Çalın'ın hac tanımı ve ibadetle kurduğu anlamlı bağ, dinleyicileri derinden etkiledi.

Genç hacı adayı Meryem Çalın, hacca dair duygularını şu sözlerle ifade etti: "Bence hac kendini bulmak demek; biraz içine dönmek, vardığın içinde birliği bulmak, o kalabalığın içinde yine de Allah'la baş başa kalabilmek demek. Sizin ettiğiniz duaların tamamen böyle gerçekten kabul olduğunu hissetmeniz, Allah'ın varlığını 'gerçekten inanıyorum' değil de 'biliyorum' diyebilmeniz demek."

"Dualarınız kabulünü hissettiğiniz bir yer"

Hacda yaşadığı manevi anları da paylaşan Çalın, "Sizin yukarıdan böyle sanki bir sesiniz geliyor; bir ses geliyor, 'Tamam, ben artık seni duyuyorum, biliyorum, seni görüyorum' diyor. Dualarınız gerçekten içtenlikle bu kabulünü hissettiğiniz bir yer" diyerek bu mübarek topraklarda kurduğu güçlü bağı dile getirdi.

Meryem Çalın, hac sonrasında da bu manevi iklimi sürdürme arzusunu belirterek, "İnşallah hacdan sonra da bunu hissetmeye her zaman devam ederiz. Çünkü o bizi hep görüyor ama belki de biz O’nun bizi gördüğünü ilk defa burada hissediyoruz, bütün içtenliğimizle" ifadelerini kullandı.

"İnşallah devamını da getirebilirim"

Hac deneyiminin kendisi için oldukça özel olduğunu vurgulayan 17 yaşındaki Meryem, "Benim için hac bu deneyimler oldu. İnşallah devamını da getirebilirim" diyerek sözlerini tamamladı. Meryem Çalın'ın genç yaşına rağmen hac ibadetine yüklediği derin anlam ve yaşadığı manevi tecrübeler, kutsal yolculuğun birey üzerindeki dönüştürücü etkisini bir kez daha gözler önüne serdi.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Diyanet Dijital (@diyanetdijital)'in paylaştığı bir gönderi

Diyanet'in bu başarısı dış basında da ilgi gördü.

Suudi arabistan'da yayın yapan El-İhbariyye televizyonunda Diyanet İşleri Başkanlığı'nın hac hizmetlerinde göstediği başarıya vurgu yapıldı.

VİDEO HABER

Hacılar burada Peygamber Efendimiz’in (sas) mescidi olan Mescid-i Nebevî’ye yoğun ilgi gösteriyor, dua ve namazlarla ziyaretlerini sürdürüyor.

Hacılar, Mescid-i Nebevi'de önce Hazreti Peygamber ile Hazreti Ebubekir ve Hazreti Ömer'in kabirlerinin yer aldığı Hücre-i Saadet'i selamlıyor, ardından ise mobil uygulama üzerinden aldıkları randevuyla İslam Peygamberi'nin kabri ile minberi arasındaki Ravza-i Mutahhara'da namaz kılıp, dua ediyor.

Mescid-i Nebevî’nin hemen yanında bulunan ve yaklaşık 10 bin sahabe kabrinin bulunduğu Cennetü’l-Baki Kabristanı da hacıların ziyaret ettiği önemli duraklardan biri. Hacılar, belirli saatlerde açılan bu alanı ziyaret ederek burada yatan sahabeler için dua ediyor.

Hacılar, ibadetlerinin yanı sıra İslam tarihi açısından önem arz eden mukaddes mekan ve alanları da ziyaret ediyor.

Uhud Dağı ve "Okçular Tepesi"

İslam tarihinin dönüm noktalarından olan Uhud Savaşı'nın yaşandığı Uhud Dağı, Medine'ye yaklaşık 5 kilometre uzaklıkta bulunuyor.

İslam tarihinin önemli savaşlarından biri olan Uhud Savaşı’nın gerçekleştiği Uhud Dağı, Medine’ye yaklaşık 5 kilometre mesafede yer alıyor. Hacılar, Hazreti Muhammed’in (sas) “Terk etmeyin” uyarısına rağmen terk edilen ve savaşın seyrini değiştiren Ayneyn Tepesi’ni (Okçular Tepesi) ziyaret ediyor. Kafile başkanları burada hacılara savaşın detaylarını anlatıyor. Ardından, şehitlerin önderi Hazreti Hamza ve 70 sahabenin yattığı Uhud Şehitliği ziyaret ediliyor.

Kıbleteyn Mescidi

Hacıların ilgi gösterdiği yerlerden biri de Kıbleteyn Mescidi. Hicretten yaklaşık 1,5 yıl sonra ashabı ile Selemeoğulları Mescidi'nde yönlerini Mescid-i Aksa'ya dönerek öğle namazı kılan Hazreti Muhammed'e, cemaatin artık yönünü Mescid-i Haram'a (Kabe'ye) dönerek ibadet etmesi vahyedildi. Kudüs'e doğru dönülerek başlanılan namaz, Mekke'deki Kabe'ye yönelerek tamamlandı. Hacılar, buradan da namaz kılıp dualar ederek ayrıldı.

İslam tarihindeki ilk mescid: Kuba

Hazreti Peygamber'in Mekke'den Medine'ye hicret ederken konakladığı yerde kısa sürede inşa edilen, "İslam'ın ilk mescidi" olarak anılan Kuba Mescidi de ziyaret edilen yerlerden biri oldu. Hacılar Kuba Mescidi'nde namaz kılıp dua etti.

Hendek Savaşı'nın yapıldığı alan ve burada gözetleme kuleleri olarak inşa edilen irili ufaklı mescitlerden oluşan Yedi Mescitler (Mesacid-i Seb'a) bölgesi ile Cuma Mescidi de hacılar tarafından ziyaret ediliyor.

Hacılar, mukaddes yerlerde duygularını anlattı

Almanya’dan gelen hacı Hasan Saçkan, Uhud Dağı’nda olmanın kendisi için büyük bir anlam taşıdığını ifade ederek, “Peygamber Efendimizin bizlere sahabe efendilerimiz üzerinden verdiği öğütleri almaya çalışacağız. Memlekete selamlar.” dedi.

Kayseri’den Yusuf Çakmak ise duygularını şu sözlerle dile getirdi: “Cenab-ı Allah biz aciz kullarını buraya davet etti. Kurban olduğum Allah, tüm Müslümanları affeylesin. Buralar çok güzel, düzenli ve hizmet dolu. Dualar ediyoruz.”

İstanbul’dan gelen hacı Adnan Kanıkoğlu ise yaşadıklarını şöyle özetledi: “Mukaddes beldeleri görmek nasip oldu. Mekke’de farz görevimizi yaptık, Medine’de de çok güzel bir tur oldu. Yaşananlar anlatılamaz. Önemli olan bundan sonrasını hayatımıza tatbik edebilmek.”

İlk olarak yurda dönecek olan Gaziantep 1. ve 2. kafileler, 10 Haziran saat 22.00’da Mekke'deki otellerinden dualar uğurlandı. Kafileleri, din görevlileri ve diğer hacılar yolcu etti.

Gaziantep 1. Kafile Başkanı ve aynı zamanda Gaziantep İl Müftülüğü başvaizi olan Kasım Oğan, 29 Nisan’da Medine’ye geldiklerini ve ardından Mekke’ye geçtiklerini belirterek, ziyaretlerinin toplamda 43 gün sürdüğünü söyledi.

Oğan, çok güzel bir hac süreci yaşadıklarını ifade ederek, “Önce Efendimiz Aleyhisselamın huzuruna dört, beş gün gittik Medine'de. Otuz yedi, otuz sekiz gün burada kaldık elhamdülillah. Çok şükür harika bir hacı dönemi geçirdik. Rabbim isteyen herkese nasip etsin.” dedi.

Oğan, 317 kişilik iki kafilenin birlikte seyahat ettiğini belirterek, Uluslararası Kral Abdülaziz Havalimanı’ndan sabah saat altıda Gaziantep Havaalanı'na uçacaklarını dile getirdi.

‘Rabbim tekrar tekrar nasip etsin’

Hac ibadetini tamamlayan Hüseyin Canan duygularını şu sözlerle dile getirdi:

“Merakla geldik. Özlemle geldik. Allah'ın evi için, gül kokulu En Sevgili’ye kavuşmak için geldik. Şükürler olsun Rabbimize. Diyanetimizin çok güzel bir organizasyonu olmuş. Onlara da teşekkür ediyoruz, Allah razı olsun. Eksiksiz bir şekilde istediğimiz zaman Kâbe’ye ulaştık, ibadetimizi yaptık. Sıkıntı yaşamadan Arafat’a ulaştık, sıkıntı yaşamadan şeytan taşlamaya ulaştık. Otellerimiz iyiydi. Hamdolsun, şimdi de mesrur ve mebrur bir şekilde memleketimize, sevdiklerimize kavuşacağız inşallah. Birçok hacımız ‘bir defa yeter’ diyordu; şimdi birçok hacımız ‘Rabbim tekrar tekrar nasip etsin’ istiyor. İnşallah Rabbim tekrar bu mukaddes topraklara gelmeyi nasip etsin.” 

“Gönlümüz Kâbe’de Kaldı”

Ömer Yaman ise Diyanet’in organizasyonunu överek özellikle sağlık hizmetlerine dikkat çekti:

Hele sağlık… Hiç diyecek yok sağlığa, eksiği yok maşallah. Otelde de hiçbir sıkıntı çekmedik. Hocalarımızdan da Allah razı olsun, her konuda bizi aydınlattılar. Gönlümüz Kâbe’de kaldı ama memleketimizi de arzu ediyoruz. Onun için dönüyoruz. Kâbe’nin aşkıyla devam edeceğiz inşallah yanmaya. Fırsatını bulursak bir daha geliriz inşallah.” dedi.

Zeynep Bozkurt kutsal topraklarda geçirdiği süreden çok memnun kaldığını ifade ederek, aklının, gönlünün Kabe’de kaldığını söyledi.

Ahmet Bozkurt ise yaşadıkları manevî deneyimi şu cümlelerle özetledi:

“Emeği geçen hocalarımızdan da Allah razı olsun. Diyanet İşleri Başkanımızdan da Allah razı olsun. Bizim Peygamberimiz neler çekmiş, biz burada neler yaşıyoruz… Elhamdülillah çok güzel geçti.”

Son kafile 7 Temmuz’da kutsal topraklardan ayrılacak

Kutsal topraklara ilk olarak Medine üzerinden gelen hacılar Cidde'den, Mekke’ye doğrudan gelen hacılar ise dönüşte Medine üzerinden yurda dönecek. Son kafile 7 Temmuz’da kutsal topraklardan ayrılacak.

Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Erbaş, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, hac organizasyonlarının planlama ve disiplin, hacı memnuniyeti, eğitim programları ve yenilikçi hizmetler olmak üzere dört ana kriter üzerinden değerlendirildiğini ifade etti. Başkan Erbaş, tüm bu kriterlerde Diyanet’in en yüksek derece olan ‘Elmas’ seviyesinde ödül aldığını belirtti.

Başkan Erbaş’tan teşekkür mesajı

Diyanet’in son üç yıl içinde üçüncü kez birincilik ödülü aldığının altını çizen Erbaş, şu ifadeleri kullandı:

“Bu ödülü ülkemizin almasına vesile olan, tüm bu çalışmalara emek veren başta Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğümüz olmak üzere ibadet şuuru ile bu çalışmalara katılan, katkı sunan tüm personelimize teşekkür ediyor, ödül vesilesiyle kendilerini tebrik ediyorum. Diyanet İşleri Başkanlığı olarak Rahman’ın misafirlerine en iyi şekilde hizmet etmeye devam edeceğiz İnşallah.”

Mekke Din Hizmetleri Ataşeliği'nde gerçekleşen programda Başkan Erbaş, 2025’in “Aile Yılı” ilan edilmesiyle birlikte aileye yönelik yürütülen faaliyetleri ve yeni projeleri paylaştı.

Konuşmasında ailenin toplumun temeli ve bireyin karakter gelişiminin ilk mekânı olduğunu vurgulayan Erbaş, “Aile, bireyin huzurunu ve neslin devamını sağlayan, toplumsal yapının temelini oluşturan hayati bir kurumdur. Aile, bireyin huzurunu ve neslin devamını sağlayan, toplumsal yapının temelini oluşturan hayati bir kurumdur. Toplumun temeli olan aile bir eğitim yuvasıdır. İnsan, karakterini burada şekillendirir. Değerlerini burada özümser, hayatı burada öğrenir.” dedi.

Diyanet’ten Aileye Yönelik Özel Umre Programları

Diyanet İşleri Başkanlığı olarak aile yapısını güçlendirmeye yönelik birçok hizmet sunduklarını belirten Erbaş,  “Gerçekleştirdiğimiz faaliyetlerden biri de umre hizmetleriyle ilgilidir. Diyanet İşleri Başkanlığı olarak ailelere ve gençlere yönelik özel umre programları düzenliyoruz. Bu çerçevede aile fertlerinin birlikte ibadet etmelerine, kutsal topraklarda maneviyatı birlikte yaşamalarına imkân sunuyoruz. Böylece aile kurumunu güçlendirmeyi, nesiller arasındaki bağları sağlamlaştırmayı ve dini değerlerin kuşaklar arası aktarılmasını hedefliyoruz.” dedi.

Genç Çiftlere Umre Desteği

Erbaş, 2025 yılı yaz tatili döneminde genç çiftlere yönelik özel bir imkan sunacaklarını açıklayarak, “1 Haziran 2024’ten sonra evlenmiş 500 genç çiftimizin umre bedelinin yarısını Diyanet İşleri Başkanlığımızın ikinci bir vakfı var, MÜSDAV (Uluslararası Müslüman Topluluklarla Dayanışma Vakfı) tarafından karşılanmış olacak. Yani eşlerden birinin ücreti MÜSDAV tarafından karşılanmış olacaktır.” dedi.

Erbaş burada yaptığı konuşmasında, Bayramın manevi anlamı, hac ibadetinin önemi ve vekâletle kurban organizasyonunun ulaştığı rakamlar üzerine önemli açıklamalarda bulundu.

Gazetecilerin hac ibadetini yerine getirirken aynı zamanda görevlerini hakkıyla ifa etme gayreti içerisinde olduklarını dile getiren Başkan Erbaş, “Yaptığınız haberlerle haccın kendine mahsus o ulvi atmosferini dünyanın her yerine taşıyor, insanları haberdar ediyorsunuz. Sizlere teşekkür ediyor, çalışmalarınızda kolaylıklar diliyorum.” dedi.

Erbaş, 2025 Hac organizasyonunun başarıyla sürdüğünü belirterek, 85 bini aşkın vatandaşla birlikte Arafat Vakfesi’ni yaptıklarını ve bu sürecin herhangi bir aksaklık yaşanmadan tamamlandığını söyledi.

“Şimdi vahyin merkezi, peygamberler diyarı bu kutlu beldede Kurban Bayramı’nı idrak ediyoruz.” diyen Erbaş, kutsal topraklarda bulunan tüm vatandaşların, aziz milletimizin ve tüm Müslümanların Kurban Bayramı’nı tebrik etti.

“Bayramların hatırlattığı değerler, hayatı anlamlı kılan değerlerdir”

Erbaş, dini bayramların sosyal ve kültürel hayatta üstlendiği role dikkat çekerek, şöyle konuştu:

“Sosyal hayatın mayasıdır bayramlarımız. Barışa, dostluğa, kardeşliğe, birlik ve beraberliğe açılan muhabbet kapılarıdır. Paylaşmanın, dayanışmanın ve yardımlaşmanın en güzel şekilde yaşandığı müstesna vakitlerdir. Diğer taraftan dini bayramlarımız, kültürel hayatta da çok önemli bir yer tutmaktadır. Esasen bayramların hatırlattığı değerler, hayatı anlamlı kılan değerlerdir. Bu değerlerin yaşatılmasında ve gelecek nesillere aktarılmasında da bayramlar, etkin bir taşıyıcı işlevi görmektedir. İslam’ın pek çok değeri, bayramlar vasıtasıyla hayata taşınmaktadır. Bayramlaşma buluşmalarıyla, akraba ziyaretleriyle, yardımlaşma, paylaşma ve hediyeleşmelerle hayat bayrama dönüştürülmektedir.”

Bu nedenle bayramların kutlu bir misafiri bekler gibi her yıl büyük bir özlemle beklendiğinin altını çizen Erbaş, “Bayramlarda gönüllerimize inşirah veren güzellikleri hayatın tamamına şamil kılmak için büyük bir heyecan ve iştiyak duyuyoruz.” şeklinde konuştu.

Erbaş, İslam kardeşliğinin en canlı tezahürlerinden biri olan hac ibadetinin Kurban Bayramı’nı daha bir özel ve anlamlı kıldığına işaret ederek, “Zira dünyanın hemen hemen her yerinden gelen milyonlarca Müslüman, Kurban Bayramı’nı bu mübarek beldede kardeşlik duyguları içinde beraberce idrak etmektedir.” ifadelerini kullandı.

Vekaletle Kurban Organizasyonun da 890 bin 221 hisse kurban kesildi

Türkiye Diyanet Vakfı’nın yürüttüğü vekâletle kurban organizasyonuna ilişkin bilgi veren Başkan Erbaş, bu yıl 890 bin 221 hisse kurban kesildiğini ve yurt içi ve yurt dışında ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldığını açıkladı.

Filistin için verilen Kurban vekaletinin geçen yıla oranla iki katını aştığını paylaşan Erbaş, “Gazze ve Filistin için vekalet edilen kurbanlar da Mısır’da bayramın ilk gününden itibaren kesilmeye başlanmıştır. Bu etler soğuk hava depolarında özenle muhafaza edilmekte ve uygun zamanlarda Gazze’ye ulaştırılmaktadır. Ayrıca Lübnan’daki mülteci kamplarında yaşayan Filistinli kardeşlerimize de Kurban eti ulaştırılmaktadır. Bu vesileyle Diyanet İşleri Başkanlığı ve Türkiye Diyanet Vakfımızın vekâletle kurban organizasyonuna kurbanlarını bağışlayan, katkı sunan kıymetli kardeşlerimize, aziz milletimizin her ferdine sonsuz şükranlarımı arz ediyorum.” diye konuştu.  

“14 kardeşimiz vefat etti”

Erbaş, hac organizasyonu kapsamında sunulan sağlık hizmetleri hakkında da bilgi verdi. Mekke ve Medine’deki sağlık ocaklarında 48.497, Mekke Hastanesi’nde ise 42.699 olmak üzere toplam 91.196 kişiye muayene ve tedavi hizmeti sunulduğunu aktardı.

Erbaş, Arafat’ta kurdukları Sahra Hastanesi’nde de 1.030 hacının muayene hizmeti aldığını dile getirerek, “Şu anda Mekke Hastanemizde 15, Suudi hastanelerinde ise 25 hastamızın tedavisi devam etmektedir. Ne yazık ki 14 kardeşimiz vefat etti. Allah’tan rahmet diliyorum.” dedi.

“Bu yolculuk, yüreklerimizde silinmez izler bıraktı”

Hac ibadetinin ruha kazandırdığı derin anlamlara değinen Erbaş, şunları söyledi:

“Bu yolculukta Rabbimize imanımızı ziyadeleştiren anlara şahit olduk. Yüce Allah’a ibadet ediyor olmanın tarifsiz hazzını ve lezzetini yaşadık. Âlemlere rahmet olarak gönderilen bir peygambere, Hz. Muhammed Mustafa (s.a.s)’e ümmet olmanın bahtiyarlığını yaşadık. İslam kardeşliğinin nice güzelliklerine şahit olduk. Büyük bir heyecanla çıktığımız bu yolculuk, yüreklerimizde silinmez izler bıraktı. Burada unutulmaz hatıralar biriktirdik.  Böyle bir nimete erişmiş olmak, aynı zamanda bizlere önemli sorumluluklar yüklemektedir. Zira hac, hayata sorumluluk bilinciyle yeniden başlamaktır. Dolayısıyla bu kutsal beldede kalbimize yeniden nakşettiğimiz tevhit inancını, nebevî ahlâkı, yaşadığımız heyecanı asla zedelemeden, zayıflatmadan daha da güçlendirerek muhafaza etmeliyiz. Buradan ailemize, akraba, komşu ve dostlarımıza götüreceğimiz en büyük hediye, güzel ahlak, sevgi, şefkat ve muhabbet olsun.”

“Her yerde güzel davranışları ile insanlara örnek olmalıdırlar”

Son olarak hacılara bazı tavsiyelerde bulunan Erbaş, “Hacı kardeşlerimiz, burada yaşadıkları güzellikleri çoğaltmanın gayreti içinde olmalıdırlar. Ülkelerine döndüklerinde, bulundukları her yerde güzel davranışları ile insanlara örnek olmalıdırlar. Sadece iyi olmak ve iyilik yapmakla kalmamalı, iyiliği yeryüzüne hâkim kılmak için çalışılmalıdırlar. Sadece kötülükten uzak durmakla yetinmemeli, her fırsatta kötülükle mücadele edebilmelidirler. Bu hacı olmanın bir gereğidir.” şeklinde konuştu.

Müzdelife'de şeytan taşlamada kullanacakları taşları toplayan hacı adayları, daha sonra Mina'daki "Cemerat" bölgesine kafileler halinde yürüyecek.

Mina'ya ulaşıldığında sadece "Büyük Şeytan" denilen Akabe Cemresi'ne 7 taş atılacak.

Hacıların kurbanları, vekalet yoluyla hac organizasyonu tarafından kesilecek. Tıraş olup ihramdan çıkan hacılar, Kabe'de Ziyaret Tavafı'ndan sonra haccın sayini yapacak.

Hacı Bülent Mercimek, çok hareketli bir hac dönemi yaşadıklarını belirterek, "İbadetlerimizi eksiksiz yapmaya çalıştık. Taş topladıktan sonra şeytan taşlamaya gideceğiz Allah’ın izni ile bu vazifeyi de gerçekleştireceğiz. Hacca gelmek çok güzel bir duygu. Yaşamak lazım." dedi.

Hacı Hasan Oyan da "Arafat'ta inşallah hacı olduk. Vakfemizi yaptık şimdi müzdelifeye geldik. Buradan da Mina'ya büyük şeytanı taşlamaya gideceğiz. Yaşadığımız duyguları tarif etmemiz çok zor inşallah herkes hacı olur." diye konuştu.

Hacı Halil İbrahim Yılmaz ise "Arafat'ta görevimizi yaptık. Müzdelifeye geldik taş topluyoruz. Allah'ın izni ile namazlarımızı kılıp şeytan taşlayacağız. Buradaki duyguları yaşamak lazım. İnşallah hacı olmayı Allah herkese nasip eder." değerlendirmesinde bulundu.

Hacı adayları geceyi Arafat’ta ibadet, dua ve tefekkürle geçirecek. Sabah namazını çadırlarında cemaatle eda edecekler.

Sabah saatlerinde başlayıp öğleye kadar devam edecek olan Arafat irşat programını takip edecekler. Merkezi sistemle tüm çadırlara aktarılacak programda Kur’an-ı Kerim tilavetleri yapılacak, ilahi ve kasideler okunacak.

Hacı adayları, öğle vaktinde ise cem-i takdim ile öğle ve ikindi namazlarını öğle vaktinde birlikte eda edecek. Ardından, Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Erbaş’ın yapacağı vakfe duasıyla Arafat vakfesini tamamlayarak hacı olacaklar.

Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Erbaş’ın telsizle servis ekiplerine verdiği talimatla otobüsler saat 16.00’da hareket etti.

O anlara ilişkin görüntüleri sosyal medya hesabından paylaşan Başkan Erbaş, şu ifadeleri kullandı:
“2025 Hac Organizasyonumuz kapsamında yüzbinlerce mü’min yürekle buluşmak üzere Arafat’a doğru yola çıkacak olan 85 bin hacı adayımızın intikali için tüm servis personelimize ve ekiplerimize çıkış talimatını verdik. Cenab-ı Hak’tan bütün hacı adaylarımıza ve personelimize kolaylıklar diliyorum. Haccımız mübarek ve mebrur olsun İnşallah.”

Diyanet İşleri Başkanlığına ait 408, şirketlere ait yaklaşık 280 otobüs 3 tur yaparak  Türk hacı adaylarını otellerinden Arafat’a taşıyacak.

İntikallerde Türk hacı adayları kafile başkanları ve grup hocaları eşliğinde Arafat’a sevk ediliyor.  İntikaller, Başkanlık tarafından oluşturulan koordinasyon ekiplerinin gözetiminde devam ediyor. nAynı zamanda intikaller hac idare merkezinde dijital ortamda anlık takip ediliyor.

Çorum'dan gelen Songül Kunduracı, Hac için tam 14 yıl beklediğini belirterek, Arafat'a çıkma hissini " Hani bir anne çocuğunu dünyaya getirmek için saatler kalır ya, ben onu hissediyorum. Yeniden doğmak ve bundan sonraki hayatımda bundan önceki yaşımı değil, bundan sonraki yaşımı baz alacağım inşallah. Öyle bir sevinç var. Rabbim’le en güzel şekilde yakınlık ve sevgi bağı kurmak. Arafat'ın önemi benim için bu. Ve bütün günahların affı." sözleriyle ifade etti.

Kunduracı, Arafat’ın kendisi için büyük bir arınma ve kulluk anlamı taşıdığını belirterek şöyle devam etti:

“Herkesin kendince bir ayıbı, kendince bir kusuru, hatası hatta günah boyutu çok fazladır. Hani derler ya münafık günahını atın burnuna konulmuş toz gibi. Ama mümin, Müslüman dağlar kadar görür misali. Günahımı dağlar kadar gören bir insanım. Müslümanlardanım inşallah. Allah'a sonsuz güvenim, sonsuz saygım ve affolunacağına inandığım bir gün olacak inşallah.”

“Allah'ın razılığı ve hoşnutluğunu istiyorum”

Peygamber Efendimizin “Hac Arafat’tır” sözünü hatırlattığımızda gözyaşlarını tutamayan Kunduracı, “Hac Arafat ve Cenab-ı Allah ne diyor? Kabul olunmuş hac, cennetle müjdeli. Ben daha büyüğüne talibim. Cennet değil benim istediğim. Allah'ın razılığı ve hoşnutluğudur. İnşallah Rabbim cümlesiyle beraber beni de razılığı ve hoşnutluğunu kazanmış kullarından ve öncülerden olmayı nasip eylesin, diye bekliyorum.” ifadelerini kullandı.

Röportaj boyunca hac dönüşü için önemli kararlar aldığını da dile getiren Kunduracı, hayatında yeni bir sayfa açmak istediğini dile getirerek şöyle devam etti,

“Herkesin kendine göre ayıpları günahları var.  Domuz etinden insanlar çok kaçınır ama gıybetten kaçınmıyoruz maalesef. İnşallah. Allah'ın yardımıyla bunlardan kaçınmak. Hayatımızda Hazreti Ömer gibi adaletli olmak. Allah'ın adaletini korumak. Bu ve buna benzer unsurları düşündüğümüz zaman geçmişteki hayatıma baktığımda gerçekten çok büyük eksiklerimiz var. Benim kendimce gördüğüm ayıplarım var. Neyin ayıbı? İslami yaşantımın ayıbı. Nasıl ki? Hakkıyla yerine getirememek. Bunların olmaması için bir çaba sarf etmek istiyorum.”

“En güzeliyle karşılık vermek istiyorum”

Kunduracı, sözlerini şu cümlelerle tamamladı:

“En güzeliyle karşılık vermek istiyorum. Çünkü Rabbim bana çok güzel bir lütufta bulundu. Hayal bile edemedim belki. Bilmiyorum. En güzeliyle karşılık vermek isterim. Çünkü en güzeli beni burada misafir ediyor. Orada huzuruna kabul ediyor. Bilmiyorum. Hani şeydir ya. Rabbim hiçliğin boşluğundayken anıp yarattı ya bizi. Bu zaten insan için çok büyük bir şeref. Ben kendimi o şekilde görüyorum. Ve burada da bu haccı bana nasip etmesi, onun önünde vakfeye durmak. Her gönle nasip etsin inşallah Rabbim. Orada onun misafiri olmak, bunu çok büyük bir şeref olarak görüyorum. Belki dile getiremiyorum. Dile getirebilecek sözlükler de bilmiyorum ama bu, insan için gerçekten çok büyük bir şeref. Çünkü tek olan Mabud'un sana takdim etmiş olduğu bir şeref diye düşünüyorum”

Hacı Adayı Safa Ebrem: Beyaz bir sayfa açacağız

Kayseri'den gelen Safa Ebrem ise 12 yıl süren bekleyişin ardından Kâbe'yi görmenin ve Arafat'a çıkmanın "çok büyük heyecan" olduğunu belirtti.

Ebrel, Arafat'ta başta geçmişleri olmak üzere, çocukları, kendileri ve tüm Müslümanlar için dua edeceklerini söyledi. Özellikle Gazze'deki Müslümanlar için dua edeceğini vurgulayan Ebrel, Arafat'tan sonra "beyaz sayfa açacaklarını", "çoğu şeyi unutacaklarını" ve "hacı olarak kalmaya" özen göstereceklerini belirtti.

Hacı Adayı Ali Deveci: Anadan Doğmuş Gibi Olacağız

Kayseri'den gelen Ali Deveci de 15 yıllık bekleyişin ardından Kâbe'yi ilk gördüğünde "tarifi imkansız bir şey. Nutkum tutuldu. Ağladım desem yani çaresiz bir yaşandı, anlatılmaz, yaşanır sadece" diyerek duygularını dile getirdi.

Arafat için ise "anadan doğmuş gibi olacağız inşallah" ifadelerini kullanan Deveci, ümmet-i Muhammed'e, ailesine ve zorda olan tüm Müslümanlara bol bol dua edeceğini aktardı.

Hacı Adayı Nuriye Ebrem: Bundan sonra hepsini terk edeceğiz

Kayserili Nuriye Ebrem de 13 yıl bekledikten sonra ilk kez geldiği Kutsal Topraklar'da Kâbe'yi ilk gördüğünde çok heyecanlandığını belirtti. Arafat'a çıkmaya sayılı saatler kala çok heyecanlandığını dile getiren Ebrem, "İçim şöyle kalbim atıyor. Bir tane de oraya geçebilelim inşallah, hakkıyla yapalım" dedi.

Arafat'ta "Ümmet-i Muhammed'e, İslam alemine, gelmişimize, geçmişimize, anamıza, babamıza, çoluğumuza, çocuğumuza, Gazze'ye, hepsine yapacağız inşallah" diyerek dua edeceklerini ifade etti.

Ebrem, Arafat'ta günahların affedilmesi müjdesiyle birlikte "ister istemez dedikodu gıybet de yaptık. Bundan sonra hepsini terk edeceğiz" diyerek yeni bir başlangıç yapma kararlılığını gösterdi.

Hacı Adayı Hasan Aslaner: Büyük bir heyecan

Çorum Sungurlu'dan Hasan Aslaner ise Arafat'a çıkmanın kendisi için "Büyük bir heyecan" olduğunu belirtti.

Aslaner, tüm Müslüman alemine dua edeceğini dile getirdi. Arafat'ta günahların affedilecek olması müjdesinin tarifsiz olduğunu vurgulayan Aslaner, döndüğünde de "Kendimize çok dikkat ediyoruz. Burada gördüğümüzü anlatmamız lazım onlara." diyerek hac bilincini yaşamaya devam edeceğinin altını çizdi.

Hacı Adayı Duran Şahin: Bir daha da tekrarlamamak için söz vereceğim

Kırşehirli Duran Şahin de 17 yıl süren hasretinin dindiğini ifade ederek, Kabe’yi ilk gördüğünde çok heyecanlandığını ve duygusal anlar yaşadığını söyledi.

Şahin Arafat için "Tüm günahların affolacağı bir yer, bereketin bol olduğu bir yer. Rabbim ülkemize tüm Müslüman alemine bolluk bereket versin. Sağlık, sıhhat versin. Günahları affolsun cümlenin" diyerek dualarını paylaştı.

Şahin, Arafat'tan sonra "anadan doğmuş gibi olacağını" ve " hatalarını bir daha da tekrarlamamak için söz vereceğini" ifade ederek, gelmeyenlere de haccın nasip olması dileğinde bulundu.

Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürü Remzi Bircan, Arafat için yapılan hazırlıkları ve Arafat'a intikal süreçlerini Diyanet Habere anlattı.

Arafat'ta son incelemelerini yapan Bircan, hazırlıkların 6 ay öncesinden başlatıldığını söyledi.

Bircan, Diyanet’e ait 425, seyahat acentalarına ait ise yaklaşık 260 çadırın bulunduğunu belirterek “Her bir çadırın şöyle bir özelliği var, yan duvar dediğimiz kısımları fiberglas özelliğinde. Dışarıdaki sıcak havayı içeri iletmiyor. İçerideki soğuk akımı da dışarı iletmeyecek şekilde bir özelliğe sahip. Yine üst tavan kısmında da iki katmandan oluşan bir çadır var. O da aynı sıcaklığı içeri geçirmiyor. İçerideki soğuk havayı da dışarı geçirmeyen bir özellik.” dedi.

Her bir çadırda sanayi tipi bir klima kullanıldığını dile getiren Bircan, “Arafat gününde yaklaşık elli derecenin üzerinde bir sıcaklık bekleniyor. Dolayısıyla hacılarımızın saat on ile on altı arasında kendilerine tahsis edilen çadırlardan çıkmamalarını istiyoruz.” dedi.

Bircan, çadırların üzerinde hangi kafileye ait olduğunun yazıldığını söyledi.

Yaklaşık 700 otobüsle intikal planlandı

Bircan, Arafat’a intikallerin yaklaşık 700 otobüsle yapılacağını dile getirerek şöyle devam etti:

“Diyanet İşleri Başkanlığımıza ait 408, şirketlere ait yaklaşık 280 otobüsle intikaller yapılacak. Her bir otobüs üç tur yapacak. Hacılarımızı bulunmuş olduğu otellerinden alacaklar, içlerinde bir rehber eşliğinde Arafat'a getirecekler. Arafat'ta hacısını indirdikten sonra o otobüs boş bir şekilde tekrar Mekke-i Mükerreme'ye dönecek. İkinci turda bir hacımızı daha alacak ve bu şekilde üç tur hâlinde her bir otobüs bütün hacımızı buraya intikal etmeye başlayacak. Ve bu operasyonda biz çarşamba günü yani terviye günü öğleden sonra saat iki veya iki buçuk arasında başlatmayı düşünüyoruz.”

Yol güvenliğine dair de konuşan Bircan, önemli kavşak noktalarında yönlendirme ekiplerinin görev alacağını belirtti.

Diyetisyenlerin hazırladığı özel kumanyalar

Her hacıya önceden hazırlanmış kumanyalar verileceğini ifade eden Bircan, “Hacılarımıza daha öncesinde hazırladığımız kumanyalarımızı takdim edeceğiz. Diyetisyenlerimizin hazırlamış olduğu menü şeklinde menüde onlara üç dört kumanya vereceğiz.” şeklinde konuştu.

Sağlık çadırları ve sahra hastanesi hazır

Bircan, Arafat bölgesinde dört ayrı sağlık çadırı ve bir sahra hastanesi oluşturulduğunu aktararak, “Mekke-i Mükerreme'de nasıl sağlık hizmeti veriyorsak Arafat'ta da bir sahra hastanemiz bulunmaktadır. Dört çadırda kadın, erkek, acil, normal poliklinik şeklinde. Çadırlarımızın içerisinde tıbbi medikal malzemeler hazırlandı. Doktorlarımız günler öncesinde hazırlık yaptılar ve burada ambulanslarımızın eşliğinde hacılarımız, Allah korusun herhangi bir rahatsızlık geçirmesi durumunda hemen Arafat'ın altıncı mektep dediğimiz altıncı kısma geldiklerinde orada dört tane sağlık çadırımız vatandaşlarımızın hizmetinde olacaklar.” diye konuştu

 İrşat programı sabah namazıyla başlayacak

Vakfe duası öncesinde kapsamlı bir irşat programı düzenleneceğini açıklayan Bircan, “Kur'an-ı Kerim tilavetleri, kasideler, ilahiler eşliğinde sabahtan öğleye kadar irşat programı olacak. öğle vaktinde öğle namazıyla ikindi namazını cemi takdim yani ikisini öğle vaktinde kılacağız. Peşinden muhterem Diyanet İşleri Başkanımızın Arafat duası ki biz bunu Diyanet TV aracılığıyla bütün dünyaya, Türkiyemize yayacağız. Vatandaşlarımız da oradan bizim duamızı âmin diyecekler.” değerlendirmesinde bulundu.

Müzdelife ve şeytan taşlama planı netleşti

Arafat’tan Müzdelife’ye intikalin gün batımıyla başlayacağını ifade eden Bircan, şöyle devam etti:

“Güneşin batımıyla bu da takribi olarak on dokuz sıfır beş diye planlıyoruz. Belli bir program dahilinde yaklaşık yüz altmış otobüs marifetiyle buradan hacılarımızı otobüse bindireceğiz ve Müzdelife'ye intikal ettireceğiz. Fakat yürüyemeyen hacılarımız olduğu takdirde ise onlarda birkaç saat sonra özel otobüslerle konaklamış oldukları otellerine yakın bir toplanma merkezine götüreceğiz. Din görevlimizin eşliğinde onlarda kendi kafileleri geldiğinde kafilelerine eklenecekler ve o şekliyle intikali tamamlamış olacağız.”

Bircan, hacıların Müzdelife’de Cem-i Tehir ile akşam ve yatsı namazını, yatsı vaktinde kılacaklarını hatırlatarak, sözlerini şöyle tamamladı:

“Akabinde bir Müzdelife vakfesi yapacaklar. nısfülleyl yani yirmi üç kırk beşten itibaren şeytan taşlamaya başlayacaklar. Tabii öncesinde muhterem Diyanet İşleri Başkanımız talimatıyla Müzdelife'deki bulunan çadırlardan çıkacaklar. Yaklaşık böyle bir saat on beş dakika, bir saat kırk dakika kafilelerin yürüyüşüne göre Mina'ya geçecekler. Mina'da şeytan taşlayacaklar.” 

Adana Çukurova Müftülüğü 4-6 Yaş Kur'an Kursu Öğreticisi ve Hac Organizasyonu Kadın İrşat Görevlisi Rüveyda Gök, hacı adaylarının kutsal topraklardaki yoğun eğitim programlarını Diyanet Haber'e anlattı.

Kadın İrşat Görevlilerinden Hacı Adaylarına Özel Destek

Rüveyda Gök, kafiledeki kadın hacı adaylarının irşat programından sorumlu olduğunu belirterek, "Hanımlar daha çok tavafa gidiyorlar. Tavafın dışında otelde dinlenme vakitleri olduğu zaman da onların boş vakitlerini değerlendiriyoruz. Her gün mutlaka mukabelemiz var. Kendilerine dağıttığımız özel cüzlerle hatim indiriliyor.” dedi.

Kur’an eğitimleri de yaptıklarını ifade eden Gök, “Aynı zamanda Kur'an bilmeyen hacılarımıza Kur'an öğretiyoruz, eksiği olanların eksiklerini gideriyoruz. Hatta tecvid öğrenmek isteyen hacılarımız bile oluyor, onlara tecvid öğretiyoruz" ifadelerini kullandı.

Gök, hacı adaylarının bu programlara olan ilgisinin oldukça yüksek olduğunu ve programlara katılımın da bilinçli bir ibadet anlayışı geliştirmelerine katkı sağladığını ifade etti.

Hacı adaylarının Türkiye’de düzenlenen seminerlerle ilk irşad çalışmalarının başladığına işaret eden Gök, "Aslında buraya çok bilinçli geldiler. Çünkü çok fazla seminere katıldılar. Burayı dolu dolu geçirmeleri gerektiğinin farkındalar.” ifadelerini kullandı.

Hacı adaylarının katıldıkları seminerler ve irşad programlarında edindikleri yeni bilgilerle ibadetlerini daha bilinçli yapmaya başladıklarını belirten Gök, " Hac çok geniş bir alan; manevi boyutunun çok çok geliştirilmesi gereken bir alan. Çok fazla sembollerle ifade edilen bir ibadet. Ama bu sembollerin bize ne ifade ettiğinin, manevi boyutlarının defalarca anlatılması gerekiyor. Ki Arafat’a hazırlık sürecinde kalben, zihnen, ruhen çok hazır olması gerekiyor hacıların. Bu manevi oluşumu da bu süreçteki eğitimlerle tamamlamaya çalışıyoruz ki daha bilinçli hareket edebilsinler, ibadetlerinin tadını daha güzel alabilsinler.” diye konuştu.

Kur'an eğitimleriyle ilgili bilgi veren Gök, Türkiye'den yanlarında Elif-Ba cüzleri getirdiklerini ve hiç bilmeyenlere harflerden başlayarak bir öğrenme alanı oluşturduklarını söyledi. Harfleri bilip ilerletemeyenler için de özel dersler verdiklerini belirten Gök, "Buranın en büyük kazanımı şu olacak bir de: şimdi burada başladıkları için, bir altyapı oluştuğu için bundan sonra bırakmayacağız. 'Varınca, işte ilk işimiz hemen mahallenin Kur'an Kursu'na gideceğiz, kayıt yaptıracağız. Bundan sonraki süreci çok güzel değerlendireceğiz' diyen hacılarımız var" ifadeleriyle hacı adaylarının Kur'an öğrenme azmini dile getirdi.

Hacı adaylarının gözünden Kur’an eğitimleri ve irşad programları

Adana'dan gelen hacı adayı Fatma Kıyıcı (47), 2010 ve 2014'teki umre deneyimlerinden sonra ilk kez hacı olmanın mutluluğunu yaşadığını belirtti. Kabe'yi ilk gördüğünde "Sanki bir özlem duyduğunuz, çok sevdiğiniz birine kavuşursunuz gibi hissettim" diyerek duygularını dile getiren Kıyıcı, dualarını çocukları, tüm Müslümanlar ve özellikle Gazze için yaptığını söyledi.

Diyanet'in irşat programlarından çok memnun olduğunu belirten Kıyıcı, "Burada irşad görevlileri, Diyanet'in inanılmaz güzel programları olduğu için. Gerçekten de Diyanet'le geldiğim için çok çok memnunum" şeklinde konuştu.

“Kur’an-ı Kerim’i burada öğrendim”

14 yıl hac sırası bekleyen Merkan Akıllı ise, bu süre zarfında Kur’an öğrenmeyi hep ertelediğini ancak Mekke'de bu eksikliğini tamamladığını belirtti: necip

“Burada Kur’an okumayı bilmiyordum. Sadece harfleri öğrenmiştim. Burada Yasin okuyorum. Kur’an-ı Kerim’i burada öğrendim.”

Kur’an eğitimlerine katılan eşi Necip Akıllı da aynı heyecanı paylaşarak, “Günlük mutlaka üç sefer tekrar ediyoruz, okuyoruz. Hocamız yardımcı oluyor.” dedi.

Akıllı ailesi, hac ibadetinin manevi derinliği yanında Diyanet’in sunduğu hizmetlerden de duyduğu memnuniyeti dile getirdi:

“Diyanet’ten de Allah razı olsun. Bize her yönden yardımcı oldular. Havaalanından başladı, Medine, Mekke-i Mükerreme’ye kadar her yerde bize yardımcı oldular.”

“Eşimi kaybettim ama burada huzuru buldum”

13 yıl bekledikten sonra hacca gelen Azime Ünlü, 2 ay önce vefat eden eşinin acısını taşımasına rağmen kutsal topraklarda huzur bulduğunu belirtti.

Kur’an okuyabildiğini ve mukabelelere katıldığını ifade eden Ünlü, şunları söyledi:
“Kur’an biliyorum. Ve buraya gelmek isteyenlerin de Kur’an öğrenmesini isterim. Çünkü burada mukabele yapıyoruz. Mukabeleye katıldım. Hocamız cüz dağıttı. Bana da verdi bir cüz. Günde bir hatim iniyor. Yani o fırsatı değerlendiriyoruz.”

Ünlü, bütün evli çiftlerin huzur, mutluluğu için dua ettiğini belirterek, “Ardından da tabii ki Filistin’e ve Türkiye’mizin geleceğine, huzuruna dua ettim.” dedi.

Diyanet organizasyonuyla kutsal topraklara gelen hacı adayları, hac menasikiyle eş zamanlı yürütülen Kur'an eğitimlerine büyük ilgi gösteriyor. Gerek hayatında ilk kez Kur'an öğrenenler gerekse bilgilerini tazelemek isteyenler, bu manevi atmosferde Kur'an-ı Kerim'le daha çok vakit geçirme fırsatı buluyor.

"Din görevlileri ve kafile başkanlarının yoğun gayretleriyle sürdürülen bu eğitimler sayesinde, hacı adayları hac farizasını yerine getirmeden önce Kur’an-ı Kerim’i öğrenme ya da mevcut bilgilerini pekiştirme imkânı buluyor; böylece bu eşsiz fırsattan en verimli şekilde yararlanıyorlar.

Kafile Başkanı Dumlupınar: "Kur'an seferberliği büyük bir gayretle yürütülüyor"

İstanbul'dan kafile başkanı olarak görevlendirilen Semih Dumlupınar, hacdaki Kur'an eğitimleri hakkında bilgiler verdi. Dumlupınar, "Kafilemizde ve tüm hacılarımızda Kur'an-ı Kerim seferberliği hususunda, özellikle hac menasikiyle beraber yürütülen yoğun bir program var. Hacılarımıza burada Kur'an-ı Kerim'i öğrenme, maiyetini arz etme hususunda din görevlilerimiz ve bizlerin büyük bir gayreti var" dedi.

Eğitimlerin sabah ve öğleden sonra olmak üzere iki farklı vakitte düzenlendiğini belirten Dumlupınar, din görevlilerinin hacı adayları için uygun vakitleri dikkate alarak planlama yaptığını söyledi.

Hacı adayı Şentepekurdu: "Buraya geldim, tekrardan başladım"

Adana Çukurova'dan gelen İbrahim Şentepekurdu da kutsal topraklardaki Kur'an eğitimlerinden duyduğu memnuniyeti dile getiren hacı adaylarından biri. Daha önceden Kur'an bildiğini ancak bazı kelimeleri unuttuğunu ifade eden Şentepevurdu, "Daha önceden Kur'an'ı biliyordum. Üç, beş, altı seneden beri yüzüne bakmadım, Allah affetsin. Bazı kelimeleri unuttum. Buraya geldim, buradan tekrardan başladım" dedi.

Eğitimleri "mükemmel bir şey" olarak nitelendiren Şentepekurdu, "Herkese tavsiye ederim. Doyumsuz bir şey. Okudukça okuyası geliyor insanın" ifadelerini kullandı. Yeniden Kur'an-ı Kerim'e geçtiğini ve harfleri tam manasıyla kafasına yer ettiğini belirten Şentepekurdu, günde iki buçuk saat’e yakın ders yaptıklarını aktardı. Hacca gelecek kişilere Kur'an eğitimlerini mutlaka almalarını tavsiye eden Şentepekurdu, " Diyanetimizin güzel tavsiyeleri oluyor. Hocalar, arkadaşlarımız gayet güzel din eğitimi gösteriyorlar." şeklinde konuştu.

 Hacı adayı Otluoğlu: "En Hayırlı Olmak İçin Gayret Gösteriyoruz"

Hacı adayı Mehmet Otluoğlu, Peygamber Efendimiz'in "Sizin en hayırlınız Kur'an-ı Kerimi öğrenen ve öğretendir" hadis-i şerifini hatırlatarak, bu eğitimlerle en hayırlı insanlardan olma gayretinde olduklarını belirtti. Otluoğlu, "Biz burada Peygamberimizin bu hadis-i şerifine mazhar olmak ve insanların en hayırlısı olmak için gayret gösteriyoruz." dedi.

Hacı Adayı Uslular: "Kur’an öğrenmek istiyorum dedim"

Adana’dan 14 yıl bekleyerek hacca gelen Recai Uslular, kutsal topraklarda Kur’an öğrenme sürecini şu sözlerle anlattı:
“Hasan hocamız sordu, ‘Kur’an bilmeyen var mı?’ diye. Ben ilk kaldırdım elimi. ‘Öğrenmek istiyorum’ dedim. İşte iki üç gün içinde Elifba’yı… Dört gün geçmedi, şey yaptık. Beşinci gün elime Kur’an’ı verdi, ‘Oku’ dedi.”

80 yaşında Kur’an-ı Kerim okumayı öğrenen Uslular, “Ben tek başıma okuyorum. İşte bugün bir hocam geldi. Hasan hocam "Gel bakayım" diyor, iki üç satır okutuyor veya bir sayfa okutuyor. Kendi kendime de okuyorum hep. Bu arada yani biraz evvel söylüyorum, harflerin başında, sonunda ve ortasında gelenlerde sıkıştığım şeyleri tekrar Elifba'ya bakarak yani onu yanımda taşıyorum ve şey yapıyorum, yani kendi kendime düzeltmeye çalışıyorum.”

Hacı adayı Derinöz: "14-15 Günde Kur'an Öğrendim"

Adana Pozantı'dan gelen Mikail Derinöz, hayatında ilk kez Kur'an-ı Kerim'i kutsal topraklarda öğrendiğini söyledi. Derinöz, "Ben ilk kez Kur'an-ı Kerim'i bu eğitimde öğrendim. Çok şükürler olsun, Allah'ıma hamdolsun, Rabb'im nasip etti" dedi. Kur'an öğrenme süresinin yaklaşık 14-15 gün sürdüğünü belirten Derinöz, bu manevi imkândan dolayı şükranlarını dile getirdi.

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kutsal topraklarda yürüttüğü bu kapsamlı Kur'an eğitimleri, hacı adayların hem ibadetlerini daha bilinçli yerine getirmelerine yardımcı oluyor hem de Kur'an-ı Kerim'le ömür boyu sürecek güçlü bir bağ kurmalarına vesile oluyor.

Bu sene 12 yaşından küçük çocuklara hac vizesi vermeyen Suudi Arabistan, yeni uygulamaları ile de dikkat çekti.

Özellikle şehre hac vizesi olmayanları sokmayan Suudi Hac ve Umre Bakanlığı, Cenabıhakk'ın misafirlerini rahat ettirmeye çalışıyor.

Engellilere özel alanlar oluşturulurken, ancak azmi yüksek bazı engellilerin, şartları zorlayarak tavafını Kabe'nin yanı başında yapmaya çalışması dikkat çekiyor.

İki ayağı olmadığı halde engellilerin tavaf ettiği birinci kat yerine, zemin katta elleri üzerinde 7 şavt yapan bir hacı adayının metaf alanından ayrılışı herkesi duygulandırdı.

Merdivenleri de tek başına yardım almadan çıkan genç hacı, tekerlekli sandalyesinin yukarıda beklediğini belirterek, Sa'yı onunla yapacağını ifade etti.

Beytullah'a yüz sürmek için zemin kattan tavaf etmeyi tercih ettiği düşünülen belden aşağısı olmayan gencin, büyük bir azimle merdivenleri tek başına kolları üzerinde çıkması, kameralara yansıdı.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Diyanet Haber (@diyanethbr)'in paylaştığı bir gönderi

“Diyanetimizin kaynaklarını okuduk”

2009 yılında hac kayıtlarını yaptıran Demirhan ailesi, uzun bir bekleyişin ardından bu yıl kutsal topraklara kavuştu. İsa Demirhan, hacca gelme sürecini şu sözlerle anlattı: "2009 yılında hac kaydımızı yaptırdık. 15-16 senedir bekliyorduk. Ailemle beraber geldik." dedi.

Demirhan, Hacca gelmeden önce Diyanet'in kaynaklarından faydalandıklarını ve Peygamber Efendimizin hayatını okuduklarını belirterek, "Diyanetimizin kaynaklarını okuduk, Peygamber Efendimizin hayatını, Siyer-i Nebi’yi okuduk. Haccın anlamını, önemini anlatan kaynaklardan istifade ettik. Daha önce gelen akrabalarımızdan, eş dosttan tecrübelerini dinledik, tavsiyelerini aldık." diye konuştu.

"Müjdeyi verdim, çok sevindiler"

Hac kurası çıktığını öğrendiklerinde yaşadığı heyecanı dile getiren Demirhan, duygularını şöyle paylaştı: "İnternetten takip ediyorduk zaten. Babamlar, annemler çok heyecanlıydı zaten. Sürekli 'takip et, takip et, takip et' diyorlardı. İlk çıktığı zaman babamları aradım, annemleri aradım, müjdeyi verdim. Onlar da çok sevindiler. Böyle bu şekilde bu süreci yaşadık." ifadelerini kullandı.

"Haccın meşakkatli olduğunu biliyoruz"

Demirhan, tekerlekli sandalye kullanmasına rağmen hac yolculuğuna dair herhangi bir endişe duymadığını belirterek, "Herhangi bir endişe duymadık. Zaten haccın meşakkatli olduğunu biliyoruz. Zahmetli olduğunu, sıkıntılı olduğunu, fiziki olarak, coğrafya olarak zahmetli olduğunu bildiğimiz için. Bir de kardeşlerimle geldim. İki tane erkek kardeşimle beraber geldiğim için çok şükür herhangi bir sıkıntı yaşamadım, öyle bir düşüncem olmadı" şeklinde konuştu.

Diyanet İşleri Başkanlığı'na teşekkür

Hac hazırlıklarında ve kutsal topraklarda karşılaştığı zorlukların Diyanet İşleri Başkanlığı'nın hassas çalışmaları sayesinde aşıldığını vurgulayan Demirhan, "Elhamdülillah, hiçbir sıkıntı yaşamadık. Diyanetimiz sağ olsun, bu konuda bayağı hassas davranmışlar. Havaalanından buraya gelinceye kadar herhangi bir sıkıntı yaşamadık. Sadece tekerlekli sandalyeli olduğumuz için bir taşımada sıkıntımız oldu. Onu da çok şükür Diyanet görevlilerimizle, havaalanındaki görevlilerimiz, buradaki görevlilerimizle onu da telafi ettik" değerlendirmesinde bulundu.

Tavaf ve say ibadetleri sırasında engelliler için özel bir alan ayrılmasının daha uygun olacağını belirten Demirhan, Kâbe'ye doğrudan giriş yapamamanın burukluğunu da dile getirdi: "İlk geldiğimiz zaman bizim için ayrılan özel alanda tavafımızı yaptık. Ondan sonra sa’yimizi gerçekleştirdik. Say ve tavaf alanında bizim için ayrılmış özel yerler. Oralarda rahat yaptık tavafımızı. Fakat Kâbe'nin ilk girişine metaf alanına giremedik. Bununla da ilgili bir çalışma yapılırsa orada da tavaf yaparsak, Rükn-i Yemani'de, Hacerülesved'de, Mültezem'de duamızı edersek, Hatim'de de iki rekat namaz kılarsak bizim için çok daha güzel olur."

Kâbe'yi gördüğünde kelimeler yetmedi

Kâbe'yi ilk gördüğünde yaşadığı duyguyu "O duygu anlatılmaz. sözleriyle ifade eden Demirhan, "Tabii biz farklı bir açıdan gördüğümüz için daha farklı bir duygu oldu bizde. Buraya geldiğimiz zaman ilk önce bu mekânda yapacağımız tüm duaların kabul olmasını niyaz ettik. Ailemize, eşimize, dostumuza, akrabalarımıza ve özellikle son zamanlarda Filistin'e, Doğu Türkistan'a, Çeçenistan'a, Arakan'a, Myanmar'daki Müslüman kardeşlerimize de dualarımızı ettik inşallah." diye ekledi.

Hazreti Peygamber'in izlerini taşıyan bu topraklarda bulunmanın tarifsiz bir his olduğunu dile getiren Demirhan, "Müthiş bir duygu oluşturuyor burada. Başta Peygamber Efendimiz, olmak üzere sahabe-i güzin, evliyalar, asfiyalar, hepsinin ayak izleri burada. Sanki onlarla beraber tavaf ediyoruz, onlarla beraber say ediyoruz, onlarla beraber namaz kılıyormuş gibi bir hissimiz var. Allah herkese de bu duyguyu yaşatmayı nasip etsin." dedi.

"Her köşe başında mavi yelekli din görevlilerimiz mevcut"

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın organizasyonundan ve görevlilerinin rehberliğinden duyduğu memnuniyeti dile getirerek, şöyle devam etti:

"Allah devletimizden razı olsun. Diyanet İşleri Başkanlığımızdan, çalışanlardan razı olsun. İstanbul'dan uçağa bininceye kadar, buraya gelinceye kadar her yerde sağ olsun Diyanet İşleri Başkanlığımızın görevlileri mevcuttu. Kafile Başkanımız İstanbul'daki toplantımıza şey demişti bize: 'Gökte melekler, yerde mavi yelekliler' diye. Sağ olsunlar her köşe başında, her otelde, her yerde mavi yelekli din görevlilerimiz mevcuttu. Herhangi bir sıkıntı yaşamadık. Geldik, ilk gün geldiğimiz gibi kendimiz öyle yönlendirmeler yapıldı ki kendi başımıza tavafa gidip gelebildik. Herhangi bir sıkıntı yaşamadık. Bu konuda Diyanet İşlerine çok teşekkür ederiz."

Hacda gözleri görmeyen hacı adaylarını gördüğünü ve onların manevi hallerinden çok etkilendiğini belirten Demirhan, " Nice gözleri gören var, buraları görmüyorlar. Onlar gözleri görmediği halde öyle bir tavaf ediyorlardı ki, öyle bir say ediyorlardı ki. Hani Allah herkese nasip etsin." diye konuştu.

"Hiç endişe etmesinler, Allah bir şekilde kolaylığını veriyor"

SMA hastası olduğunu ve 95-96 yılından beri bu rahatsızlığı yaşadığını belirten Demirhan, "Kas hastasıyım, SMA hastasıyım. Bir farkındalık olsun. SMA, üç tip hastasıyım. Hemen hemen 95-96 yılından beri bu rahatsızlığı yaşamaktayım. Elhamdülillah hastalık Allah'tan gelmiş. Tıbbi desteklerimizi alıyoruz, tedavilerimizi alıyoruz. Sağ olsun ailemden büyük destek görüyorum. İki tane erkek kardeşim var, ailem var. Eşimiz, dostumuz. Hiç bu durumu bize negatif olarak yansıtmadılar, yaşatmadılar. Allah cümle hastalara şifa versin." dedi.

Hacca gelmek isteyip de fiziksel engellerinden dolayı cesaret edemeyenlere seslenen İsa Demirhan, mesajını şu sözlerle tamamladı:

"Öncelikle Allah tüm ümmet-i Muhammed'e nasip etsin bu kutsal beldeye gelmeyi. Herhangi bir engelinden dolayı buraya gelmekte bir endişe duyan, bir kaygı duyan hacı adaylarımız varsa, hiç endişe etmesinler. Her şekilde gelebilirler. Allah bir şekilde kolaylığını veriyor. Bir zahmet duyacaklarını, bir sıkıntı yaşayacaklarını zannetmiyoruz. Sağ olsun devletimiz de, Diyanet İşleri Başkanlığımız da bununla ilgili her sene gittikçe yeni düzenlemeler yapıyor. İnşallah önümüzdeki yıllarda daha da iyi şartlarda hacı adaylarımız vazifelerini yerine getirebilecekler."

Tüm İslam alemi için dua

Kutsal topraklarda bulunmanın verdiği huzurla dualarını eksik etmeyen Demirhan, "Allah buralara gelmek isteyen, Kâbe'yi görmek isteyen, Beytullah'ı görmek isteyen, Peygamber Efendimiz'in ayak izlerini takip etmek isteyen Ümmet-i Muhammed'e buraları nasip eylesin. Bu sene haccı da inşallah Filistin'e, Arakan'a, Myanmar'a, Doğu Türkistan'a, mazlum Müslüman coğrafyalarına huzur, bereket getirsin. Dualarımız o yönde. Allah herkese nasip etsin inşallah." dileğinde bulundu.

Mekke'ye yaklaşık 5 kilometre mesafede bulunan Nur Dağı’nın (Cebel-i Nur) zirvesine bir saatlik zorlu bir yürüyüşle ulaşan hacı adayları, 550 metre yüksekliğe çıktıktan sonra, zirveden 20 metre aşağıda yer alan Hira Mağarası’na iniyor.

Dünyanın dört bir yanından gelen Müslümanların ziyaret ettiği bu kutsal mekân, Hazreti Peygamber’in (s.a.s.) 40 yaşındayken inzivaya çekildiği, tefekküre daldığı ve ilk vahyin geldiği yer olmasıyla büyük bir öneme sahip. Kur’an-ı Kerim’in indirilmeye başlandığı bu mağara, İslam tarihi açısından müstesna bir konumda bulunuyor.

Hira Mağarası, bir kişinin başı tavana değmeden ayakta durabileceği yükseklikte; yere uzanılabilecek genişlik ve uzunlukta bir boşluğa sahip. Bu mütevazı ve sade mekânda dua etmek ve şükür namazı kılmak isteyen hacı adayları, mağaranın girişinde uzun kuyruklar oluşturuyor.

“Bu yollar hiç geldi bize”

Gümülcine'den gelen 66 yaşındaki Neziha Mehmet, yaşadığı sağlık sorunlarına rağmen Hira Mağarası’na ulaştıklarını belirterek duygularını şu sözlerle ifade etti:

“Allah rızası için, Peygamber Efendimiz için bu yollar hiç geldi bize. O kadar mutluyuz ki anlatamam. Hiç yorulmadım. Tatlı yorgunluk bunlar. Bu ikinci gelişim. İlk yıl kendim için gelmiştim. Bu yıl annem için geldim. Allah herkesin hacılığını ve bizimkileri kabul etsin. Mağarada gözyaşlarına boğulduk.”

“Ayağım ameliyatlı ama Allah güç verdi”

Yine Gümülcine'den gelen Fatma Hüseyin ise Hira Mağarası’nda yaşadığı duyguları şu ifadelerle anlattı:

“Ayağım ameliyatlı ama Allah güç kuvvet verdi. Gözyaşlarımı tutamadım. Çok ağladım. Peygamberimiz bizim için çok çok şeyler yapmış. Biz Müslümanlığı hazır bulduk. İnşallah buralara gelmek evlatlarımıza da nasip olur. Buranın çok değişik havası var. Herkes gelip görsün. Ben anlatamıyorum, çok ağladım, çok hüzünlendim. Türkiye’ye çok selamlar.”

“Vahyin ilk geldiği yeri görmek büyük bir nasip”

Ankara’dan hac farizasını yerine getirmek üzere Mekke’ye gelen Ertan Yılmaz ise, mübarek topraklarda bulunmanın kendisi için tarif edilemez bir anlam taşıdığını dile getirerek şunları söyledi:

“Mekke'de olmak çok farklı bir duygu. Vahyin ilk geldiği yeri gördük, Nur Dağı’na çıktık. Allah bize nasip etti. Çok duygulandık.”

Hira Mağarası, umre ve hac ibadeti için gelen Müslümanlar için hem bir ziyaret hem de bir tefekkür mekânı olmaya devam ediyor.

Mekke’ye ulaşan tüm hacı adayları, tavaf ve sa’ylarını tamamlayarak umre ibadetlerini gerçekleştirdi. Artık gözler, hac ibadetinin en önemli rüknü olan Arafat vakfesine çevrildi.

Hacı adayları, 4 Haziran Çarşamba günü Arafat’a çıkacak. Burada öğle ve ikindi namazlarını öğle vaktinde cem ederek vakfeye duracaklar. Akşam saatlerinde Müzdelife’ye geçerek akşam ile yatsı namazlarını yatsı vaktinde cem edecek ve Müzdelife vakfesini yapacaklar. Daha sonra Mina’ya geçerek Cemerat’ta şeytan taşlayacak olan hacı adayları, kurbanları kesildikten sonra tıraş olup ihramdan çıkacaklar. Kâbe’de yapacakları ziyaret tavafı ve haccın sa’yinden sonra ise hac ibadetlerini tamamlamış olacaklar.

Bu yıl hac ibadetini eda edecek hacı adayları, 6 Haziran’da başlayacak Kurban Bayramı’nı Mekke’de idrak edecek. Hacıların yurda dönüşleri ise 11 Haziran’dan itibaren başlayacak ve 7 Temmuz’a kadar sürecek.

Hacı adaylarından Osman Sevinç, Orhaneli Müftüsü Ahmet Fuat Çandır'a kafilede uzun yıllardır konuşmadığı ve küs olduğu hacı adayı olması sebebiyle kafile değişikliği talebinde bulundu.

Mübarek topraklara eşleriyle gelen Sevinç ve Çiçek'in 25 yıllık küslüğünü İlçe Müftüsü Çandır ve irşat ekibi, Türkiye'den başlayıp Medine ve Mekke'de devam eden sohbetler sonrasında bitirdi.

Sevinç ve Çiçek'in konakladığı otelde hacı adayları, eşleri, Diyanet İşleri Başkan Yardımcısı Kadir Dinç ve görevliler barışma yemeğinde bir araya geldi.

Diyanet İşleri Başkan Yardımcısı Kadir Dinç, burada yaptığı konuşmada, Allah'tan af dilemek için insanların önce kendileri affetmesi gerektiğini, Rabb'inin huzuruna gelirken dünyaya ait kırgınlıkları bir kenara bırakmaları gerektiğini söyledi.

Arafat'tan önce küslüğün bitirilmesinin önemli olduğunu belirten Dinç, "Madem Rabb'imize gidiyoruz, Allah bizi evine kabul etmiş, bu 3 günlük dünyada neden birbirimize yabancı duralım. Aynı köyde yaşadığımız halde kalplerimiz neden birbirine uzak kalsın." dedi.

Dinç, Allah’ın huzuruna çıkacakların Arafat’ta vakfeye durup söz vereceklerini belirterek, şöyle konuştu:

"Daha bizi bekleyen mahşer var, ahiret var. Demek ki bu pişmanlık duyguları canlanmış. Allah kulunu affederken neden biz birbirimizi affetmeyelim diyerek buluşmuşlar. Hamdolsun kalpler yumuşamış. Bu mukaddes belde vahyin beşiği olan bu kutsal topraklar, ümmül-kura (şehirlerin anası) olan bu topraklar, ana kucağıyla bu kardeşlerimizi de kucaklamış. Tekrar birbirlerine kardeşlik raptıyla bağlamış. Tebrik ediyoruz. Mekke'de ümmet buluşuyor."

Orhaneli Müftüsü Ahmet Fuat Çandır ise irşatlarıyla, eşlerinin de desteğiyle Medine’de küslerin yumuşadığını dile getirdi.

Mekke'ye ilk geldiklerinde bir yemek sofrasında buluştuklarını anlatan Çandır, iki ailenin de yıllardır birbirlerine hasret yaşadıklarını, mübarek toprakların rahmetiyle iki komşunun birbirlerinden hiç ayrılmadıklarını dile getirdi.

66 yaşındaki Osman Sevinç eşi Hatice Sevinçle geldiği hac vazifesinde küslüğün bitirilmesine sevindiğini belirterek, "Hafiflik hissettik ve günahtan kurtulduk gibi oldu. Kutsal topraklar olmasaydı barışma olmazdı. Buna vesile olan hocalarımızdan Allah razı olsun." dedi.

70 yaşındaki Yüksel Çiçek de 14 yıldır hac kurası beklediğini ancak kuradan çıktığı yıl küs olduğu komşusuyla aynı kafileyle kutsal topraklara geldiğini kaydetti.

Çiçek, yıllardır küs olmalarının kendisini de rahatsız ettiğine işaret ederek, "25 senedir konuşmuyorduk hocalarımızın sayesinde burada barışmaya karar verdik. Muhasebe ettik küslüğü bıraktık. Üzerimizden ve sırtımdan yük kalktı." diye konuştu.

Diyanet İşleri Başkanlığı ekipleri de ailelere adlarının yazılı olduğu seccade hediye etti.

Başkan Erbaş, Mekke’nin, Hz. Adem ile başlayan insanlık tarihine ev sahipliği yaptığını hatırlatarak, “Bu şehrin bağrından insanlığın efendisi çıktı. İslam’ın tebliği bu şehirde başladı ve Medine’de devam etti. Mekke’den Medine’ye, Medine’den medeniyete giden kutlu yol ile insanlığın hem tarihi hem talihi değişti.” dedi.

“Hac, müminler için arınma ve bağışlanma fırsatıdır”

Hz. Peygamber’in güzel ahlakına dikkat çeken Başkan Erbaş, “Sevgili Peygamberimizin doğduğu, yaşadığı bu şehirde onun hayatını, mücadelesini, güzel ahlakını tefekkür ederek onun sünnetini yaşamaya gayret etmeliyiz.” ifadelerini kullandı.

Hacı adaylarına hac sürecini iyi değerlendirmelerini tavsiye eden Erbaş, Hz. Peygamber’in, “Her kim hac ibadetini yapar, kötülükten, günahtan uzak durursa, anasının onu doğurduğu günkü günahsız haline dönmüş olur.” hadis-i şerifini hatırlattı.

Erbaş, Hac, müminler için arınma ve bağışlanma fırsatı olduğunu dile getirerek, “Hac ibadeti, müminin kendi hayatı, kalbi, niyeti, hayalleri, arzuları, nefsi, hataları ve günahları ile yüzleşerek kötülük adına ne varsa, aklından, kalbinden ve hayatından çıkarması anlamına gelir. Büyük bir azim ve kararlılıkla âlemlerin Rabbine yönelerek samimi bir tövbe, samimi bir dua ve yakarışlarla kendini affettirmesi ihtimalinin, şansının olduğu bir ibadettir. Bu şansı en güzel bir şekilde kullanmak hepimize nasip olsun inşallah.” diye konuştu.

“Hac bir okuldur, bir mekteptir”

Hac ibadetinin eğitici yönlerine dikkat çeken Erbaş, “Hac bir okuldur, bir mekteptir. Hac, bir iman ve ahlak eğitimidir. Bu süreçte insan, takvayı, sabrı şükrü öğrenir. Sorumluluğu, dayanışmayı ve fedakarlığı öğrenir. Ahde vefayı, sadakati ve cömertliği öğrenir. Sabrı, tahammülü öğrenir.” ifadelerini kullandı.

Hz. Peygamber’in “Mebrur bir haccın karşılığı ancak cennettir.” hadisini aktaran Başkan Erbaş, “Cenab-ı Hak hepimize nasip etsin inşallah.” temennisinde bulundu.

Haccın sembolleri üzerinde de duran Erbaş, sözlerini şöyle sürdürdü:

“İhram, tavaf, safa, merve, sa’y, vakfe, ihram yasakları, tıraş olma, şeytan taşlama gibi birçok sembol ile öne çıkan hac ibadetinde asıl önemli olan, her sembolün ifade ettiği manayı idrak etmektir. Bizler, hacca niyet etmekle, yeryüzünde en büyük gayemizin, Rabbimizin rızasını kazanmak olduğunu belirtmiş olduk. Bu nedenle ‘Rabbim sana geliyoruz.’ dedik. Hac yolculuğunun bir eğitim ve değişim kararı olduğunu ikrar ederek geldik. Ruhi bir dönüşüm, ruhi bir gelişim yaşıyoruz burada. Yenilenmiş bir ruhla, taçlanmış bir kullukla döneceğiz inşallah.”

“Arafat, bir diriliştir”

Arafat’ın yeniden dirilişi sembolize ettiğini belirten Erbaş, “Arafat’a çıkış insanların, kıyamette Arasat meydanına koşmalarını, Arafat’ta toplanma ise Arasat’ta toplanmalarını hatırlatır insana. Arafat, bir diriliştir. Arafat’ta ölmeden ölümü ve yeniden dirilişi yaşıyoruz. Arafat’tan Allah’ın izniyle Müzdelife’ye, Meş’ar-i Haram’a gideceğiz. İnsan seline kapılıp yollara düşeceğiz, yürürken ‘Lebbeyk Allahümme lebbeyk!’ diyerek telbiyelerimizi getireceğiz. Mina’da şeytanı taşlayacağız. Şeytan taşlarken Hz. İbrahim ve oğlu İsmail ile Hacer validemizin, kendilerine tuzak kuran şeytanı taşlamalarını hatırlayacağız ve sünneti ihya edeceğiz. Ayrıca atacağımız her taş ile içimizdeki bir kötülüğü de bizden uzaklaştırmaya çalışacağız.” şeklinde konuştu.

“Tüm müminlere dua edelim”

Hac sürecinin tövbe ve bağışlanma için büyük bir fırsat sunduğunu belirten Başkan Erbaş, hacı adaylarından bolca istiğfar etmelerini ve kendilerine, ailelerine, dostlarına, tüm mazlum ve mağdurlara dua etmelerini istedi.

Erbaş, konuşmasının sonunda Türkiye’ye dönüşte hacıların takvalı birer Müslüman olarak çevrelerine örnek olmalarının öneminde işaret ederek, “Öncelikle burada kendi kalbimize yerleştirdiğimiz inancı, tevhidi, edebi ve heyecanı asla zedelemeden, zayıflatmadan daha da güçlendirerek muhafaza etmeliyiz. Buradan ailemize şefkat götürmeliyiz. Tüm insanlığa insanca bir hayat yaşayabilmeleri için azim ve dua taşımalıyız. Komşularımıza, akrabalarımıza, dostlarımıza bol bol rahmet taşımalıyız. Şehrimizde, ülkemizde esenlik, huzur, kardeşlik ve güvenin adresi olmalıyız. Çevremize bol bol sevgi, saygı ve muhabbet taşımalıyız.” diye konuştu.

Her bir Müslümanın Kur’an ve sünnet ile yeryüzünü imar etme şuuru taşınması gerektiğini vurgulayan Başkan Erbaş, “Buradan Peygamber Efendimizin güzel ahlakını kuşanarak dönmeliyiz. Buradan, Hz. Ebubekir’in sadakatini, Hz. Ömer’in adaletini, Hz. Osman’ın edebini, Hz. Ali’nin cesaretini kuşanarak dönmeliyiz. Burada terk ettiğimiz dedikodu, kin, nefret, cimrilik, bencillik, hased, kibir, ırkçılık gibi kalbimizi yoran manevi hastalıkları, bir daha hayatımıza asla yaklaştırmamalıyız. Burada kazandığımız güzellikleri asla terk etmemeliyiz.” değerlendirmesinde bulundu.