Sohbetin faydalı ve verimli olabilmesi için gözetilmesi gereken birtakım ilkeler bulunmaktadır. Öncelikle sohbet meclisinin meşru ve sağlıklı bir zemini olmalıdır. Yani konuşmak için bir araya gelen insanlar dertlerini, fikirlerini, ideallerini, bilgilerini veya tecrübelerini paylaşırken iyiye ve doğruya odaklanmalıdır. Sohbet edilen yerde Kur’an âyetleri inkâr ediliyor ve İslâm’ın prensipleri alaya alınıyor ama kimse buna engel olmayı ya da sözü değiştirmeyi düşünmüyorsa bu tür konuşma ortamlarının terk edilmesi emredilmiştir. Ancak ilmin ve hakikatin öğretildiği meclislere katılma konusunda hiç kimse engellenmemiş; Peygamber’in hanımları hayızlı hâllerinde bile onun okuduğu Kur’an’ı dinlemiş, ilminden istifade etmişlerdir.

Sohbet, ilim ve irfan ehli kimselerle yapıldığında bir değer ifade eder. Nitekim sohbet koyulaştıkça insanların birbirlerinden etkilenme ve diğer fikirleri benimseme ihtimalinin artacağı düşünüldüğünde, Peygamberimizin (sas), "Kişi, dostunun dini (yaşayışı) üzeredir. Öyleyse sizden biri, kiminle dost olduğuna dikkat etsin." sözü ayrı bir önem kazanmaktadır.

Sohbette yerine göre nükte ve espriye yer verilirse de katılanların onur ve şahsiyetleri rencide edilmemelidir. Nitekim Hz. Peygamber (sas) şöyle buyurmuştur: "Kardeşinle (düşmanlığa varan) tartışmaya girme, onunla (kırıcı şekilde) şakalaşma ve ona yerine getiremeyeceğin sözü verme." Peygamber Efendimizin (sas) belirttiğine göre, açıkça hukukun ihlâl edildiği durumlar hâriç, sohbette konuşulan sözler bir emanettir. Dolayısıyla başka ortamlarda anlatılması, özel bir sohbet anında anlatılanların orada bulunmayanlara da taşınarak yayılması doğru değildir.

Müslüman, konuşmasını anlamlı kılacak bir birikime sahip olmalı, konuşurken sözlerinin yanı sıra hâl ve tavırlarına yani konuşma âdâbına da dikkat etmelidir. Nitekim Enes b. Mâlik (ra), "Hz. Peygamber (sas) bir kimseyle karşılaşınca onunla tokalaşır, karşısındaki kimse elini bırakmadan elini onun elinden çekmezdi. Karşısındaki kimse yüzünü çevirmeden o da yüzünü muhatabının yüzünden (başka tarafa) çevirmezdi. Resûlullah’ın (sas), beraber oturduğu bir kimsenin önüne doğru bacaklarını uzatarak oturduğu görülmemiştir." sözleriyle Rahmet Elçisi’nin (sas) konuşmadaki edep ve nezaketine dikkat çekmiştir. Peygamber Efendimizin (sas), "...İnsanları yüzükoyun veya burunları üstünde süründürerek cehenneme dolduran, dillerinin kazandığından başkası değil midir?" şeklindeki uyarısını aklından çıkarmamalıdır. Her insana —en azından onu Yaratan’dan ötürü— değer vermeli ve karşısındakine kendisini ifade etme hakkı tanımalıdır. Zaman, zemin, içerik ve üslûp olarak, sohbet edeceği yerleri ve kimseleri iyi seçmelidir. Katıldığı meclisler ya kendisine iyilik ve güzellik kazandırmalı veya orada başkalarını hayra ve hakka eriştirecek bir katkı sunmalıdır.

İnsan, sözlerinden olduğu kadar söyleyiş tarzından da sorumlu olduğunu bilmeli, konuşmak kadar dinlemeye de zaman ayırmalıdır.

İnsana verilen en büyük nimetlerden birisi olan konuşabilme yeteneğinin kendisini Rabbinin (cc) rızasına uygun bir şekilde yönlendirmesi için gayret etmelidir. Zira Hz. Peygamber’in (sas) bu konudaki değerlendirmesi, bunca sözü özetlemeye yetecek kadar açıktır: "Kulun kalbi doğru oluncaya kadar imanı dosdoğru olmaz. Dili doğru oluncaya kadar da kalbi dosdoğru olmaz. Komşusunun kendisinden bir kötülük gelmeyeceğine emin olmadığı kimse de cennete giremez."

Ve Resûlullah’ın (sas) şu duası, onun dinleme ve konuşma konusunda hata yapmamaya ne kadar önem verdiğini gösterir niteliktedir: "...Allah’ım! Kulağımın şerrinden, gözümün şerrinden, dilimin şerrinden, kalbimin şerrinden ve cinsel organımın şerrinden sana sığınırım."

Kaynak: Diyanet Hadislerle İslam

Siz, insanlar için ortaya çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. İyiliği emredersiniz, kötülükten alıkoyarsınız ve Allah’a inanırsınız… (Âl-i İmrân, 3/110)

Törende konuşan Rize Valisi İhsan Selim Baydaş, Tophane Mahallesi için önemli bir eserin temelini attıklarını belirterek, caminin mahalle sakinlerini bir araya getirecek önemli bir merkez olacağını ifade etti.

Tophane Mahallesi’nin Rize’nin özel mahallelerinden biri olduğunu belirten Vali Baydaş, “Bugün mahallemiz için önemli bir eserin temelini atıyoruz hep birlikte. Tophane Mahallesi bizim en güzel, özel mahallelerimizden bir tanesi. Bugün bu mahalleyi bir araya getirecek bir caminin de inşasını inşallah başlatacağız.” dedi.

Rize’de farklı camilerin yenilenmesine yönelik çalışmaların da sürdüğünü ifade eden Vali Baydaş, Reşadiye Camii, Cami Önü Camii ve Çiftekavak’taki Camii ile ilgili hazırlıkların bulunduğunu belirterek, bu camilerin de önümüzdeki süreçte yenilenerek şehre kazandırılacağını söyledi.

Sahil bölgesinde yapımı devam eden Recep Tayyip Erdoğan Camii’nin şehrin sembollerinden biri haline geleceğini ifade eden Vali Baydaş, camilerin şehir hayatındaki önemine dikkat çekerek, Tophane Mahallesi Camii’nin de mahallenin merkezi konumunda önemli bir eser olacağını kaydetti.

Caminin yapımını üstlenen hayırsever iş insanı Mustafa Ekşi’ye teşekkür eden Vali Baydaş, “Şehrimizde çok kıymetli eserlerin meydana gelmesinde emeği var. Burada da Belediye Başkanımızın teklifiyle bu vazifeyi üstlenmiş oldu. Allah helalinden bol, bereketli kazançlar nasip etsin kendisine. Hayırlı, uğurlu olmasını temenni ediyorum.” ifadelerini kullandı.

Törende konuşan Rize Belediye Başkanı Rahmi Metin ise Tophane Mahallesi’nde cami ihtiyacının uzun yıllardır dile getirildiğini belirterek, caminin mahalle sakinlerinin önemli bir beklentisi olduğunu söyledi.

Alanla ilgili kamulaştırma çalışmalarının belediye tarafından gerçekleştirildiğini ifade eden Başkan Metin, yaklaşık bin 800 metrekarelik alan oluşturulduğunu belirtti.

Selçuklu mimarisiyle inşa edilecek caminin yaklaşık 400 metrekarelik oturum alanına sahip olacağını belirten Metin, caminin aynı anda 750’nin üzerinde kişinin namaz kılabileceği bir ibadet mekânı olarak planlandığını söyledi.

Caminin en alt katında 15-20 araçlık otopark, bir üst katında ise caminin ihtiyaç alanları, abdesthaneler ve lavaboların bulunacağını ifade eden Başkan Metin, projenin Tophane Mahallesi’ne önemli bir değer katacağını kaydetti.

Konuşmaların ardından Rize İl Müftüsü Naci Çakmakçı’nın yaptığı duayla Tophane Mahallesi Camii’nin temeline ilk harç döküldü.

Temel atma törenine; Vali Baydaş, Belediye Başkanı Metin, Rize İl Emniyet Müdürü Murat Türesin, Rize İl Jandarma Komutanı Albay Adnan Çelebi, AK Parti Rize İl Başkanı Yılmaz Katmer, kurum müdürleri, cami derneği temsilcileri, STK temsilcileri hayırseverler ve vatandaşlar katıldı.

KARDEŞLİK

Muhterem Müslümanlar!

Yüce dinimiz İslam’ın temel hedefi, hem bu dünya hem de ebedi âlemde insanlığın huzur ve mutluluğunu sağlamaktır. Huzur ve mutluluğu sağlamanın yolu ise; kardeş olmaktan, aramızdaki sevgi ve muhabbeti daha da güçlendirmekten geçmektedir. Öyle ki Rahmet Elçisi Peygamberimiz (s.a.s), birbirimizi sevmeyi iman etmenin bir gereği olarak ifade etmiştir.[1]

Aziz Müminler!

Savaşların farklı bölgelere yayıldığı, İslam coğrafyasında kan ve gözyaşının hâkim olduğu, ülkemizin ateş çemberinin içine çekilmek istendiği bir dönemde; istikbalimiz, kardeşliğimize bağlıdır. Ecdadımızın canlarını feda ederek bizlere emanet ettiği cennet vatanımızda; sevinçlerimiz, hüzünlerimiz, dualarımız, zenginlik olarak kabul ettiğimiz farklılıklarımız bizleri yekvücut kılacaktır.

Kıymetli Müslümanlar!

Dün olduğu gibi bugün de kardeşliğimize göz diken, muhabbetimize kasteden, bizi birbirimize düşürmek isteyenler olacaktır. Şunu unutmayalım ki, sadece Müslümanların değil, mazlum durumda olan bütün insanların umudu olan bizler, gaflet içerisinde olmadığımız müddetçe düşmanlarımızın emelleri kursaklarında kalacaktır. Cenâb-ı Hakk’ın, “Hep birlikte Allah’ın ipine sımsıkı sarılın; bölünüp parçalanmayın”[2] emri gereğince dinimize ve mukaddesatımıza bağlı kalırsak fitne ve fesat ateşi bizlere dokunamayacaktır. Rahmet Peygamberi (s.a.s)’in, “Birbirinizle ilgi ve alakayı kesmeyin, birbirinize sırt çevirmeyin, birbirinize kin beslemeyin, birbirinize haset etmeyin. Ey Allah’ın kulları! Kardeş olun”^[3] çağrısına kulak verirsek ayrılık ve gayrılık bu topraklarda kendine yer bulamayacaktır. “Müminler ancak kardeştirler, öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin, Allah’a itaatsizlikten sakının ki rahmetine mazhar olasınız”^[4] emr-i ilahisine göre davranırsak vatanımızın dirliğini ve ümmetin birliğini kimse bozamayacaktır.

Değerli Müminler!

Şunu hepimiz biliriz ki;

“Girmeden tefrika bir millete düşman giremez.

Toplu vurdukça yürekler onu top sindiremez.”

Bugün bize düşen; fitneye karşı basiretle, ayrılığa karşı vahdet şuuru ile hareket etmek, birbirimizi koruyup gözetmektir. Kardeşliğimizi zedeleyebilecek her türlü şeyden uzak durmak, birbirimizin yükünü hafifletmektir. Milli ve manevi değerlerimiz etrafında buluşmak; birlikte rahmetin, ayrılıkta azabın olduğunu[5] unutmamaktır.

Aziz Kardeşlerim!

Kendi inanç ve medeniyet köklerimize tutunduğumuzda, bir binanın tuğlaları gibi birbirimize sımsıkı kenetlendiğimizde yarınlarımız daha huzurlu olacaktır. Hutbemizi, Yüce Rabbimizin şu uyarısıyla bitiriyoruz: “Allah’a ve Resûlüne itaat edin ve birbirinizle çekişmeyin. Sonra gevşersiniz ve gücünüz, devletiniz elden gider. Sabırlı olun. Çünkü Allah sabredenlerle beraberdir.”^[6]

[1] Müslim, Îmân, 93.

[2] Âl-i İmrân, 3/103.

[3] Tirmizî, Birr ve Sıla, 24.

[4] Hucurât, 49/10.

[5] İbn Hanbel, IV, 278.

[6] Enfâl, 8/46.

Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü

HELAL HARAM DUYARLILIĞI

Muhterem Müslümanlar!

Helaller ve haramlar; kulu, Allah’ın rızasına kavuşturan ilahi ölçülerdir. Kişiye, hayat yolculuğunda iyi ile kötüyü gösteren kılavuzlardır. Bizler, Allah Resûlü (s.a.s)’in “Helâl bellidir, haram da bellidir…”^[i] sözünden de biliyoruz ki, helal ve haram apaçık ortaya konulmuştur.

Aziz Müminler!

Dinimiz İslam ile bizlere bildirilen her bir emir ve yasak; insanın haysiyetini, nesillerin emniyetini ve toplumun huzurunu muhafaza etmek gibi hikmetler barındırmaktadır. Mesela, Yüce Rabbimiz; neslin devamını sağlayan evliliği helal, “Zinaya yaklaşmayın. Çünkü o, son derece çirkin bir iştir”[ii] ayeti kerimesiyle de toplumu yok eden zinayı haram kılmıştır. Aynı şekilde Allah Teâlâ, toplumda düzen ve adaleti sağlayacak olan ticareti, alın teriyle kazanmayı, emek vermeyi bizlere helal kılarken; bereketi yok eden faizi, ölçü ve tartıda hile yapmayı, ticaret malının ayıbını saklamayı, kısaca insanları aldatmayı haram kılmıştır.

Kıymetli Müslümanlar!

Şunu da bilmeliyiz ki, helal haram duyarlılığı, sofraya konulan lokmanın temiz olmasıyla sınırlı değildir. Mesela, “Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar… Mümin kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar…”[iii] ayetleri, iffet ve hayâ gibi insanın onurunu yücelten çok önemli bir hususa işaret etmektedir. Dolayısıyla erkek kadın her Müslüman, iffetini korumalı, giyim kuşamına dikkat etmeli, insanın saygınlığını zedeleyen davranışlardan uzak durmalıdır. Müslümana düşen; hayâ, iffet ve ahlakın bir araya geldiğinde anlamlı olduğunu idrak etmektir. Hem sosyal hayatta hem de dijital mecralarda mahremiyet sınırlarına dikkat etmek; dilini yalandan, gözünü haramdan uzak tutmaktır.

Değerli Müminler!

Paylaşma duygusunu ortadan kaldıran, nimeti adilce paylaşmanın önünde en büyük engel olan israf da böyledir. Dünyanın farklı bölgelerinde milyonlarca insan bir lokma ekmeğe, bir damla suya muhtaçken ve israf bize yasaklanmış durumdayken,[iv] ülkemizde tonlarca ekmeğin çöpe atılması, sularımızın sorumsuzca sarf edilmesi helal haram sınırının aşıldığına bir işarettir.

Kıymetli Kardeşlerim!

Rahmet Elçisi (s.a.s)’in, “…Kişinin malını helâlden mi yoksa haramdan mı elde ettiğine bakmayacağı!”[v] sözüyle bizleri ikaz ettiği bir çağa şahitlik etmekteyiz. Helalin hor ve hakir görüldüğü, haramın özendirildiği, gayr-ı meşru söz ve davranışların makul sayıldığı bir zamanın zorluklarıyla karşı karşıyayız. Şunu unutmayalım ki, insanların canına, malına, iffet ve şerefine kastetmek, kamu malına el uzatmak; rüşvet, tefecilik, hırsızlık, içki, uyuşturucu ve kumar gibi kötülüklerden uzak durmak, ancak Yüce Rabbimizin, helal haram ölçüleriyle çizdiği, dosdoğru yolunda olmaktan geçmektedir.

Hutbemizi, Cenâb-ı Hakk’ın şu çağrısıyla bitiriyoruz: “Ey insanlar! Yeryüzündeki helâl ve temiz olan şeylerden yiyin; şeytanın peşinden gitmeyin, çünkü o apaçık düşmanınızdır.”^[vi]

[i] Müslim, Müsâkât, 107.

[ii] İsrâ, 17/32.

[iii] Nûr, 24/30,31.

[iv] A’râf, 7/31.

[v] Buhârî, Büyû’, 23.

[vi] Bakara, 2/168.

Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Başkan Arpaguş, çalıştayda yaptığı konuşmada, erken çocukluk döneminin insanın kimlik, kişilik ve karakterinin şekillendiği en kritik evre olarak kabul edildiğini belirterek, “Bu dönem, zihinsel, ruhsal ve duygusal gelişimlerin de temelini oluşturmaktadır. İnsanî ve ahlakî değerler, toplumsal kurallar, temel bilgi ve beceriler en güçlü şekilde bu dönemde kazandırılır. Çocukluk dönemindeki olumlu dokunuşlar, çocukların geleceğini teminat altına alırken, ihmaller ya da yanlış yönlendirmeler de daha sonraki dönemlerde telafisi mümkün olmayan sorunlara zemin teşkil etmektedir.” ifadelerini kullandı.

“Kur’an kurslarını çocuğun kişilik inşasına katkı sunmayı hedefleyen bir eğitim alanı olarak görmekteyiz”

İslam eğitim geleneğinde söz konusu çağın fıtratın korunması, güzel ahlakın kazandırılması, sahih ve sağlam bilginin doğru yöntemlerle aktarılması bakımından hayatın en önemli dönemi olarak görüldüğünü ifade eden Başkan Arpaguş, “Bu yönüyle bizler, 4–6 yaş Kur’an kurslarını yalnızca Kur’an okuma becerisinin kazandırıldığı bir öğretim süreci değil; çocuğun fıtratını korumayı, manevî ve ahlakî gelişimini desteklemeyi, sağlam bir kimlik ve kişilik inşasına katkı sunmayı hedefleyen stratejik bir eğitim alanı olarak görmekteyiz.” diye konuştu.

“Çocukların gelişim özelliklerini dikkate almak sürdürülebilir din eğitiminin temel şartlarından biridir”

Çocukluk döneminin önemi ve hassasiyetine dikkati çeken Başkan Arpaguş, başta ebeveynler olmak üzere herkesin çok daha bilinçli davranması gerektiğini belirterek, şunları kaydetti:

“Her şeyden önce söz konusu dönemin karakteristiği iyi bilinmelidir. Çocukların gelişim özelliklerini dikkate almak nitelikli ve sürdürülebilir bir din eğitiminin temel şartlarından biridir. Çocuğun gelişim özelliklerini dikkate almayan bir din eğitimi, pedagojik açıdan faydalı olabilir mi? Ayrıca farklı yaşlardaki çocukların dikkat süresi, hafızası, soyut düşünme kapasitesi, dil gelişimi ve öğrenme biçimi elbette birbirlerinden farklılık arz edecektir. Dolayısıyla aynı yöntemi bütün çocuklara uygulamak, aynı başarıyı bütün çocuklardan beklemek, bilimsel olmadığı gibi pedagojik açıdan da doğru olmasa gerektir.”

“Bir çocuğun bütün harfleri tanımasından daha önemli olan, Kur’an dersine koşarak gelmesidir”

Başkan Arpaguş, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Bizler, Kur’an öğretimindeki başarımızı, öğrencilerin ne kadar ezber yaptığıyla değil, onların Kur’an ile ömür boyu sürecek sevgi ve güven ilişkisi kurabilmeleriyle ölçmeliyiz. Dört-beş yaşlarındaki bir çocuğun bütün harfleri tanımasından daha önemli olan, Kur’an dersine koşarak gelmesidir. O yaşlardaki bir çocuğun uzun sureler ezberlemesinden daha kıymetli olan, Allah sevgisini merhamet merkezli bir şekilde öğrenebilmesidir. Tecvit kurallarını eksiksiz uygulamasından daha değerli olan, Kur’an okumayı, hayatı boyunca sürdüreceği bir alışkanlığa dönüştürebilmesidir.

Dolayısıyla başarı ölçütlerimizi yalnızca ezber miktarı, harfleri tanıma veya tecvit kurallarını uygulama düzeyi üzerinden değil; derse katılım, öğrenme isteği, sosyal etkileşim ve Kur’an’a yönelik olumlu tutum gibi çok boyutlu göstergeler üzerinden okumak mecburiyetindeyiz. Böyle bir yaklaşım hem bilimsel gerçekliklere hem de İslam’ın insan merkezli eğitim anlayışına daha uygun olacaktır.”

“Aslolan, çocuğun soru sorabildiği bir eğitim ortamı sunabilmemizdir”

Sınıf düzeninden materyal tasarımına, etkinlik çeşitliliğinden dijital içeriklere kadar her unsurun, çocuk gelişimi ve psikolojisi açısından dikkatle ele alınması gerektiğini anlatan Başkan Arpaguş, “Etkinliklerle ‘Elifba’ kitabı başta olmak üzere bütün materyaller; keşfetmeyi teşvik eden, oyun temelli öğrenmeyi destekleyen, etkileşimli öğrenmeyi önceleyen, hayal gücünü zenginleştiren bir muhtevaya sahip olmalıdır. Aslolan, çocuğun aktif olduğu, soru sorabildiği, deneyim yaşayabildiği ve öğrenmekten mutluluk duyduğu bir eğitim ortamı sunabilmemizdir.” şeklinde konuştu.

Eğitimin yalnızca sınıf ortamıyla sınırlı olmayan; aile, okul ve sosyal çevreyle etkileşim içinde hayat boyu devam eden bütüncül bir gelişim süreci olduğunu aktaran Başkan Arpaguş, şu ifadelere yer verdi:

“Bu bağlamda erken çocukluk dönemindeki Kur’an eğitiminde ailelerin tutum ve beklentileri, eğitim sürecinin niteliğini doğrudan etkileyen temel unsurlardan biridir. Velilerin çocuklarından kısa sürede daha fazla ezber yapmaları, akıcı okumaya erken dönemde geçmeleri veya yaşıtlarının önünde akademik performans sergilemeleri yönündeki beklentileri, çocukların üzerinde büyük bir baskı oluşturabilmektedir. Maalesef bu durum, eğitimin amacından uzaklaşılmasına sebebiyet vermektedir.”

“İrfan merkezli güçlü bir pedagojik yaklaşım geliştirmek zorundayız”

Velilerin erken çocukluk döneminin özellikleri konusunda bilinçlendirilmesi, Kur’an öğretiminin amaç, yöntem ve kazanımları hakkında bilgilendirilmesi ve eğitim sürecine bilinçli ve aktif olarak katılımlarının sağlanmasının büyük önem taşıdığına dikkati çeken Başkan Arpaguş, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Bu doğrultuda bizim temel hedefimiz, gelenekten beslenen ancak geleceği de doğru okuyabilen bir duyarlılıkla hareket ederek bilgi ve hikmeti buluşturan ve onu ahlaka dönüştüren bir Kur’an eğitim modeli geliştirmek olmalıdır. Çocuklarımızı kendi medeniyet değerlerimizle buluşturabilmek için İslam eğitim geleneğinde olduğu gibi irfan merkezli güçlü bir pedagojik yaklaşım geliştirmek zorundayız. Bunu yapabildiğimizde hem Kur’an eğitiminde büyük bir başarı yakalayacak hem de inançlı, bilgili, ahlaklı ve şahsiyetli nesiller yetiştirme yolunda çok önemli mesafe kat etmiş olacağız.”

“Kur’an eğitimi, çok paydaşlı bir eğitim alanı olarak görülmeli”

Başkan Arpaguş, “Erken çocukluk dönemi Kur’an eğitiminin niteliği ve sürdürülebilir başarısı; başta Diyanet İşleri Başkanlığımız olmak üzere İlahiyat Fakültelerimizin, sosyal bilimler alanında çalışan akademisyenlerimizin ve toplumun bütün kesimlerinin ortak sorumluluk üstlenmesine ve işbirliği içinde hareket etmesine bağlıdır. Onun için erken çocukluk dönemi Kur’an eğitimi, çok paydaşlı bir eğitim alanı olarak görülmeli ve stratejik bir yöntemle ele alınmalıdır.” diye konuştu.

“Çocuklarımızı geleceğe en iyi şekilde hazırlamak için çaba ve gayret sarf ediyoruz”

Başkanlığın, Kur’an eğitimini bu bilinçle sürdürmenin gayreti içerisinde olduğunu kaydeden Başkan Arpaguş, “Çocuklarımızı maddi-manevi her yönden yetiştirmek ve geleceğe en iyi şekilde hazırlamak için çaba ve gayret sarfediyoruz. Onların başta Yaratıcımızla olmak üzere, kendileriyle, aileleriyle, toplumla ve çevreyle barışık bir şekilde yetişmeleri; vatanımıza, milletimize, medeniyetimize ve tüm insanlığa faydalı birey olmaları için hiçbir fedakârlıktan kaçınmıyoruz, kaçınmayacağız.” ifadelerini kullandı.

Başkan Arpaguş, konuşmasını şöyle tamamladı:

“Çocuklarımızı geleceğe en güzel şekilde hazırlama noktasında bilimin ortaya koyduğu gerçekliklerden, çağın imkân ve fırsatlarından azami ölçüde istifade etmeye çalışıyoruz. Eğitim programlarımızı ve ders materyallerimizi çocuk psikologları, çocuk gelişimi uzmanları, pedagoglar, akademisyenler ve sahadaki eğitimcilerimizin katkıları ile sürekli güncelleme çabasındayız. Bugün burada gerçekleştirdiğimiz çalıştayımızda bu hassasiyetin bir tezahürüdür. İnanıyorum ki burada alacağımız kararlar, hazırlayacağımız programlar ve geliştireceğimiz yöntemler, yarının Türkiye’sinde doğru bilgi ile donanmış, dinine, değerlerine ve kültürüne bağlı nesillerin yetişmesine çok önemli katkılar sunacaktır.”

Çalıştaya Diyanet İşleri Başkan Yardımcısı Dr. Hüseyin Hazırlar, Mushafları İnceleme ve Kıraat Kurulu Başkanı Osman İyişenyürek, Eğitim Hizmetleri Genel Müdürü Sedide Akbulut, Konya İl Müftüsü Prof. Dr. Ali Öge ve Başkanlık personeli katıldı.

İSLAM MEDENİYETİ

Muhterem Müslümanlar!

Yüce Rabbimiz Hûd sûresinde şöyle buyurmaktadır: “Semûd kavmine de kardeşleri Sâlih’i gönderdik. O dedi ki: ‘Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur. Sizi topraktan yaratan ve yeryüzünü imar etme sorumluluğunu size veren O’dur. O halde O’ndan bağışlanma dileyin ve samimiyetle tövbe edin. Şüphesiz Rabbim çok yakındır, dualara karşılık verendir.’”[i]

Aziz Müminler!

Yüce Allah, insanı yeryüzünün bir emanetçisi olarak yaratmış ve ona hayatı imar etme sorumluluğu yüklemiştir. Bu sorumluluk; şehirler inşa ederken, ahlak ve faziletin korunduğu bir hayat kurabilmektir. İşte medeniyet, maddi eserlerle birlikte manevi değerleri de yaşatan bu anlayışın adıdır.

Kıymetli Müslümanlar!

Kur’an’ın ve sünnet-i seniyyenin rehberliği üzerine kurulan ve on beş asırlık tecrübeyle yoğrulan İslam medeniyeti; ilmi ibadetle, çalışmayı dürüstlükle, gücü adaletle, zenginliği paylaşmayla buluşturarak yükselmiştir. Tarih boyunca inşa edilen camiler, vakıflar ve kütüphaneler; insanımıza hizmet eden, toplumu ayakta tutan bu medeniyet tasavvurunun birer simgesi olmuştur.

Değerli Müminler!

İslam medeniyetinin temel gayesi; kalpleri kazanmak, zihinleri ve gönülleri aynı inanç, duygu ve idealde buluşturabilmektir. “Şüphesiz Allah adaleti, iyiliği ve yakınlara yardım etmeyi emreder; hayâsızlığı, fenalığı ve azgınlığı yasaklar”[ii] ayet-i kerimesinde yer alan ilahi ölçüler bu medeniyetin temelidir. Zira, iyiliğin unutulduğu ve ahlakın ihmal edildiği bir toplumun kalıcı bir gelecek kurması mümkün değildir.

Aziz Müslümanlar!

Camilerimiz, kardeşliğimizi pekiştiren; okullarımız, bilgiyle birlikte erdemi öğreten; iş yerlerimiz ise dürüstlüğün, emeğe saygının ve helal kazancın yaşatıldığı mekânlar olmalıdır. Her birimiz, bulunduğumuz yerde iyiliği temsil edebilirsek medeniyetimiz de güç kazanacaktır. Bize düşen; ecdadımızdan devraldığımız mirası korumak ve onu daha da zenginleştirerek gelecek nesillere ulaştırmaktır. Peygamber Efendimiz (s.a.s)’in, “Nerede olursan ol, Allah’a karşı sorumluluğunun bilincinde ol! Kötülüğün peşinden iyi bir şey yap ki onu yok etsin. İnsanlara da güzel ahlâka uygun biçimde davran!”[iii] emri gereğince, Rabbimize karşı kulluk görevimizi ifa ederken, insanlığa faydalı olmayı da hayatımızın gayesi hâline getirmektir. Yine bize düşen, medeniyetimizden ilham alarak geleceğimizi iman, ilim, hikmet ve güzel ahlakla inşa etmektir.

Kıymetli Kardeşlerim!

Bugün, İstanbul’un fethinin nişanesi ve ecdadımızın kıymetli emaneti Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi’nin yeniden cemaatiyle buluştuğu gündür. Ayasofya Camiinden yankılanan ezan-ı Muhammedî, İstanbul’un fethinde olduğu gibi şanlı milletimizin adalet ve merhametinin yeryüzüne ilanıdır. Camilerimiz, aziz milletimizin maziyle köprüler kurduğu ve istikbalini yoğurduğu manevi kalelerimizdir. Toplumun her kesimini; gencini, yaşlısını ve çocuğunu aynı kubbe altında bir aile kılan bu mabetler, birleştirici ruhunu kıyamete kadar sürdürecektir.

Camilerimizin minarelerinden okunan ezanlarımızın gök kubbemizde ebediyen yankılanması niyazıyla; hutbemizi, Tevbe sûresinde yer alan şu ayet-i kerimenin mealiyle bitiriyoruz: “Allah’ın mescitlerini, ancak Allah’a ve ahiret gününe inanan, namazı dosdoğru kılan, zekâtı veren ve yalnızca Allah’tan korkan ve çekinen kimseler imar edebilirler. İşte onların doğru yolu bulanlardan olmaları umulur.”^[iv]

[i] Hûd, 11/61.

[ii] Nahl, 16/90.

[iii] Tirmizî, Birr, 55.

[iv] Tevbe, 9/18.

Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Yurt genelinde Temmuz 2026 itibarıyla tarım işçilerinin zorlu hasat mesaisi sürüyor.

Mısır'ın 1 cüneyhlik banknotunu da süsleyen bu tarihi yapı, zamanın yıpratıcı etkisi nedeniyle başlatılan bakım ve onarım çalışmalarının sona ermesi ve İslam dünyasının kültürel mirasını canlandırma vizyonu doğrultusunda yeniden ziyarete açıldı.

KUR’AN-I KERİM

Muhterem Müslümanlar!

Yüce Rabbimizin kıyamete kadar gelecek bütün insanlara bahşettiği nimetlerden, engin şefkat ve merhametinin tecellilerinden biri de Kur’an-ı Kerim’dir.

Kur’an-ı Kerim, hakkı batıldan ayırt eden ilahi kelamdır. O, asla sıradan bir söz değildir.[1] Kur’an-ı Kerim, sözlerin en güzeli ve en mukaddesidir. O, hidayet kaynağı, şifa membaıdır. Kur’an-ı Kerim, insanlığı; hak ve hakikate, iyilik ve adalete, huzur ve muhabbete sevk eden Rahmani bir muştudur. Ayet-i kerimede buyrulduğu üzere, “Bu Kur’an, en doğru olana iletir; dünya ve ahiret için yararlı işler yapan müminlere, büyük bir mükâfat olduğunu müjdeler.”[2]

Aziz Müminler!

Kur’an-ı Kerim, rahmet peygamberi Allah Resûlü (s.a.s)’in en büyük mucizesidir. Onun tek bir harfi dahi değişmemiştir, asla değiştirilemeyecektir. Yüce Rabbimiz, “Şüphesiz Kur’an’ı biz indirdik. Onun koruyucusu da elbette biziz”[3] buyurarak, bu gerçeği beyan etmektedir.

Kur’an-ı Kerim, insan ürünü değildir; Allah Teâlâ’nın kelamıdır. O, bir benzeri şöyle dursun; bir suresinin, hatta bir ayetinin dahi benzerinin getirilemeyeceği yüce bir kitaptır. Kur’an; Cenâb-ı Hak ile bağımızı güçlendiren, çevremiz ile ilişkilerimizi düzenleyen bir kılavuzdur.

Kıymetli Müslümanlar!

Kur’an-ı Kerim’in rehberliğine sarılan kişiler yolunu kaybetmezler. Onun ilkeleriyle hayat süren aileler huzur bulurlar. Onun ahlakını kuşanan toplumlar güven içinde yaşarlar. Onun adaletini benimseyen milletler güçlü olurlar. Hayatında Kur’an-ı Kerim’e yer vermeyenler, onun emirlerine ve yasaklarına riayet etmeyenler, ayetlerini alaya alanlar ise ancak kendilerini küçük duruma düşürürler. Yüce Rabbimizin bu husustaki uyarısı gayet açıktır: “…İşte bu kitap, Allah’ın, dilediğini kendisiyle doğru yola ilettiği hidayet rehberidir. Allah kimi de saptırırsa artık ona doğru yolu gösterecek yoktur.”[4]

Değerli Müminler!

Devletimizi, vatanımızı, milletimizi, birlik ve beraberliğimizi muhafaza etmenin yolu; değerlerimize sahip çıkmaktan geçmektedir. Bilelim ki; bu değerlerin içerisinde Kur’an-ı Kerim vardır, sünnet-i seniyye vardır. Meşruiyetini İslam’dan alan örfümüz vardır, kültürümüz vardır. Mutluluğun yolu da işte bu değerleri öğrenmekten ve hayatımıza aktarmaktan geçmektedir.

Hutbemizi, Sevgili Peygamberimiz (s.a.s)’in şu hadis-i şerifleriyle bitiriyoruz: “Şüphesiz bu Kur’an, Allah’ın sizlere bir ikramıdır...”[5]

[1] Târık, 86/13,14.

[2] İsrâ, 17/9.

[3] Hicr, 15/9.

[4] Zümer, 39/23.

[5] Dârimî, Fedâilü’l-Kur’ân, 1.

Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü

YAZ KUR’AN KURSLARI

Muhterem Müslümanlar!

Geçtiğimiz hafta itibarıyla çocuklarımız bir eğitim öğretim yılını daha tamamlayıp yaz dönemine girdiler. Evlatlarımızın iyi bir eğitim almaları toplumumuz ve geleceğimiz için önem arz etmektedir. Ancak bilmeliyiz ki; beden ve ruhun, dünya ve ahiretin birlikte imar ve ihya edilmesi gerekmektedir. Zira insanı gerçek anlamda değerli kılan; bilgisiyle birlikte imanını, başarısıyla birlikte ahlakını koruyabilmesidir. Resûl-i Ekrem (s.a.s), “Hiçbir anne baba, çocuğuna güzel terbiyeden daha kıymetli bir bağışta bulunmamıştır”[i] nasihatiyle bu hususa dikkatlerimizi çekmektedir.

Kıymetli Anne Babalar!

Modern çağın getirdiği tüketim kültürü, dijital mecraların bilinçsiz kullanımı, zaman zaman kutsallarımızın mizah adı altında alaya alınması, çocuklarımızı günden güne değerlerimizden uzaklaştırmaktadır. Tertemiz dimağlar; batıl inançlar, sapkın akımlar, bağımlılık ve akran zorbalığının girdabında kaybolma riskiyle karşı karşıyadır. Etrafımızı çepeçevre saran bu tehditler karşısında çaresiz değiliz. Çare; akıllara ve kalplere hitap eden ilim ve hikmeti, en güzel şekilde çocuklarımızla buluşturmaktır. Yüce Rabbimizin, “Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun”[ii] emri gereğince, evlatlarımıza helal haram hassasiyeti kazandırmaktır. Milli ve manevi değerlerimizi özümsemelerine katkı sunmaktır.

Değerli Müminler!

Çocuklarımızın; Yüce Kitabımız Kur’an’ı, Sevgili Peygamberimiz (s.a.s)’in örnek hayatını, iman ve ibadet esaslarını, dinî ve ahlaki değerlerimizi, örf ve adetlerimizi öğrenebilecekleri yaz Kur’an kurslarımız önümüzdeki pazartesi günü başlıyor. Bizler istiyoruz ki; yaz Kur’an kurslarında çocuklarımız; paylaşmayı, kardeşliği, yardımlaşmayı ve sevgiyi yaşayarak öğrensinler. Birlikte namaz kılmanın huzurunu, dua etmenin güzelliğini ve cami adabının inceliklerini idrak etsinler. Vatanımızın dirliği ve milletimizin huzuru için Kur’an’ın nuruyla aydınlansınlar. Peygamber Efendimiz (s.a.s)’in güzel ahlakıyla erken yaşta tanışsınlar. Gençlerimiz; zihinlerindeki sorulara, kalplerindeki arayışlara din görevlilerimizin rehberliğinde cevaplar bulsunlar. Bir ömür boyu iyiliklere omuz omuza yürüyecekleri arkadaşlıklar kursunlar.

Aziz Müslümanlar!

Unutmayalım ki, çocuklarımızın gönlüne küçük yaşlarda ekilen Allah sevgisi, ömür boyu meyve verecek en kıymetli tohumdur. Bu vesileyle “Yaz Kur’an Kursunda Buluşuyoruz” çağrısıyla tüm çocuklarımızı ve gençlerimizi, camilerimize ve Kur’an kurslarımıza davet ediyoruz. Aynı zamanda anne babalardan, çocuklarının; dinimiz, kültürümüz ve camilerimizle olan bağlarını koruma noktasında daha fazla hassasiyet göstermelerini bekliyoruz.

Hutbemizi, Allah Resûlü (s.a.s)’in şu müjdesiyle bitiriyoruz: “Kim Kur’an-ı Kerim’i okur ve onunla amel ederse, kıyamet günü ebeveynine bir taç giydirilir. Bu tacın ışığı, güneşin dünyadaki bir eve konulduğunda onun vereceği ışıktan daha güzeldir…”[iii]

[i] Tirmizî, Birr, 33; İbn Hanbel, IV, 77.

[ii] Tahrîm, 66/6.

[iii] Ebû Dâvûd, Vitr, 14.

Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Muhterem Müslümanlar!

“Kendileri ile huzur bulasınız diye sizin için eşler yaratması, aranızda sevgi ve merhamet var etmesi Allah’ın varlığının ve kudretinin delillerindendir. Şüphesiz bunda düşünen bir toplum için ibretler vardır”[1] ayet-i kerimesinde ifade edildiği üzere, ilahi rahmetin yeryüzündeki tecellilerinden biri de ailedir.

Aziz Müminler!

Aile, İslam’ın ilkelerini belirlediği nikâh akdiyle kurulan huzur ve muhabbet yuvasıdır. Sıkıntıların birlikte omuzlandığı; kederlerin paylaşıldığı, sevinçlerin çoğaltıldığı huzur ocağıdır. Aile; bizleri, günahlardan uzak tutan güvenli bir sığınaktır. Millî ve manevi değerlerimizi kuşaktan kuşağa aktarmamıza vesile olan bir müessesedir.

Değerli Müslümanlar!

Aile olmak, sadece aynı mekânı paylaşmak değildir. Aile olmak, dünyayı da ahireti de cennete çevirmek için el ele verebilmektir. İyi günde olduğu gibi kötü günde de birlik ve beraberliği güçlü kılabilmektir. Aile olmak, Sevgili Peygamberimiz (s.a.s)’in örnekliğini hayatımıza yansıtabilmektir. Onun gibi, elinden ve dilinden emin olunan güvenilir bir eş olabilmektir. Kızını ayakta karşılayıp yerini ona ikram eden vefakâr bir baba olabilmektir. Namazdayken omuzlarına çıkan torunlarının oyunlarını bozmamak için secdesini uzatan müşfik bir dede olabilmektir. Yetim ve öksüzlere hamilik yapan, kimsesiz çocuklara aile sıcaklığını hissettiren merhametli bir insan olabilmektir.

Kıymetli Müminler!

Her geçen gün, aile değerlerimiz örselenmekte; evlilikler, külfetli hale getirilmekte; bekârlık ve evlilik dışı hayat teşvik edilmektedir. İnancımızda rızkın Allah’a ait olduğu[2] vurgulanmasına rağmen, ‘çocuk sahibi olmanın hayatı zorlaştırdığı’ söylemleri günden güne artmaktadır. Hâlbuki devletlerin geleceği; ailenin kurulmasına, korunmasına ve güçlendirilmesine bağlıdır. Milletlerin en büyük sermayesi, milli ve manevi değerleriyle yetişen nesillerdir. Bu sebeple, göz aydınlığı evlatlarımızın evliliklerine yardımcı olmak, sadece anne ve babaların değil bütün toplumun ortak sorumluluğudur. Diyanet İşleri Başkanlığımız da bu sorumluluğun bir gereği olarak müftülüklerimiz marifetiyle nikâh merasimleri icra etmektedir.

Aziz Müslümanlar!

Peygamber Efendimiz (s.a.s)’in, “Nikâhın en hayırlısı, en kolay olanıdır”[3] tavsiyesini kendimize düstur edinelim. Gösteriş ve israfa dayalı nişan, nikâh ve düğün merasimleriyle gençlerimizin ve ailelerimizin omuzlarına ağır yükler yüklemeyelim. Hanelerimizi huzur ve güvenin kaynağı haline getirelim. Rabbimizin lütfu olan çocuklarımızı bereket vesilesi olarak görelim.

Hutbemizi, Allah Resûlü (s.a.s)’in şu hadis-i şerifleriyle bitiriyoruz: “Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en iyi olanınızdır. İçinizde ailesine karşı en iyi olan da benim!”[4]

[1] Rûm, 30/21.

[2] Hûd, 11/6.

[3] Ebû Dâvûd, Nikâh, 30-31.

[4] İbn Mâce, Nikâh, 50.

Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Saldırıların ardından beldede oluşan yıkım görüntülendi.

BİRLİKTE RAHMET VARDIR

Muhterem Müslümanlar!

Yüce Rabbimizin saygı duyulmasını emrettiği dört aydan[1] biri olan, Peygamber Efendimiz (s.a.s)’in, “Hürmete layık”^[2] olarak zikrettiği Muharrem ayının manevi iklimi içerisindeyiz. Resûl-i Ekrem (s.a.s), “Ramazan’dan sonra tutulan en faziletli oruç, Allah’ın ayı olan Muharrem ayında tutulan oruçtur”^[3] buyurarak, bu mübarek ayın; ibadet ve taatle, hamd ve şükürle, tövbe ve istiğfarla değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatmıştır.

Aziz Müminler!

Önümüzdeki perşembe Âşûrâ gününü idrak edeceğiz. Birçok peygamberin hayatında önemli gelişmelere sahne olan Âşûrâ günü; ne hazindir ki, Sevgili Peygamberimiz (s.a.s)’in, “Cennet gençlerinin efendisi”^[4] diyerek övdüğü, torunu Hz. Hüseyin Efendimiz ile çoğu Ehl-i Beyt’e mensup yetmişi aşkın Müslümanın Kerbelâ’da acımasızca şehit edildiği gündür.

Kıymetli Müslümanlar!

Kerbelâ, müminlere; birlik ve beraberlik içinde hareket etmeyi, ayrılık ve gayrılığa düşmemeyi hatırlatır. Hak ve hakikati ayakta tutmayı, adaletten ve iyilikten ayrılmamayı anlatır. Kerbelâ, aramıza fitne ve fesat tohumu ekmek, kardeşi kardeşe kırdırmak isteyenlere karşı feraset ve basiretle davranmamızı tavsiye eder. Sevgili Peygamberimiz (s.a.s)’in, “Birlikte rahmet, ayrılıkta azap vardır”[5] uyarısına kulak vermemizi; sevinci ve nimeti paylaştığımız gibi hüznü ve meşakkati de paylaşmamızı telkin eder.

Değerli Müminler!

Bugün, inananları; acı ve gözyaşına mahkûm etmek, İslam beldelerinin yer altı ve yer üstü zenginliklerini sömürmek isteyen zalimler, başta Gazze ve Filistin olmak üzere birçok farklı coğrafyada yeni Kerbelâlar yaşanması için her türlü yolu denemektedir. Ümmet-i Muhammed olarak bizler de bir daha aynı hüznü yaşamak ve şer odaklarını sevindirmek istemiyorsak, aramızdaki ihtilafları derinleştirmek yerine ortak paydada buluşmanın yollarını aramalıyız. Zira Rabbimiz bir, Peygamberimiz bir, Kitabımız bir, Kıblemiz birdir. Cenâb-ı Hakk’ın, “Kendilerine apaçık deliller geldikten sonra parçalanıp ayrılığa düşenler gibi olmayın”[6] emri gereğince birbirimize kenetlenmeli; İslam kardeşliğine zarar verecek her türlü söz, tutum ve davranıştan kaçınmalıyız.

Bu vesileyle, başta Hz. Hüseyin ve Ehl-i Beyt-i Mustafa olmak üzere; din, vatan ve mukaddesat uğruna canlarını feda eden bütün şehitlerimizi rahmetle yâd ediyoruz.

Hutbemizi, Allah Resûlü (s.a.s)’in şu uyarısı ile bitiriyoruz: “Birbirinize nefret ve düşmanlık beslemeyin. Birbirinize haset etmeyin. Birbirinize sırt çevirmeyin. Ey Allah’ın kulları! Kardeş olun…”^[7]

[1] Tevbe, 9/36.

[2] Müslim, Sıyâm, 203.

[3] Müslim, Sıyâm, 202.

[4] Tirmizî, Menâkıb, 30.

[5] İbn Hanbel, IV, 278.

[6] Âl-i İmrân, 3/105.

[7] Buhârî, Edeb, 62.

Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü

HİCRİ YENİ YILA GİRERKEN

Muhterem Müslümanlar!

İslam’ın ilk yıllarında müminler, Mekkeli müşriklerin günden güne artan eza ve cefasına, işkence ve boykotuna maruz kalmışlardır. Müslümanlar, yaşadıkları bütün zorluklara rağmen imanlarından asla taviz vermemişlerdir. Nihayet Peygamber Efendimiz (s.a.s) ve ashâb-ı güzîn, Cenâb-ı Hakk’ın emriyle, Mekke’den Medine’ye hicret etmişlerdir. İşte bu yıl, daha sonra hicri takvimin başlangıcı olarak kabul edilmiştir.

Aziz Müminler!

Hicret, yalnızca bir yerden başka bir yere göç etmek değildir. Hicret, Allah ve Resûlünün rızasını her şeyden üstün tutma idealidir. Hakka yönelmenin ve hakikate sımsıkı bağlanmanın gayretidir. Nefsin gayr-ı meşru istek ve arzularından, şeytanın bitmek bilmeyen vesveselerinden uzaklaşıp salih ameller ve güzel ahlakla dolu bir ömür geçirme azmidir. Hicret, hata ve günahlardan tövbe edip Yüce Rabbimizin engin rahmet ve mağfiretine sığınma çabasıdır. Haramlardan helallere, kötülüklerden iyiliklere doğru adım atma kararlılığıdır. Peygamber Efendimiz (s.a.s), “Müslüman, elinden ve dilinden diğer Müslümanların zarar görmediği kişidir. Muhacir ise, Allah’ın yasaklarını terk eden kimsedir”[i] buyurarak bu hususa dikkatlerimizi çekmektedir.

Kıymetli Müslümanlar!

Her birimizin, gerçekleştireceği bir hicreti mutlaka vardır. Yeter ki, hatalarımızı fark edip yanlışlarımızla yüzleşelim. Kendimizle barışık olalım. Fıtratımızın sesine kulak verelim. Yaratılış gayemizi hatırımızdan çıkarmayalım.

Değerli Kardeşlerim!

Müslümanın hicreti; kibirden tevazua, öfkeden merhamete, bencillikten diğerkâmlığa, zulümden adalete, karamsarlıktan umuda doğru yol almasıdır.

Müslümanın hicreti; yalan, iftira, fitne ve gıybet gibi dilin afetlerinden uzaklaşıp; doğruluğu, kardeşliği ve muhabbeti kuşanmasıdır.

Müslümanın hicreti; nefsini ve neslini, sapkın fikirlerden, bâtıl ideolojilerden ve yanlış yönelişlerden koruması; dinine, değerlerine, kültürüne ve örfüne uygun bir ömür sürmesidir.

Müslümanın hicreti; alkol, zina, faiz, rüşvet, stokçuluk ve karaborsacılık gibi huzur ve güveni zedeleyen haramlara tevessül etmemesi, helallerle yetinmesidir.

Müslümanın hicreti; kul ve kamu hakkını ihlal edecek her türlü günahtan uzak durması; sözüne, davranışlarına ve işine dikkat etmesidir.

Aziz Müslümanlar!

Müslümanlara düşen; hicri yeni yılda, hicretin anlam ve önemini yeniden kavramaları, içinde bulundukları dönemi doğru okumaları, hayatlarının muhasebesini yaparak geleceğe yön vermeleri olmalıdır. İslam kardeşliğini esas almaları, birbirlerine kenetlenmeleri, maddi ve manevi imkânlarını birbirleriyle paylaşmaları olmalıdır.

Bu vesileyle, önümüzdeki salı günü idrak edeceğimiz hicri yeni yılımızın; mazlumların yüzlerinin gülmesine, insanlığın huzura ermesine, birlik, beraberlik ve kardeşliğimizin pekişmesine vesile olmasını Yüce Rabbimizden niyaz ediyoruz.

Hutbemizi, şu ayet-i kerimenin mealiyle bitiriyoruz: “İman edip hicret edenler, Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad edenler, muhacirleri barındırıp yardım edenler var ya, işte onlar birbirlerinin dostlarıdır…”[ii]

[i] Buhârî, Îmân, 4.

[ii] Enfâl, 8/72.

Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Günümüzde ibadete açık olan camide, Müslümanlar namazlarını kılmayı sürdürürken, yapı aynı zamanda şehrin en önemli turistik mekanlarından biri olarak öne çıkıyor.