“Allah’ın boyasıyla boyandık. Kim boyası bakımından Allah’tan daha güzeldir? Biz yalnız O’na kulluk ederiz” (deyin).
Bakara, 2/138

---

Hristiyanlar Allah’ın emirlerine uymazlar fakat bununla beraber kişiyi suya daldırıp çıkarma şeklinde icra edilen vaftiz ayininin gerçek bir manevî arınma olduğunu zannederlerdi. Ayette vaftizi arınma vesilesi sayanlara bir cevap vardır. Temiz fıtrat ve tevhid inancı üzere yaşamayan, yani Allah’ın boyasına boyanmayan bir kimse böyle bir ayinle arınmış olmaz. Arınmanın ve günahlardan temizlenmenin yolu, Rab olarak Allah’ı, din olarak İslam’ı, peygamber olarak da Hz. Muhammed’i kabul edip İslam fıtratı üzere yaşamaktan geçmektedir.

Allah, insanları tertemiz fıtrat üzere yaratmıştır. Peygamber’in davetine uyarak Allah’ın buyruğuna uygun yaşayanlar bu güzelliği devam ettirirler.

Sıbğa: Boya, renk.
Âbid: Kendisini ibadete veren samimi dindar kişi.

“Rabbimiz! İçlerinden onlara bir peygamber gönder; onlara âyetlerini okusun, kitabı ve hikmeti öğretsin ve onları her kötülükten arındırsın. Şüphesiz, sen mutlak güç sahibisin, hüküm ve hikmet sahibisin.”
Bakara, 2/129

---

Hz. İbrahim ve Hz. İsmail Kâbe’yi inşa ederken bir taraftan da dua ediyorlardı. Bu dualardan biri de kendi nesilleri içinden bir peygamberin gelmesini istemeleriydi ki, ayetteki dua budur. Aynı zamanda bu dua peygamberlerin görevlerini özetlemektedir. Peygamberler insanlara Allah’ın ayetlerini okur, kitabı ve hikmeti öğretir ve onları inançsızlığın kirlerinden arındıracak mesajlar getirirler. Ancak, her türlü kirden arınmak kulun kendi seçimiyle mümkündür. Kul tezkiye olmayı seçmezse Allah onu temize çıkarmaz.

Doğru yolda yürümek, Peygamber’in çağrısına uymakla mümkündür.

Tezkiye: Nefis, kalp ve ruhu ibadet, itaat ve zikirle manevî kirlerden temizlemek.

Vaktiyle rabbi İbrahim’i bazı sözlerle sınayıp da İbrahim onları eksiksiz yerine getirince, “Ben seni insanlara önder yapacağım” buyurmuştu. İbrahim, “soyumdan da” deyince rabbi, “Vaadim zalimleri kapsamaz” buyurdu.
Bakara, 2/124

--

Hz. İbrahim, Allah’ın emirlerini yerine getirmeye çalışırken birçok sıkıntılar yaşamış, babası tarafından dışlanmış hatta Nemrut tarafından ateşe atılmıştı. Ama o, bütün sıkıntıları, Allah’ın lütfu sayesinde başarıyla atlatmıştı. Allah da onu insanlara önder yaptı. Fakat onun soyundan gelenlerin hepsi önder yapılmadı. “Vaadim zalimleri kapsamaz” ilahî fermânı, zalimler için Allah’ın bir vaadi olmadığını ifade eder. Allah’ın hakkı olan kulluğu yerine getirmeyen kişi zalimdir. İyi bir Müslüman olmak kan bağına ve biyolojik sebeplere değil dinî ve ahlâkî liyakate bağlıdır.

Peygamber soyundan gelmek, Allah katında değerli olmaya yetmez. Kişiyi değerli kılan, imanı ve amelidir.

Belâ: Allah’ın insanları denemek için verdiği maddî ve manevî sıkıntı, dert, külfet.

---

İbadet, Allah’ın kulları üzerindeki hakkı, kulların da Rablerine karşı görevidir. Bu görevi yerine getirmek için özel olarak yapılmış mekânları maddî veya manevî olarak tahrip etmek en büyük zulüm, bunu yapan da en azılı zalimdir. Zulmün cezası ise hem dünyada hem ahirette rezil ve rüsvâ olmaktır. Başta müminlerin Mescid-i Haram’a girmelerine engel olan müşrikler olmak üzere Müslümanları mescitlerden alıkoyan ve daha sonra yaptıklarından pişmanlık duymayanlar dünyada bu zillete maruz kalmışlardır. Onların asıl cezası ise ahirettedir.

Mescitleri tahrip edenler hem Allah’a karşı gelmiş hem de bir hakkın îfâsını engellemiş olurlar. Mescitleri inşa etmek yoluyla maddeten, içinde ibadet etmek suretiyle de manen imar etmek imanın göstergesidir.

Zulüm: Belirlenmiş sınırları çiğneme, haktan batıla sapma, kendi hak alanının dışına çıkıp başkasını zarara sokma.

Namazı kılın, zekâtı verin. Önceden kendiniz için ne hayır yaparsanız onu Allah katında bulursunuz. Şüphesiz ki Allah, yaptıklarınızı eksiksiz görür.
Bakara, 2/110

--

Yapılan hiçbir amel zayi olmayacak, dünyada eken meyvesini ahirette alacaktır. Dünyanın ekini namaz, oruç ve zekât gibi ibadetler; ahiretin meyvesi de Allah’ın rızası ve kulunu razı edecek sonsuz nimetleridir. Dünyada ahiret için çalışıp gayret eden, hastalık, yoksulluk ve yaşlılık zamanları için biriktiren gibidir. Dünyayı ticarete elverişli bir mevsim gibi görüp yatırımını yapmayan, ahiretini yokluk içinde, zemheri soğuğunda yaşar.

Dünyada ahiret için yapılan yatırım asla zarar ettirmez. Ahiret için yapılacak yatırımların başında bedenin şükrü anlamındaki namaz ile malın şükrü anlamındaki zekât gelir.

İkâmetü’s-salât: Namazın vaktinde, eksiksiz bir biçimde, erkânına riayet edilerek ve devamlı olarak kılınması.

Eğer onlar iman edip Allah’ın
emirlerine karşı gelmekten sakınmış
olsalardı, Allah katında kazanacakları
sevap kendileri için daha hayırlı
olacaktı. Keşke bilselerdi.
Bakara, 2/103

----

Güzel sonuç, iyilik üzere yaşayanlar içindir. Hayra ulaşmak için öncelikle hayır algı ve tasavvurunun doğru olması gerekir. Nice şer görülen şeyler aslında hayır; nice hayır zannedilen şeyler de aslında şerdir. Esasında hayır, Allah’ın emir ve tavsiye ettiği, şer de Allah’ın sakındırdığıdır. Hayrın Allah’ın rızasında gizli olduğunu bilen ve buna inanan, hayırlı bir sonla karşılaşacaktır. Çünkü Allah’a iman başlı başına hayırdır.

Hayır; hakka, hakikate, aklıselim ve dine uygun olanı yapmaktır. Hayırlı sona ulaşmak, Allah’ın şer dediğinden sakınıp hayır dediğine sarılmakla mümkündür.

Sevap: Dinî açıdan makbul sayılan davranışların ahiretteki mükâfatı.
İndillah/indellah: Allah katında.

Her kim Allah’a, meleklerine,
peygamberlerine, Cebrail’e ve Mikâil’e
düşman ise bilsin ki Allah da
inkârcıların düşmanıdır.
Bakara, 2/98

----

Yahudiler, Allah’ın vahyini getiren Cebrail’e düşmanlık ediyor, başlarına gelen her türlü sıkıntı ve felaketi ondan biliyorlardı. Hakikatte Cebrail’e düşman olmak, onun getirdiği vahye ve o vahyi gönderen Allah’a düşman olmaktır. Allah’a düşmanlıksa felakettir. Çünkü Allah azizdir, galiptir, asla mağlup olmaz. Allah’a ve O’nun elçilerine düşman olanlar karşılarında düşman bulurlar. O’na kul olanlar ise O’ndan dostluk görürler. Allah onları sever, onlar için hayır ister ve onlara hayrın yolunu gösterir.

Allah’a ve elçilerine düşman olan, asla kazanamayacağı çetin bir savaşa tutuşmuş demektir. Allah, kendini dost edinene düşman olmaz.

Cibrîl: Cebrail, dört büyük melekten biri, vahiy meleği.
Mikâl: Mîkâil, dört büyük melekten biri, tabiat olaylarıyla görevli melek.

De ki: “Eğer inanıyorsanız, imanınız
size ne kötü şeyler emrediyor!”
Bakara, 2/93

---

Yahudiler, Peygamberimiz onları İslam’a çağırdığında O’nu ve Kur’an’ı inkâr ettiler ve yalnızca kendilerine indirilen Tevrat’a inanacaklarını söylediler. Aslında onlar Tevrat’a da gereği gibi iman etmiyor, ona aykırı davranıyorlardı. Çünkü Tevrat’ta cinayet yasaklandığı hâlde onlar geçmişte bazı peygamberleri öldürmüşlerdi. Yine o kutsal kitap Hz. Peygamber’i müjdelediği hâlde onlar buna inanmamışlardı. Aslında onların iman dediği şey, kendi arzularını Tevrat’ın hükmü yerine koymaktan ibaretti. Bu ise gerçek bir iman değildi.

Mümin, imanın gereğini yerine getirir. İyilik, Allah’ın peygamberler vasıtasıyla emrettiği; kötülük de peygamberler vasıtasıyla sakındırdığı şeylerdir.

Mümin: İnanan, din adına tebliğ ettiği konularda Peygamber’i tasdik eden.

Yoksa siz Kitab’ın bir kısmına inanıp bir kısmını inkâr mı ediyorsunuz?
İçinizden bu şekilde davranan birinin dünya hayatındaki cezası ancak rezil
rüsvâ olmaktır; kıyamet gününde ise onlar azabın en şiddetlisine itilirler.
Allah, sizin yapmakta olduğunuzdan habersiz değildir.
Bakara, 2/85

----

İsrailoğullarından bir kısım insanlar, kendilerine gelen Kitab’ın bazı hükümlerini görmezden gelmişlerdi. Hâlbuki “iman ettim.” sözünün geçerliliği, iman esaslarının istisnasız kabulüne bağlıdır. Peygamberin Yüce Allah’tan getirip tebliğ ettiği şeylerde seçim yapmak, istediğini kabul edip istemediğini reddetmek de bir tür imansızlıktır. Kitabın tamamına inanmayan, onu kendisine uydurmuş olur. Aslında böyle yapanlar Allah’ı değil, kendi heva ve heveslerini ilah edinmiş olurlar. Hevâsını ilah edinenin Allah katında kazanacağı hiçbir şey yoktur.

Allah’ın kitabı, dünya ve ahiret saadetinin garantisidir. Ondan yüz çevirmek ise dünya ve ahirette mahrumiyettir. Mü'mine yakışan Allah'tan gelen her emre memnuniyetle teslim olmak ve o emri hakkıyla yerine getirmek için çaba sarf etmektir.

Îmân: İnanmak, din adına tebliğ ettiği konularda Peygamber’i tasdik etmek.

Onlar bilmezler mi ki, gizlediklerini de açığa vurduklarını da Allah bilmektedir!
Bakara, 2/77

---

Allah (c.c.), geçmiş ümmetlere gönderdiği kitaplarda Hz. Peygamber’i göndereceği müjdesini vermişti. Ancak Yahudiler ve Hristiyanlar bu gerçeği gizlemeye çalıştılar. Zannettiler ki onlar ifşâ etmezlerse bu bilgiler gizli kalır. Oysaki Allah için gizli yoktur. O’nun görmesinin ve duymasının bir eşiği olmadığı gibi bilgisinin de bir sınırı yoktur. Gaybın anahtarları elinde olan Allah için açık olan da gizli olan da birdir. Allah’ı ve Peygamber’i kandırmaya çalışan ancak kendini kandırır.

Allah’ın açık ve gizli her şeyi bilmesi iyilik yapanlar için bir müjde, kötülük yapanlar içinse bir tehdittir. Açık ve gizli yapılan her iyiliğin mükâfatı her kötülüğün de bir cezası vardır.

Sır: Gizlenen, saklı tutulan, başkalarınca öğrenilmesi istenmeyen bilgi.
İlim: Allah'ın sıfatlarından biri olup O'nun her şeyi bilmesini ifade eder.

Bundan sonra kalpleriniz yine katılaştı; artık kalpleriniz taş gibi, hatta daha da katıdır. Taşın öylesi var ki ondan ırmaklar kaynar; öylesi de var ki çatlayıp bağrından su fışkırır; bazı taşlar da var ki Allah korkusuyla yuvarlanıp düşer. Allah, yapmakta olduklarınızdan habersiz değildir. Bakara, 2/74

----

İsrailoğulları nice ibretlik olayların ardından ısrarla yine düşüncesiz, anlayışsız, bencil ve hoyrat tavırlarına devam etmişler, Allah’tan korkmaz olmuşlardı. Onların bu hâlleri taşlardan daha kötüydü. Taşlar bile genel planda Allah’ın kanunlarına uyup bereketli ve yararlı olabilirdi. Ancak İsrailoğullarının bu tavırlarının ne kendilerine ne başkalarına yararı vardı. Ayette, Allah korkusuna sahip olmayan bir insanın katı kalbi taşa benzetilmiş, hatta taştan daha katı olarak nitelendirilmiştir.

Müminin kalbi Allah’a karşı saygıyla doludur. Kalpteki iman, kişiyi iyiye yönlendirmelidir.

Kalp: İnsanın iyi ve kötüyü birbirinden ayırma melekesi, akıl, vicdan.
Haşyet: Allah'tan korkmak ve sakınmak.

İsrailoğulları arasında aydınlatılamayan bir cinayet olayı vardı. Hz. Mûsâ onlara bir inek kesmelerini ve bir parçasıyla öldürülen kişinin cesedine vurmalarını, böylece maktulün konuşup katili açıklayacağını söyledi. Fakat onlar Allah’tan gelen bu buyruğu garipsediler, emri yerine getirmemek için direndiler, kesilecek hayvanın yaşı, rengi ve büyüklüğü gibi nitelikleri hakkında art arda lüzumsuz sorular sormaya başladılar. Peygamberimizin şu hadisi, bu tür olaylar hakkındadır: “Sizden öncekiler, peygamberleriyle münakaşa etmeleri ve çok soru sormaları sebebiyle helak oldular.” (Buhâri, “İ’tisâm”, 2).

Allah’tan geldiği kesin olan emirlere itaat etmek esastır.

Bakara: İnek, sığır. Eûzü billah: Allah’a sığınırım.

Hicretin ikinci yılında farz kılınan oruç, geçmiş ümmetlerde de bilinen ve çeşitli şekillerde uygulanan bir ibadetti. Yüce Allah, bize orucu Ramazan ayında tutmayı farz kıldı ve nasıl tutacağımızı öğretti. Hz. Peygamber (s.a.s) şöyle buyurmuştur: “İslam beş temel üzerine bina edilmiştir: Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Resulü olduğuna şahitlik etmek, namazı dosdoğru kılmak, zekâtı hakkıyla vermek, Allah’ın evi Kâbe’yi haccetmek ve Ramazan orucunu tutmak.” (Buhârî, “Îmân”, 1, 2)

Oruç, şartlarını taşıyanlar için yerine getirilmesi zorunlu olan bir ibadettir. Oruç önceki dinlerin mensuplarına da farz kılınmıştır.

Sıyâm/Savm: Bir şeye karşı kendini tutmak, oruç.
Takva: Allah’ın emirlerine uymak ve yasaklarına karşı gelmekten sakınmak.

“Allah’ın rızkından yiyin için; yeryüzünde fitne fesat çıkarmayın” (dedik).
Bakara, 2/60

İsrailoğulları Firavun’un zulmünden kurtulduktan sonra çeşitli nimetlere kavuştular. Bir defasında çölde susuzluk çektikleri esnada Hz. Mûsâ su için dua etmiş, Yüce Allah da ona elindeki âsâ ile bir taşa vurmasını emretmişti. Taşa vurunca tam on iki pınar fışkırdı ve İsrailoğulları bol suya kavuştular. Böylece içlerindeki on iki oymaktan her birinin bir su kaynağı oldu. Sonra Rabbimiz İsrailoğulları’na, bu nimetlerden usulüne göre yararlanmalarını, şükretmelerini ve yeryüzünde fesat çıkarmamalarını emretti.

Allah’ın büyüklüğünü idrak edip O’nun verdiği nimetlerin şükrünü yerine getirebilenler, yeryüzünde huzur ve barışa katkıda bulunurlar, bozgunculuk çıkarmazlar. 

Müfsid: Bozgunculuk yapan, ifsat eden, karışıklık çıkaran. Ard/Arz: Yer, toprak, yeryüzü, dünya.

“Verdiğimiz güzel nimetlerden yiyin” (dedik). Gerçekte onlar bize değil, kendilerine kötülük ediyorlardı.

Bakara, 2/57

---

Yüce Allah İsrailoğulları’nı Firavun’un zulmünden kurtarmış ve onlara çeşitli nimetler vermişti. Kudret helvası ve bıldırcın eti bunlardandı. İsrailoğulları’na bu güzel nimetlerden yemeleri ve şükretmeleri emredildi. Şükür, nimetleri verenin emirlerine uygun yaşamayı gerektiriyordu. Ancak onlar Yüce Allah’ın emirlerini uygulamakta gevşek davrandılar hatta isyana varan hareketlerde bulundular. Bir buzağıyı tanrı edindiler ve kendi peygamberlerine “Ey Mûsâ! Allah’ı açıkça görmedikçe artık sana inanmayacağız” dediler. Bu ve buna benzer tavırları onların ahirette azap çekmelerine neden olacaktır.

Allah’ın emirlerine uymaması, kişinin kendisine zarar verir ve ahirette kötü bir sonuca sebep olur.

Zulüm: Adaletsizlik, kötülük; belirlenmiş sınırları çiğneme, haktan batıla sapma, kendi hak alanının dışına çıkıp başkasını zarara sokma.

Sizler kitabı okuduğunuz hâlde insanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz? Aklınızı kullanmıyor musunuz?

Bakara, 2/44

---

İsrailoğulları içinde, kutsal kitapları olan Tevrat’ı okumayı bilenler vardı. Bu kişiler başka insanlara telkinlerde bulunur ve onları Tevrat’ın hükümlerine uymaya çağırırlardı. Diğer yandan bu kişilerin kendi yaşantılarında birçok yanlışlıklar ve din ile uyuşmayan davranışlar bulunmaktaydı. Başkalarına öğüt verenlerin kendi yaşantılarına bakmamaları, konuştukları ile yaptıklarının birbiriyle çelişmesi demekti. Hâlbuki akıllı insan, başkasına söylediği iyiliği önce kendisi uygulayan ve tutarlı bir hayat süren kişidir.

İnsanlara öğüt veren kişinin, bu öğütleri önce kendisinin uygulaması gerekir.

Birr: İyilik, doğruluk, itaat.

Melekler, “Seni tenzih ederiz! Bize öğrettiğinden başka hiçbir bilgimiz yoktur. En kâmil ilim ve hikmet sahibi şüphesiz sensin” cevabını verdiler.

Bakara, 2/32

---

Allah, insanı yaratacağını bildirdiğinde melekler buna şaşırmıştı. Yüce Rabbimiz ise Hz. Âdem’i yarattı ve ona eşyanın isimlerini öğretti. Ardından da meleklerden, bu eşyanın isimlerini söylemelerini istedi. Melekler bu konuda bilgilerinin olmadığını söyleyip, her şeyi bilenin sadece Allah (c.c.) olduğunu ikrar ettiler. Hz. Âdem ise eşyanın isimlerini bir bir saydı. Böylece insanın meleklerden farklı bazı özelliklerinin bulunduğu ortaya çıktı. Melekler de Yüce Yaradan’ın hiçbir şeyi hikmetsiz yaratmadığını, insanı yaratmasında özel bazı hikmetler bulunduğunu kavramış oldular.

Allah’ın her yaratmasında bir hikmet vardır. Allah’a karşı aczini itiraf etmek bir fazilettir.

---

Sübhâneke: Seni her türlü kusurdan tenzih ederiz.

Cansız nesneler iken size O hayat verdiği hâlde Allah’ı nasıl inkâr edebiliyorsunuz? Sonra sizi öldürecek, sonra diriltecek, sonra O’na götürüleceksiniz.

Bakara, 2/28

---

Kâinattaki her varlık, Allah’ın varlığına bir işarettir. Buna rağmen bazı insanlar çevrelerindeki işaret ve delillerden ders çıkarmamaktadırlar. Onlar, Yüce Yaradan’ın varlığını ve kıyamet günü yeniden dirileceklerini inkâr edebilmektedirler. Rabbimiz ise bu insanlara, önce kendi yaratılışlarına bakmalarını söylemektedir. İnsan önceleri canlı bir varlık değilken, Allah onu bir damla sudan yaratmıştır. Yaratılışın aşamalarından her biri muntazam bir planı göstermektedir. Öyleyse Allah (c.c.), öldürdükten sonra tekrar diriltmeye de kâdirdir.

Kâinattaki yaratılışa bakan insan, Allah’ın varlığına ve öldükten sonra diriltilip hesap vereceğine inanır.

---

Emvât: Ölüler.
İnkâr: Küfür.
Ba's: Yeniden dirilme.

Ey insanlar! Sizi ve sizden öncekileri yaratan rabbinize kulluk edin ki takvâya eresiniz.

Bakara, 2/21

---

Yeryüzündeki insanlar, dinî inançları bakımından çeşit çeşittir. Bir kısmı Yaratıcı’nın varlığını inkâr ederken, bir kısmı O’nunla birlikte başka varlıklara ibadet ederek şirk koşmaktadırlar. Bir kısım insanlar da görünüşte Müslüman gözüküp gerçekte iman etmeyenlerdir. Rabbimiz bu tür insanların sapkın yollarının bizi aldatmaması gerektiğini bildirmektedir. İbadet edilmeye layık olan tek varlık, bizi ve bizden önceki insanları yaratan Yüce Allah’tır. Aklıyla bu inanca ulaşabilen kişi, doğru bir düşünce ve kararlı bir irade ile hareket edebilen kişidir.

İbadet, yaratılmış bir varlığa değil her şeyi yaratan Allah’a yapılır. Allah’a iman ve ibadet, mümini takvalı olmaya götürür.

---

Yâ eyyühe’n-nâs: Ey İnsanlar!
Takva: Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle hareket etmektir.

İnsanlardan bazıları da vardır ki inanmadıkları hâlde “Allah’a ve ahiret gününe inandık” derler.

Bakara, 2/8

---

Bakara sûresinin ilk ayetlerinde, inanç gruplarından birincisi olan müminlerin özellikleri anlatılmıştı. Bu sayfanın ilk ayetlerinde ise kâfirlerin bazı özellikleri anlatılmıştır. Konumuz olan ayetten itibaren de üçüncü bir inanç grubu olan münafıkların özellikleri sayılmaktadır. Münafıklar gerçekte Allah’a iman etmedikleri hâlde mümin gibi görünürler. Sözlerinde iman olduğu hâlde kalplerinde iman yoktur. Sürekli ikiyüzlü davranan münafıklar, görünüşte toplumun iyiliği için çalışırlar fakat gerçekte gizli gizli kargaşa çıkarırlar. Yüce Allah, münafıkların yaptıklarının içyüzünü bildiğini haber vermektedir. Onların imanı geçersizdir.

“İnandım” diyen kişi kalbini de sağlam bir iman ile doldurur.

Âmennâ: İnandık, kabul ettik.
Yevm: Gün.