Burada yer alan bilgilere göre, toplumsal bütünlüğü, milli ve manevi değerleri korumak adına yaptığı çalışmalarla 31 yılı geride bırakan RTÜK, toplumsal sorumluluğu ve yayıncılık etiğini esas alarak kamuoyuna ulaşan her içeriği dikkatle izliyor.

Yayın izleme ve denetim faaliyetleri kapsamında yaklaşık 330 bin saat radyo ve televizyon yayınını inceleyen, 26 bini aşkın ihbar ve şikayeti değerlendiren RTÜK, yayıncılık alanında geleneksel mecraların yanı sıra dijital platformlarda da düzenleme ve denetim faaliyetlerini sürdürüyor.

Bu çerçevede RTÜK, yayın içeriklerinin daha etkin, hızlı ve kapsamlı şekilde izlenebilmesi için 2026'da yapay zeka destekli analiz ve değerlendirme sistemlerini devreye alacak. Böylece yayın içeriklerinin izlenmesi teknoloji yardımıyla daha etkin hale gelecek, izleyicilerin ihbar ve şikayetleri ise daha hızlı değerlendirilebilecek.

Yarışma ile katılımcıların yapay zeka uygulamaları aracılığıyla geleceğin öğrenme ortamlarını hayal etmeleri, yaratıcı fikirler geliştirmeleri ve bu fikirleri "Geleceğin Hayat Boyu Öğrenme Merkezi" vizyonu haline getirmeleri amaçlanıyor.

Ayrıca hayat boyu öğrenme politikalarına yenilikçi bir bakış açısı kazandırmak, dijital becerileri geliştirmek ve yapay zeka teknolojilerinin eğitim süreçlerine entegrasyonunu teşvik etmek hedefleniyor.

Başvuruların alınmaya başlandığı yarışma için çalışmaların son gönderim tarihi 5 Aralık, sonuçların açıklanma tarihi ise 26 Aralık olarak belirlendi.

Dereceye giren kurumlara ödülleri, gelecek yıl düzenlenecek EPALE Uluslararası Konferansı'nda takdim edilecek.

Sosyal medya düzenlemesiyle zararlı içeriklere karşı daha güçlü denetim mekanizmaları oluşturulması, çocukların kişisel verilerinin daha etkin korunması ve dijital platformların sorumluluğunun artırılması planlanıyor.

Bu kapsamda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, 26 Ekim'de İstanbul'da söz konusu düzenlemeye ilişkin sivil toplum kuruluşlarının temsilcileriyle toplantı gerçekleştirdi.

Toplantıda, dijital dünyada çocukların güvenliğinin sağlanması ve kişisel verilerinin korunmasına yönelik atılacak adımlar ele alındı.

Bakanlık uzmanlarınca sosyal medya düzenlemesine ilişkin sunumun yapıldığı toplantıda, STK temsilcileri de düşüncelerini paylaştı.

"Düzenleme 'dijital dünya' olarak bütüncül ele alınmalı"

Toplantıya katılan STK temsilcilerinden, Genç Hayat Vakfı Genel Müdürü Uğur Gülderer, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, çocukların dijital dünyadaki haklarının korunabilmesi için düzenlemenin şart olduğunu söyledi.

Gülderer, düzenlemenin sadece "sosyal medya" olarak kısıtlanmaması gerektiğini vurgulayarak, "Düzenleme, 'dijital dünya' olarak bütüncül ele alınmalı. Sosyal medya, tek başına bir taraf değil. Oyunlar, forumlar, platformlar, para kazanma tarafı mevcut. YouTuber olmak isteyen bir nesil var. Onun için düzenlemenin kademeli, dikkatli seçilmesi gerektiğini belirttik." ifadelerini kullandı.

"Yapay zekayı ve oyunları da düşünmek lazım"

Kullanımı gittikçe yaygınlaşan "yapay zeka" konusunda da sorunların olduğunu belirten Gülderer, şunları kaydetti:

"Amerika'da yeni araştırma yapıldı. Gençlerin yüzde 40'ı yapay zekayla arkadaşlık kuruyor. Yani o kadar yalnızlar ki. Oraya doğru gidişi engellemek lazım. Toplantıda 13 yaşın daha güvenli, hem ergenlerin tepkisinin alınmaması hem de VPN'e girilmemesi için bir adım olacağını söyledim. Daha sonra gerekirse 16 yaş olabilir. Şimdi yapay zeka çağında çocuk, beş dakikada web sitesi yapabiliyor. Oraya da istediği içeriği koyup, arkadaşlarını toplayabiliyor. O yüzden, sadece sosyal medya değil, yapay zekayı ve oyunları da düşünmek lazım. Nasıl normal hayatın akışında herkes belli kurallara uyuyor, birbirinin hakkına saygı duyuyor, çocukların da gelişimi için bu tür düzenlemelere ihtiyaç var."

Dijital platformların denetlenmesi gerektiğinin altını çizen Gülderer, "VPN'in olduğu yerde 'kapattım bitti' diyemiyorsunuz. Onun için iş oraya gelmeden çocukların sağlıklı dijital alışkanlıklar geliştirmesi lazım." diye konuştu.

"Çocuk görüşü alınmalı"

Çocuk Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Can Sosyal da sosyal medya kullanımı konusunda bir düzenleme yapılmasının açık ve net olduğunu belirtti.

Bakanlığın, yaptığı çalışmaları ve araştırmaları toplantıda STK'lere sunduğunu aktaran Sosyal, aynı zaman da kendi görüşlerini toplantıda dile getirdiklerini söyledi.

Söz konusu düzenlemenin başka ülkelerde de uygulandığını anımsatan Sosyal, "Bu konuda çocuk görüşü alınmalı ve çocuklardan bir danışma kurulu oluşturulmalı. Ayrıca çocukların sosyal medyada tercih ettiklerinin neler olduğuna yönelik araştırma yapılmalı." dedi.

Sosyal, düzenlemedeki yaş sınırı konusunda ise şunları kaydetti:

"Bize gelen ön bilgide 16 yaşına kadar idi. Ama zannediyorum yasa, bu çalışmalar yapıldıktan sonra netleşecek. Çocuk görüşü alınmalı ve bu da ülke ölçekli bir çalışma olarak yapılmalı. Buradan da diğer medya gruplarına ve çocuklarla ilgili faaliyet yürüten herkese bir yol haritası çıkarılmalı. Yoksa biraz eksik kalacaktır."

"RTÜK gibi sosyal medyayı kontrol eden kurum oluşturulmalı"

Mutlu Yuva Derneği Başkanı Muzaffer Gülyurt da dernek olarak çocukların dijital bağımlı olmamaları için çeşitli sportif ve kültürel faaliyetler yaptıklarını anlattı.

Sosyal medyada şiddet içeriklerinin önüne geçilmesi gerektiğini vurgulayan Gülyurt, "Mutlaka Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) gibi sosyal medyayı kontrol edecek ve çocukları yanlış yola sevk eden programların önüne geçecek kurum oluşturulmalı. Her önüne gelenin dijital medyada program yazması ve programı yayınlaması doğru mu?" dedi.

Kültüre, ahlaka ve inanç değerlerine ters olan programların belirlenerek yasaklanması gerektiğini belirten Gülyurt, dijital medyanın iyi içerikler üretecek şekilde kullanılması gerektiğini savundu.

Kendisinin aynı zamanda doktor olduğunu ve çocukların tedavisini yaşlarına göre yaptıklarını aktaran Gülyurt, yaş sınırına ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:

"Her yaşın gelişim çağına göre uygun, faydalı yayınlar yapılmalı. Bilgisayarın başında çocuklar ellerinde silah, birbirlerini öldürüyorlar. Bu şekilde olmaz. Çocuklara bu tür şeyler yaptırabilecek programlar yasaklanmalı. Yanlış yapanlar tespit edilip cezalandırılmalı. Milli ve manevi değerlerimizi yansıtan programlar teşvik edilmeli."

Bu kapsamda YouTube, ekim ayından bu yana Filistinlilere ait yüzlerce içerik ve kullanıcı hesaplarını hedef aldı.

Yaklaşık 2.5 milyar aktif kullanıcı sayısı bulunan platform, Gazze'de İsrail'in soykırımından kurtulan anneleri konu alan bir belgesel, Filistinli Amerikalı gazeteci Şirin Ebu Akile ve sivillerin öldürülmesinde İsrail'in rolünü ortaya çıkaran bir video araştırması, İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlilerin evlerini yıktığını ortaya koyan bir başka video dahil en az 700 video içeriğini sildi.

YouTube, ayrıca, videoları paylaşan Filistinli insan hakları grupları Al-Haq, Al Mezan İnsan Hakları Merkezi ve Filistin İnsan Hakları Merkezinin (PCHR) hesaplarını da platformdan kaldırdı.

Öte yandan, kapatılan Filistinli grupların YouTube kanallarında, sivillerin öldürülmesi de dahil, İsrail hükümetinin Gazze ve Batı Şeria'da uluslararası hukuku ihlal ettiği iddia edilen olayları belgeleyen ve vurgulayan saatlerce süren görüntülerin de yer aldığı belirtiliyor.

YouTube sözcüsü Boot Bullwinkle ise The Intercept'e söz konusu "sansür" iddialarına ilişkin yaptığı açıklamada, "Google, (ABD'deki) geçerli yaptırımlara ve ticaret uyum yasalarına uymayı taahhüt etmektedir." dedi.

"YouTube'un bu hamlesi failleri koruyor"

3 Ekim'de YouTube kanalı silinen Batı Şeria merkezli insan hakları örgütü Al-Haq grubunun bir sözcüsü, YouTube'dan "içeriğin kurallarımızı ihlal ettiği" yönünde bir mesaj aldıklarını ve hemen hesaplarının kapatıldığını belirtti.

Al-Haq sözcüsü yaptığı açıklamada, YouTube'un önceden uyarıda bulunmadan bir insan hakları örgütünün hesabını kapatmasını, ciddi bir ilke ihlali ve insan hakları ile ifade özgürlüğü açısından endişe verici bir gerileme olarak nitelendirerek "ABD yaptırımları, Filistin'deki hesap verebilirlik çalışmalarını engellemek ve Filistinlilerin sesini susturmak için kullanılıyor bu Filistinlilerin sesini daha da susturmak için bu tür önlemler altında hareket eden platformlar üzerinde de dalga etkisi yaratıyor." değerlendirmesinde bulundu.

BM'nin Gazze'deki en eski insan hakları örgütü olarak tanımladığı Filistin İnsan Hakları Merkezi (PCHR) ise yaptığı açıklamada YouTube'un bu hamlesinin "failleri hesap verebilirlikten koruduğunu" savundu.

Grubun uluslararası savunuculuk görevlisi ve hukuk danışmanı Basel al-Sourani de YouTube'un PCHR'nin hesabını kapatma kararını eleştirerek, "YouTube, tüm çalışmalarımızın Filistin halkına karşı işlenen suçlar hakkında, özellikle 7 Ekim'de başlayan soykırımdan bu yana, gerçeklere ve kanıtlara dayalı raporlar sunmak olduğunu belirtmeme rağmen, Topluluk kuralları politikasına uymadığımızı söyledi.” bilgisini paylaştı.

YouTube'nin İsrail'in insan hakları ihlallerini ortaya koyan videoları silmesine tepki

"Arap Dünyası için Şimdi Demokrasi" (Democracy for the Arab World Now-DAWN) Direktörü Sarah Leah Whitson, konuya dair yaptığı açıklamasında, YouTube'un söz konusu eylemini sansür olarak nitelendirerek "Filistinli insan hakları örgütlerinin paylaştığı bilgilerin bir şekilde yaptırımları ihlal ettiğini iddia etmek gerçekten zor. Bu Filistinli örgütlerin keyfi olarak belirlenmesine boyun eğip onları sansürlemek hayal kırıklığı yaratıcı ve oldukça şaşırtıcı.” ifadelerini kullandı.

New York merkezli sivil toplum kuruluşu Anayasal Haklar Merkezi'nden avukat Katherine Gallagher ise olayı "skandal" olarak nitelendirerek, "YouTube'un, insan hakları ihlalleri ve savaş suçlarına ilişkin kanıtları kamuoyunun gözünden uzaklaştırmak için (ABD Başkanı Donald) Trump yönetiminin gündemini desteklemesi skandal." değerlendirmesinde bulundu.

Sosyal medya platformlarının insan hayatının bir parçası olduğu dönemden beri "felaket kaydırması" yapıldığını söyleyen Sayar, pandemi döneminde ise felaketin yaygınlığının ve rakamsal niteliğinin baskın hale geldiğini vurguladı.

Sayar, borsa endeksi izlenir gibi virüsten ölenlerin sayılarının takip edilmeye başlanmasıyla, "felaket kaydırması"nın salgın gibi yayıldığını dile getirdi.

İnsan türünün geçirdiği tarihsel ve toplumsal koşullar sonucunda "tehdit" ve "tehlike" algılaması geliştirdiğini kaydeden Sayar, şöyle devam etti:

"Tehlike, baskı, stres altında bedenlerin salgıladığı kortizol, bir acil durum kitidir. Kısa kullanımlıdır ama hayatta tutar. Bugün felaket algısı süreğendir, aşırılaşmış kortizol salınımı bizleri hasta ediyor bu yüzden. Otoimmün hastalıkların büyük oranda psikosomatik olduğu düşünülüyor. İltihaplanan bedenler ve zihinler 'bundan sonra kıyamet' beklentisiyle alakalı biraz da. Buna yol açan depresyon ve kaygı bozuklukları bugün her zamankinden daha yaygın. Panik ataklar, 'felaket kaydırmacılığı' yüzünden daha yoğun. Keza ekran süreleri uzadığı için, uykusuzluğa bağlı şikayetler de artmış durumda ve elbette, toplu bir delüzyon ve histeri tehlikesinin de ufukta belirdiğini söylemek gerekiyor."

"Çığ gibi enformasyon ve manipülasyon kütlesi üzerimize yuvarlanıyor"

"Felaket kaydırması" alışkanlığının bireyde dünyaya ve insana karşı güveni yıktığını ifade eden Sayar, geleneksel topluma kıyasla modern kent toplumunda kaygı, depresyon ve yalnızlık riskinin arttığına dikkati çekti.

Prof. Dr. Sayar, "Çığ gibi enformasyon ve manipülasyon kütlesi üzerimize yuvarlanıyor. Öğrendikçe daha çaresiz ve yorgun hissediyoruz kendimizi. Byung Chul Han 'performans toplumu' diyor, sürekli bir şeyler yapmak, varlığını 'dijital sistemler veya otomatlar gibi' sürekli işler halde kalarak haklı çıkartan özneler kitlesine. Bir şeyler yapmak zorunda hissediyoruz ama çok az şey yapmaya muktediriz. Bu duygular hem ekran sürelerini artırarak hem de uykuya dalma huzurunu bozarak, bizleri uykuda yoklayıp uyandırarak uyku bozukluğu şikayetlerini de artırıyor." değerlendirmesini yaptı.

Olumlu ve iyimser içeriklerin geri planda kalma nedenlerine değinen Sayar, "Biz neyi arıyorsak onu buluruz. Mevlana'nın daha güzel bir ifadesiyle, 'Madendeki inciyi aradıkça, madensin. Ekmek lokmasının derdine düştükçe, ekmeksin.' Güzeli arayan, güzelleşme istikametinde ve istidadında olandır. Güzeli bu sayede bulur. Modern yazılım algoritmaları bu eski bilgeliğin neredeyse parodisi. En çok dikkat süresi harcadığımız, etkileşime girdiğimiz, yemlediğimiz (clickbate) şeyler, en fazla önümüze sürülüyor." dedi.

Negatif içeriklere odaklanmanın yarattığı döngüyü kırmak için takip edilen hesapların alanının daraltılması gerektiğini belirten Sayar, "felaket kaydırması"nın karşıtı olarak "umut kaydırması" (hopescrolling) kavramının kullanıldığını aktardı.

Prof. Dr. Sayar, haber içeriklerine ilişkin derin bir farkındalık geliştirilmesi gerektiğine işaret ederek, bu konuda medya okuryazarlığının önemine vurgu yaptı.

Sosyal medya algoritmalarının etkisi

Medipol Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İhsan Eken ise bireylerin özellikle felaket içerikli haberlerin tıklanmasına ve yayılmasına eğilimli olduğunu, beynin hayatta kalma içgüdüsüyle negatif olaylara daha fazla dikkat etiğini söyledi.

Bu eğilimin özellikle haber akışlarında karamsar içeriğin daha fazla temsil edilmesine sebep olduğundan bahseden Eken, "asrın felaketi" olarak isimlendirilen 6 Şubat 2023'teki depremlerde sosyal medya üzerinden yoğun haber takibi ile ikincil travmatik stres ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin akademik çalışmalarla ortaya konulduğunu anlattı.

Doç. Dr. Eken, "Sürekli negatif içerik tüketimi, toplumsal düzeyde güven erozyonuna, empati azalmasına ve genel ruh halinde kalıcı bir karamsarlığa neden oluyor. Medyanın sorumluluğu sadece gerçeği yansıtmakla sınırlı değil, gerçeği etik çerçeve ve toplumsal fayda içinde sunma zorunluluğu da var." ifadelerini kullandı.

İnsanların gelecek endişesi gibi baskılarla tetiklendiklerinde kaygılarını gidermek için sosyal medyaya yöneldiklerini vurgulayan Eken, bu platformlardaki algoritmaların ise daha fazla kaygı yaratan, negatif duygular aşılayan içerikler gösterdiğini kaydetti.

Sosyal medya algoritmalarının ekonomik çıkar doğrultusunda maksimum etkileşim için tasarlandığını dile getiren Eken, bu platformların tıklanma veya reaksiyon sayısının yanı sıra kullanıcının uzun vadeli memnuniyetini ve iyi oluş hallerini değerlendiren alternatif ölçüm geliştirmesi gerektiğini ifade etti.

DDK, söz konusu elektronik imza sürecinin ve ilgili kamu kurumlarının bilgi sistemlerinin güvenliğinin sağlanmasına yönelik alınan tedbirlerle yapılan işlemler hakkında kapsamlı inceleme ve araştırma görevini yerine getirecek.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca, usulsüz yollarla temin edilen elektronik imzalar kullanılarak sahte mezuniyet belgesi, sürücü belgesi ve sertifika düzenleme gibi yasa dışı faaliyetleri tespit edilen bir suç örgütüne yönelik ocak ayında soruşturma açılmıştı.

Rapora göre, Türkiye'de hizmet sunan 3 operatörden de yılın ikinci çeyreğinde, hastanelerden randevu almak için kullanılan 182 en sık arandı. Merkezi Hastane Randevu Sistemi için ortalama çağrı süresi, Turkcell'de 267 saniye, TT Mobil'de 271 saniye ve Vodafone'da 266 saniye oldu.

Turkcell ve TT Mobil'de, 182'nin ardından en sık aranan kısa numara 112 Acil Çağrı Merkezi olarak kayıtlara geçti. Vodafone'da ise en sık aranan 2. kısa numara, 186 (Elektrik Arıza) olarak belirlendi.

Operatörlerde en sık aranan 5 kısa numara arasında 185 (Su Arıza), 153 (Alo Zabıta/Büyükşehir/Belediye) ve 170 (Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi) de öne çıktı.

En kısa süre 112 ile konuşuldu

Vatandaşlar, kısa numaralara yaptıkları aramalarda, en uzun süre 170 (Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi) ile görüştü. Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi için ortalama çağrı süresi, TT Mobil'de 337 saniye ve Vodafone'da 331 saniye oldu.

Çalışanların mesai ve rapor ücretleri gibi sorularını yönelttiği 170, Turkcell'de en sık aranan 5 kısa numara arasında yer almadı. Söz konusu operatörde ortalama çağrı süresi en uzun gerçekleşen kısa numara ise 267 saniye ile hastanelerden randevu almak için kullanılan 182 olarak kayıtlara geçti.

Her 3 operatörde, ortalama çağrı süresinin en düşük olduğu kısa numara, 112 oldu. 112 ile yapılan görüşmeler Turkcell ve TT Mobil'de 62 saniye ve Vodafone'da 76 saniye olarak belirlendi.

İhale için işletmecilerin tekliflerini yarın saat 09.30'a kadar sunabileceğine işaret eden Uraloğlu, işletmelerin 1 Nisan 2026 itibarıyla 5G hizmeti sunmaya başlayacaklarını aktardı.

Uraloğlu, ihale kapsamındaki frekans bantlarına ilişkin de değerlendirmede bulunarak, şu bilgileri verdi:

"700 MHz ve 3,5 GHz frekans bantlarında toplam 400 MHz frekans için 2 milyar 125 milyon dolar asgari değer üzerinden yapılacak ihaleyle, 11 farklı frekans paketi işletmecilere tahsis edilecek. İşletmecilerimiz de ihaleye ayrı ayrı girecek ve kendi stratejilerine göre en uygun ve en fazla frekans bandını almak için yarışacak."

"Yeni dönemle mobil internet hızı artacak"

5G teknolojisinin, çok daha düşük gecikme süreleri ve çok daha yüksek bağlantı kapasiteleriyle sadece günlük hayatı değil, iş yapış biçimlerini de değiştireceğini belirten Uraloğlu, şunları kaydetti:

"2G, 3G ve 4,5G hizmetlerini başarıyla sürdüren işletmecilerimizle yoğun teknik çalışmalar yürüttük. Yeni dönemle mobil internet hızlarında 4,5G'ye kıyasla 10 kata varan artış deneyimlenebilecek. Bu açıdan bakıldığında 5G teknolojisi sahip olduğu çok düşük gecikmeli mobil iletişim ve yoğun makine tipi haberleşme özellikleri ile birçok sektörde iş süreçlerinde önemli değişikliklere yol açacak. Tam otonom sürüş, uzaktan ameliyat, akıllı tarım, akıllı fabrikalar gibi alanlarda 5G'nin sunduğu imkanlardan faydalanılacak. 5G altyapısında yerlilik ve millilik teşvik edildi. Yüzde 60'a varan yerli ürün, yüzde 30'a kadar milli haberleşme ürünü kullanma zorunluluğu olacak. Böylece hem teknolojide dışa bağımlılığı azaltacak hem de yerli üretimi teşvik edeceğiz."

Bu yıl 45'incisi düzenlenen fuara, 180 ülkeden 6 bin 800'den fazla şirket katılıyor.

17 Ekim'e kadar sürecek fuarda birçok şirket, yapay zekadan siber güvenliğe kadar çeşitli alanlarda geliştirdiği teknolojileri tanıtıyor.

İsviçre merkezli siber güvenlik şirketinin iş geliştirme uzmanı Tarek Hammoudeh, AA muhabirine yaptığı açıklamada, teknolojinin her alanda çok hızlı geliştiğini belirterek, siber güvenliğin her zaman bir adım önde olması gerektiğini söyledi.

Teknoloji dünyasında şimdi yapay zekanın öne çıktığını, gelecekte yeni teknolojilerin de görüleceğini belirten Hammoudeh, yeni teknolojilerle birlikte daha fazla siber tehdidin ortaya çıktığını vurguladı.

"Yapay zeka zamanla tüm siber güvenlik çözümlerine entegre edilecek"

Tarek Hammoudeh, tehditlerin artması sebebiyle siber güvenliğin olmazsa olmaz olduğuna işaret ederek, "10 yıl öncesine dönersek, uç nokta güvenliğine sahip olmak bir ayrıcalıktı ancak şimdi bir zorunluluk." diye konuştu.

Hangi teknoloji olursa olsun, her şirkette en zayıf faktörün teknik olmayan son kullanıcı olduğunu aktaran Hammoudeh, bu noktada siber güvenlik önlemlerinin ve ilgili eğitimlerin önemli rol oynadığını ifade etti.

Hammoudeh, bilgileri yedeklemenin de şirketler için büyük önem taşıdığını aktararak, şunları kaydetti:

"İnsanlar sağlık sigortası için her yıl bir ödeme yapıyor, belki de hiç kullanmıyor. Bir gün ihtiyaçları olduğunda sigortalarının olmaması büyük sorun olur. Bu durum güvenli bir bilişim altyapısı için de geçerli. Herhangi bir siber tehdidi önleyebilmek için öncelikle yeterli güvenliğe sahip olmanız gerekir. Bir olay meydana gelirse ve sizi koruyacak teknolojiye sahip değilseniz büyük sorunlar ortaya çıkar."

Yapay zekanın hızla geliştiğini ve siber güvenliğin çeşitli alanlarında da kullanıldığını anlatan Hammoudeh, bu teknolojinin zamanla tüm siber güvenlik çözümlerine entegre edileceğini söyledi.

Hammoudeh, siber güvenliğin geniş bir kavram olduğunu belirterek, uç nokta güvenliğinden sunucu yedeklemeye kadar 360 derece çözümlere sahip olmanın önemini sözlerine ekledi.

Avustralya, 16 yaşından küçük çocukların sosyal medya platformlarına erişimini kısıtlayan bir yasa tasarısını onaylarken, çocukların ebeveyn izni olmadan sosyal medya platformlarında (Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat ve YouTube dahil olmak üzere birçoğu bu kapsama giriyor) hesap açması yasa dışı olacak.

Avustralya'nın attığı adımların ardından İtalya, İspanya, bazı ABD eyaletleri ve Güney Kore gibi birçok ülkenin de benzeri yasa tasarıları üzerine çalışmasıyla beraber konu yeniden dünya gündemine girdi.

Dünyanın yüzde 71'i çocukların sosyal medya kullanmasına karşı

Araştırma şirketi Ipsos'un, eğitim sistemine halkın bakışı, memnuniyeti, sorun algısı gibi boyutları incelediği "Education Monitor 2025" araştırmasına göre, çocuklara sosyal medyanın yasaklanmasını savunan kişilerin oranı her geçen yıl yükseliyor.

Dünya genelinde katılımcıların yüzde 71'i 14 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımının yasaklanmasını savunurken, yasağa en çok destek veren ülkeler sırasıyla yüzde 87 ile Endonezya, yüzde 85 ile Fransa, yüzde 83 ile İtalya, yüzde 82 ile İspanya ve yüzde 80 ile Kolombiya oldu. Listede 11. sırada yer alan Türkiye'de ise katılımcıların yüzde 76'sı çocukların sosyal medya kullanımına karşı olduklarını belirtti.

Akıllı telefonların okulda yasaklanması konusunda ise dünya genelinde katılımcıların yüzde 55'i yasak olması gerektiğini savunurken, Fransa yüzde 80, İrlanda yüzde 70, İspanya yüzde 69, İtalya yüzde 67 ve Peru yüzde 65 ile başı çekiyor. Türkiye'de ise katılımcıların yüzde 53'ü telefonların okulda yasak olması gerektiğini düşünüyor.

Çocukların okulda yapay zeka kullanımı konusunda kafalar karışık

Araştırmada çocukların okulda ChatGPT benzeri yapay zekaları kullanması konusunda ise katılımcılar ikiye ayrılıyor. Dünya genelindeki katılımcıların yüzde 37'si yapay zekanın okullarda yasaklanması gerektiğini düşünürken, yüzde 38'i ise bu görüşe karşı çıkıyor.

Dünya genelinde yapay zekanın okullarda en çok yasaklanmasını isteyen ülkeler yüzde 55 ile Kanada, yüzde 52 ile İrlanda, yüzde 51 ile Fransa, yüzde 47 ile Avustralya ve yüzde 46 ile ABD olurken, Türkiye'de bu oran 28 olarak kaydedildi.

Araştırmalar sosyal medyanın çocukların psikolojik gelişimini olumsuz etkilediğini gösteriyor

Mayıs 2023’te ABD'de yayımlanan "Sosyal Medya ve Gençlerde Akıl Sağlığı" raporuna göre, gençlerde sosyal medya kullanımının artan depresyon ve anksiyete vakalarıyla ilişkili olabileceğine dikkati çekildi.

Raporda, ergen beynin 10-19 yaş arasında son derece hassas bir gelişim döneminde olduğu, bu süreçte sosyal medyada çok sık zaman geçirmenin beyin gelişiminde duygusal öğrenme, dürtü kontrolü ve duygu düzenleme fonksiyonlarını etkileyebileceği belirtildi.

2025 yılına girerken yapılan bazı geniş ölçekli çalışmalar, sosyal medyanın gençler üzerindeki etkisini sayısal verilerle ortaya koydu.

Mayıs 2025’te UC San Francisco tarafından yayınlanan ve 12 bine yakın çocuğu 3 yıl boyunca takip eden bir çalışma, 9-10 yaş grubundaki çocukların sosyal medya kullanım süreleri arttıkça depresif belirtilerinin de belirgin şekilde yükseldiğini ortaya koydu.

***

Günümüzde sosyal medya uygulamalarının büyük bir kısmı ABD merkezli şirketler tarafından geliştirilmiştir. Facebook, Instagram, X ve YouTube gibi platformlar yalnızca bireyler arası iletişim için değil aynı zamanda reklamcılık, medya, siyaset ve hatta toplumsal hareketlerin yönlendirilmesi için de büyük önem taşımaktadır. Bu durum, küresel ölçekte belirgin bir ABD hakimiyeti oluşturmuş ve birçok ülkeyi dijital bağımlılık içine sürüklemiştir. Sosyal medya üzerinden veri akışının kontrol edilmesi, reklam gelirlerinin paylaşımı ve içerik politikalarının belirlenmesi ABD merkezli şirketlerin elinde güçlü bir jeopolitik araç haline gelmiştir.

Çin, Rusya ve Hindistan’ın alternatif modelleri

Çin bu tabloya karşı çıkan ülkelerin başında gelmektedir. Çin, ABD merkezli uygulamaları yasaklamış ve yerine WeChat, Weibo, Youku gibi güçlü alternatifler geliştirmiştir. Bu uygulamalar yalnızca sosyal medya işlevleriyle öne çıkmayıp, aynı zamanda ödeme sistemlerinden kamu hizmetlerine kadar geniş bir ekosistem sunmaktadır. Böylece hem yabancı sistemlere bağımlılık ortadan kaldırılmış hem de devletin dijital alan üzerindeki kontrolü artırılmıştır.

Rusya da VKontakte (VK) ve Odnoklassniki gibi platformlarla kendi sosyal medya ağını kurmuş, özellikle Ukrayna savaşı sonrası Batı uygulamalarına getirilen kısıtlamalarla bu yerli ağların önemini artırmıştır. Hindistan ise TikTok’un yasaklanmasının ardından Chingari, Koo ve ShareChat gibi uygulamalarla hızlı bir çıkış yakalamış, devlet teşvikleri sayesinde bu platformların yaygınlaşmasına öncülük etmiştir.

Orta Doğu ve Afrika deneyimleri

Orta Doğu ve Afrika’da da benzer girişimler dikkat çekmektedir. İran, güvenlik gerekçeleriyle yabancı uygulamaları sınırlandırmış ve devlet kontrolündeki yerel platformları öne çıkarmıştır. Afrika’da ise Kenya ve Nijerya gibi ülkeler, yerli kültür ve dillere uygun sosyal medya platformları üretmeye yönelmiştir. Bu girişimler henüz küresel ölçekte etkili olmasa da bölgesel ölçekte ABD merkezli sosyal medyaya alternatif oluşturma çabası olarak değerlendirilmektedir.

Türkiye’nin milli teknoloji yaklaşımı

Türkiye de yerli sosyal medya uygulamaları konusunda adımlar atan ülkeler arasında yer almaktadır. Özellikle son yıllarda “yerli ve milli teknoloji” anlayışı çerçevesinde BiP ve Yaay gibi platformlar geliştirilmiş, kullanıcı verilerinin yurt içinde tutulması öncelik haline getirilmiştir. Bu uygulamalar, ABD merkezli rakipleriyle kıyaslandığında daha sınırlı kullanıcı kitlesine sahip olsalar da Türkiye’nin dijital bağımsızlık hedefleri açısından stratejik değer taşımaktadır. Türkiye’nin bu girişimlerinin temel amacı sadece alternatif iletişim araçları yaratmak değil, aynı zamanda siber güvenlik ve veri gizliliği açısından ulusal çıkarları korumaktır.

NSosyal ve T3 Vakfı’nın katkısı

Bu çerçevede öne çıkan projelerden biri de NSosyal olmuştur. T3 Vakfı’nın desteklediği bu platform, özellikle gençler için tasarlanmış olup, hem dijital bağımsızlığı pekiştirmeyi hem de milli teknoloji hamlesine katkı sağlamayı hedeflemektedir. NSosyal, kullanıcı verilerinin ülke içinde kalmasını sağlayarak güvenlik risklerini azaltmayı amaçlamakta, aynı zamanda Türkiye’nin sosyal medya alanında da kendi markasını yaratmasına zemin hazırlamaktadır. Bununla birlikte platform, genç girişimcilere ve yazılımcılara fırsat sunarak teknoloji ekosistemine katkıda bulunmaktadır.

Yerli uygulamaların stratejik önemi

Yerli sosyal medya platformları yalnızca teknik bir alternatif değil, aynı zamanda kültürel ve siyasi bir güç unsuru olarak değerlendirilmektedir. Sosyal medya, günümüzde kamuoyu oluşturma, toplumsal hareketleri yönlendirme ve hatta seçim süreçlerini etkileme gücüne sahip bir araçtır. Dolayısıyla, bu alanın yabancı şirketlerin tekeline bırakılması devletler için stratejik bir zafiyet yaratmaktadır. Çin’in WeChat üzerinden geliştirdiği “her şeyin tek platformda” çözülmesi yaklaşımı, yerli sosyal medyanın cazibesini artıran en önemli faktörlerden biri olmuştur.

Stratejiler ve politikalar

Yerli sosyal medya uygulamaları geliştiren ülkelerin genel olarak üç temel strateji izlediği görülmektedir. İlki, yabancı platformların yasaklanması veya ciddi kısıtlamalara maruz bırakılmasıdır. İkincisi, devletin yerli uygulamalara finansal ve teknik destek sağlamasıdır. Üçüncüsü ise bu platformların sadece sosyal medya işlevi görmeyip, ödeme sistemleri, e-ticaret ve haberleşme hizmetleriyle entegre edilmesidir. Bu stratejiler sayesinde yerli uygulamalar kullanıcı için daha cazip hale getirilmekte ve yabancı platformlara bağımlılık azaltılmaktadır.

ABD hegemonyasının kırılabilirliği

ABD merkezli sosyal medya devlerinin hakimiyetini tamamen kırmak kısa vadede mümkün görünmemektedir. Çünkü bu platformlar yıllar içinde geniş bir kullanıcı alışkanlığı yaratmış, küresel reklam ağını kontrol altına almış ve kültürel hegemonya oluşturmuştur. Ancak Çin örneğine bakılacak olursa, güçlü devlet politikaları ve geniş kullanıcı tabanıyla bu hakimiyetin en azından bölgesel ölçekte sınırlandırılabilir. Rusya, Hindistan ve Türkiye gibi ülkelerin de attığı adımlar, bu alanda çok merkezli bir dijital düzenin oluşma ihtimalini güçlendirmektedir.

Geleceğe yönelik olası senaryolar

Gelecekte yerli sosyal medya platformlarının artması, dijital dünyanın tek kutuplu ABD merkezli yapısını kırarak çok kutuplu bir düzene evrilmesine yol açabilir. Her bölgenin kendi kültürel ve siyasi ihtiyaçlarına uygun platformların öne çıkması, hem çeşitlilik hem de dijital güvenlik açısından yeni dengeler doğurabilir. Devletler böyle bir süreçte sosyal medyayı yalnızca eğlence veya iletişim aracı değil, aynı zamanda ulusal güvenlik ve kültürel kimlik politikalarının da bir parçası olarak görecektir.

Dijital egemenlik için yerli sosyal medya

Kısacası, ABD’nin sosyal medya üzerindeki hegemonyası hala güçlü olsa da Çin, Rusya, Hindistan, Türkiye ve bazı bölgesel aktörlerin girişimleri bu düzeni uzun vadede değiştirme potansiyeline sahiptir. Yerli sosyal medya uygulamaları yalnızca teknolojik bir yatırım değil, aynı zamanda siyasi bağımsızlık ve kültürel kimliğin korunması açısından kritik bir rol üstlenmektedir. Türkiye’nin bu alanda NSosyal gibi projelerle yerini alması, ülkenin milli teknoloji vizyonunun önemli bir parçası olarak değerlendirilebilir.

[Prof. Dr. Ali Murat Kırık, Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Ana Bilim Dalı Başkanıdır.]

*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Söz konusu model, bir cümledeki kelime dizilimini tahmin edebilmek için dil kalıplarını anlamak üzere eğitilen ChatGPT ile benzer bir teknoloji kullanıyor.

Delphi-2M, anonim tıbbi kayıtlardaki kalıpları tespit etmek üzere eğitilerek, insanların 10 yıl içinde yakalanabileceği hastalıkları tahmin ediyor.

İngiltere'deki 400 binden fazla kişiden toplanan anonim tıbbi kayıtlar üzerinde geliştirilen yazılım, daha sonra başka katılımcılar ve Danimarka'da 1,9 milyon kişiye ait veriler kullanılarak test edildi.

Araştırmacılar, yapay zekanın özellikle tip 2 diyabet, kalp krizi ve sepsis gibi ilerleyici hastalıkları öngörmede yüksek doğruluk sağladığını belirtti.

Çalışmayı yürüten bilim insanlarından Profesör Ewan Birney, "Tıpkı hava durumunda yüzde 70 yağmur ihtimali verilebilmesi gibi, sağlık hizmetlerinde de bunu yapabiliriz." ifadesini kullandı.

Araştırmacılar, modelin henüz klinik kullanıma hazır olmadığını ancak erken teşhis ve önleyici tedaviler ile yüksek riskli hastaları tespit etmek için kullanılabileceğini kaydetti.

Öte yandan, modelin, sağlık kurumlarının gelecekteki hasta yoğunluğunu planlamasına katkı sağlayabileceği düşünülüyor.

Çalışmada kullanılan verilerin ağırlıklı 40-70 yaş grubuna ait olduğuna dikkati çeken araştırmacılar, modelin klinik kullanıma girmeden önce iyileştirilmesi ve test edilmesi gerektiğine işaret etti.

Model, görüntüleme, genetik ve kan analizi gibi daha fazla tıbbi veriyi kapsayacak şekilde güncelleniyor.

Araştırmanın sonuçları Nature dergisinde yayımlandı.

Demirkol, "koruyan, geliştiren ve üreten sağlık" modeliyle yürütülen Sağlıklı Türkiye Yüzyılı Programı kapsamında, vatandaşın sağlığını koruyucu faaliyetlerde bulunduklarını, Türkiye'de sayıları 350'ye yaklaşan Sağlıklı Hayat Merkezlerinde psikolog, diyetisyen, çocuk gelişimci, sosyal çalışmacı ve fizyoterapistlerle 81 ilde ücretsiz sağlık hizmeti verdiklerini belirtti.

Sağlıklı Hayat Merkezlerini hayatın merkezine yerleştirmeye çalıştıklarını ifade eden Demirkol, "Sağlıklı Hayat Merkezlerinde yapmış olduğumuz faaliyetlere yeni bir akademi çalışmasıyla devam ediyoruz." dedi.

Demirkol, Sağlıklı Hayat Merkezlerinde, ilk dersini Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu'nun verdiği Sağlıklı Hayat Akademileri açıldığını anımsatarak, şu ana kadar akademilerden 120 bin kişinin mezun olduğunu söyledi.

Sağlıklı Hayat Akademisinde yürütülen çalışmaların sağlık okuryazarlığının artmasına büyük katkı sağladığına işaret eden Demirkol, "Akılcı ilaç kullanımı, kanser taramalarının neden yapılması gerektiği, aile hekimlerimizin ve sağlıklı hayat merkezlerinin görevlerine kadar bu akademilere katılan vatandaşlarımızın öğrendiklerini çevrelerine de aktaracakları çok önemli bir akademi eğitimini de almış oluyorlar." diye konuştu.

Doç. Dr. Demirkol, sözlerine şöyle devam etti:

"Sağlıklı Hayat Akademilerinde yeni bir programımız başlıyor. Bu akademi programımız 0-18 yaş arasındaki çocuklarımızı kapsıyor. Bu kapsamda, bu akademilerimizi üç ayrı başlıkta faaliyete almış oluyoruz. Birincisi bebek, ikincisi çocuk, üçüncüsü de genç akademilerimiz. 81 ilimizde ilk başta bebek akademilerimizi hizmete geçirdik. İlk derslerini bu hafta içerisinde almış oldular."

0-2 yaşında bebeğe sahip anne ve babaların yanı sıra anneanne, babaanne ve dedelerinin de akademi programlarına katılabileceğini aktaran Demirkol, "Sağlık profesyonellerimizle birlikte bu akademilerde destek veriyoruz. Sağlıklı bir bebek nasıl büyütülür? Anne sütünün önemi, bağışıklama gibi 0-2 yaş arasındaki bebeklerimize daha sağlıklı nasıl bakabiliriz? Anne ve baba bebek büyütürken birbirlerine nasıl destek olur? Kardeş kıskançlığı gibi birçok konuda biz doğru bir şekilde bebeğimizi büyütmeyi tüm ailelerimize öğretmek istiyoruz." ifadelerini kullandı.

Bebek akademileri 81 ilde faaliyete girdi

Demirkol, bebek akademilerinin bu hafta itibarıyla tüm Türkiye'de başladığını belirterek, "81 ilimizde il sağlık ve ilçe sağlık müdürlüklerimizde bebek akademilerimiz artık faaliyete girdi. Çok yakın zamanda 2-12 yaş arasında çocuklarımız için okul dersleri, evde sağlıklı bir iletişim, dijital bağımlılık ve obezite gibi birçok konuda eğitim vereceğimiz çocuk akademilerimiz de başlayacak. Çocuk akademileri hem çocuklarımızın hem de anne, babalarının katılacağı bir eğitim modeli olacak."

12-18 yaş aralığındaki genç akademi programının ise özellikle ergenlik dönemindeki çocukların hem okul hem de sosyal hayatlarına katkı sağlayacak bir model olacağını dile getiren Demirkol, "Burada özellikle bu dönemlerin ne kadar zor geçtiğini bunu tecrübe etmiş her ailemiz biliyor. Bu yaşlarda çocuklarımıza sahip çıkmak, onlarla doğru iletişim kurmak, onların problemlerini anne ve babanın sevgisiyle profesyonel desteği de birleştirerek sağlıklı bir aileyi inşa etme konusunda önemli bir adım olacak." diye konuştu.

Demirkol, şunları kaydetti:

"Evlatlarımız ne kadar sağlıklı olursa, Türkiye'miz o kadar güçlü olur. Sağlıklı Türkiye Yüzyılı'nda o kadar güçlü bir şekilde yol almış oluruz. Bebek, çocuk ve genç akademilerimizle evlatlarımızın sağlıklı büyümesi, yetişmesi, güçlü aile yapısıyla toplumumuzda yaygınlaşma noktasında önemli bir şekilde çekindiğimiz birçok problemden de kendilerini uzak tutmak istiyoruz. Anne, babalarının desteğiyle sağlıklı bir aile yapısı, sağlıklı bir birey olarak da gelişmelerini ve Sağlıklı Türkiye Yüzyılı'na evlatlarımızın hazırlanmasını istiyoruz. Sağlıklı bireylerin gelişmesine katkı sağlıyoruz."

TEKNOFEST İstanbul, kritik alanlarda teknolojik gelişimi destekleyen yarışma kategorileriyle öne çıkarken, 58 ana, 137 alt kategoride yapılacak yarışmalarda ön eleme aşamasını geçen takımlar toplamda 85 milyon lirayı aşkın maddi destekten yararlanacak. Dereceye giren takımlara ise toplamda 65 milyon liranın üzerinde ödül verilecek.

TEKNOFEST İstanbul kapsamındaki teknoloji yarışmalarına, hayallerini gerçeğe dönüştürmek isteyen 565 binden fazla takım ve 1 milyon 100 bin yarışmacı başvuruda bulundu.

Hava gösterilerinden konserlere kadar birçok etkinlik yapılacak

Bugüne kadar 11 milyona yakın ziyaretçiyi ağırlayan TEKNOFEST, İstanbul'da 5 gün boyunca miniklerden gençlere, ailelerden teknoloji tutkunlarına kadar her yaşa hitap eden aktivitelere ev sahipliği yapacak.

Festivalde, hava gösterileri, konserler, sahne gösterileri, eğitici atölyeler, simülasyon deneyim alanları, planetaryum, bilim şovları, TEKNOFEST Zaman Tüneli, milli deniz, kara ve hava araçları sergisinin yanı sıra öğrencilere özel ilk uçuş deneyim fırsatı sunulacak.

Ayrıca şarkıcı Kıraç, 19 Eylül'de saat 19.00'da festival sahnesinde müzikseverlerle buluşacak.

SOLOTÜRK ve Türk Yıldızları göklerde olacak

TEKNOFEST İstanbul, havacılık ve savunma sanayisinin hava gösterilerine de sahne olacak. SOLOTÜRK ve Türk Yıldızları'nın yanı sıra F-16 savaş uçakları uçuş gösterisi yapacak.

Festivalde, ATAK helikopterleri, Hürkuş, ANKA, Bayraktar TB2, Bayraktar TB3 ve Bayraktar AKINCI da yer alacak.

Katılımın ücretsiz olduğu TEKNOFEST İstanbul'a giriş için ziyaretçilerin çevrim içi kayıt yaptırması gerekiyor. Etkinlik alanına ziyaretçi giriş-çıkışları 09.00-19.00 saatlerinde olacak.

Ulaşımda toplu taşıma araçlarının kullanılması, ziyaretçilerin festival alanına hızlı ve kolay erişmesini sağlayacak.

Atatürk Havalimanı'nda düzenlenecek TEKNOFEST İstanbul ise teknoloji yarışmalarından hava gösterilerine kadar çeşitli etkinliklere ev sahipliği yapacak.

TEKNOFEST İstanbul'da, 58 ana ve 137 alt kategoride gerçekleştirilecek yarışmalarda ön eleme aşamasını geçen takımlar 85 milyon liranın üzerinde maddi destekten yararlanacak. Dereceye giren takımlara ise toplamda 65 milyon lirayı aşkın ödül verilecek.

Festival kapsamında, hava gösterileri, konserler, çeşitli sergiler ve atölyeler, simülasyonlu deneyim alanları, planetaryum, fuar etkinlikleri, öğrencilere özel uçuş etkinlikleri gibi birçok deneyim ziyaretçilere sunulacak.

Katılım tamamen ücretsiz

Katılımın tamamen ücretsiz olduğu TEKNOFEST İstanbul'a giriş yapabilmek için ziyaretçilerin çevrim içi kayıt yaptırması gerekiyor.

Festival kapsamında her katılımcı için ayrı bilet oluşturulması gerekirken, 7 yaş altı çocuklar için kayıt şartı bulunmuyor.

Etkinlik alanına ziyaretçi giriş çıkışları 09.00-18.00 saatlerinde yapılabilecek. Festival alanına ulaşımda toplu taşıma araçlarının kullanılması, ziyaretçiler için hızlı ve kolay erişim imkanı sağlayacak.

TEKNOFEST İstanbul ve ziyaretçi kaydı konusunda detaylı bilgiye "www.teknofest.org" adresinden ulaşılabiliyor.

AA muhabirinin 2026-2028 dönemini kapsayan yeni Orta Vadeli Program'dan (OVP) yaptığı derlemeye göre, yeşil ve dijital dönüşüm odaklı teknolojik adımlar peyderpey atılmaya devam edilecek.

Bu kapsamda, dijital dönüşüme geçişin desteklenmesi, KOBİ'ler başta olmak üzere firmaların dijital dönüşümüne yönelik kabiliyet ve kapasitelerinin artırılması, kamu hizmetlerinin geliştirilmesinde yeni teknolojilerin azami düzeyde kullanılması planlanıyor.

Bu dönemde 5G hizmetleri ülke genelinde sunulmaya başlanacak, yüksek hızlı internet ile fiber altyapısı 5G teknolojisi kullanılarak geliştirilecek ve yaygınlaştırılacak.

Dijital Dönüşüm Programı kapsamında firmaların maliyet azaltımı ile verimlilik ve kalite artışı gibi alanlarda dijital dönüşüm yatırımları desteklenecek.

KOBİ'lerin bilişim ihtiyaçları için esnek, özelleştirilebilir, modüler çözümler açık kaynak kodlu olarak sunulacak ve KOBİ'lerin bu araçlara erişimine destek sağlanacak.

Firmaların dijital dönüşüm süreçlerinde bulut tabanlı teknolojileri etkin kullanmaları teşvik edilecek.

Yapay zeka alanına özgü tematik kümelenmelerin ve araştırma merkezlerinin sayısı artırılacak. Hesaplama altyapılarının yapay zeka araştırmacılarına erişimi kolaylaştıracak ve bu alanda uluslararası işbirliği geliştirilecek.

📲 Artık haberler size gelsin
AA'nın WhatsApp kanallarına katılın, önemli gelişmeler cebinize düşsün.

🔹 Gündemdeki gelişmeler, özel haber, analiz, fotoğraf ve videolar için Anadolu Ajansı
🔹 Anlık gelişmeler için AA Canlı

Süper bilgisayarın kapasitesi yükseltilecek

Dijital Avrupa Programı kapsamında kurulan "Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri"nin (ADİM) sayısı artırılarak, sanayinin, KOBİ'lerin ve kamu kurumlarının dijital ve yeşil dönüşüm süreçleri desteklenecek.

Yapay zeka ekosistem çağrılarıyla yerli ve özgün yeni yapay zeka modellerinin oluşturulmasını sağlayacak girişimlere destek sağlanacak. Yapay zeka uygulamalarının ihtiyaç duyduğu süper bilgisayar altyapıları geliştirilecek ve Türk Ulusal Bilim e-Altyapısı (TRUBA) süper bilgisayarının kapasitesi artırılacak.

Mevzuatın Avrupa Birliği Yapay Zeka Tüzüğü ile uyumlaştırılması kapsamında çalışmalar tamamlanacak.

Stratejik planlamalara odaklanılacak

Program döneminde Ulusal Yapay Zeka Stratejisi güncellenecek.

Türkçenin analizi ve sentezi alanlarında algoritmalar geliştirilecek ve Türkçe metinlerin bilim, söz dizimi ve anlam bilimi açılarından etiketlenmesi konusunda çalışmalar yapılarak Türkçe Büyük Dil Modeli Projesi hayata geçirilecek.

Siber güvenlik alanıyla ihtiyaç duyulan mevzuat düzenlemeleri Avrupa Birliği müktesebatıyla uyumu gözetilerek hazırlanacak.

Kuantum hesaplamaya dayalı iletişim altyapıları oluşturulacak, kuantum sonrası yeni kriptografiye geçiş, bilişim sistemleri ve siber güvenlik alanlarında gerekli hazırlıklar yapılacak.

Veri ekonomisine geçişi hızlandırmak üzere, veri sahipliği ve paylaşım sorumlulukları ile teknik yöntemlere ilişkin hususları da kapsayan ulusal politika çerçevesi hazırlanacak, veri yönetişimi çatı mevzuatı ve altyapısı oluşturulacak.

Ayrıca veri temelli karar alma mekanizmalarını geliştirmek ve veri mahremiyeti ile güvenliğini gözeten bir yönetişim çerçevesi oluşturmak amacıyla Ulusal Veri Stratejisi ve Eylem Planı hayata geçirilecek.

Kamuda bilişim hizmetlerinin güvenli ve yenilikçi kullanımına yönelik mekanizmalar geliştirilecek, dış ticaret açığı verilen yazılım, donanım ve altyapı harcamalarında tasarruf ve etkinlik sağlanacak, açık kaynak kodla geliştirilen uygulamalar artırılacak.

Öte yandan, kamu kurumlarının bilgi teknolojileri altyapılarını güvenli, maliyet etkin ve sürdürülebilir biçimde dönüştürmek amacıyla Kamu Bulut Bilişim Stratejisi devrede olacak.

Dijital Devlet Stratejisi ve Eylem Planı geliyor

Kamuda dijital dönüşümü hızlandırmak ve yeni nesil dijital teknolojilerden daha etkin faydalanmak üzere Dijital Devlet Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulacak.

e-Devlet Kapısı üzerinden ortak ödeme ve kimlik doğrulama uygulamaları ile yeni bütünleşik hizmetler tasarlanacak. "e-Tebligat Bütünleşik Hizmeti"nin işleme alınması ve kamu ortak bildirim sisteminin hayata geçirilmesi sağlanacak. Böylece tebligatlara e-Devlet'ten ulaşılabilecek.

Blokzincir tabanlı yeni nesil dijital kimlik yönetim altyapısı geliştirilecek ve devreye alınacak.

Eğitimin tüm kademelerinde müfredatın ve altyapının dijital dönüşüme yönelik geliştirilmesi sağlanacak, süreç odaklı ve yeterlik temelli bir dijital ölçme değerlendirme sistemi kurulacak.

Medya modu sayesinde NSosyal kullanıcıları çift tıklayıp kaydırarak medya içerikleri arasında hızlı geçiş yapabiliyor, "trendler" sekmesiyle ise gündemin en popüler içerikleri keşfedilebiliyor.

Beta sürümünden bu yana hızla büyüyen ve 1 milyon kullanıcıyı geçen NSosyal, yerli teknolojilerin sosyal medya sektöründeki potansiyelini de ortaya koydu. NSosyal, "sosyal ağ" kategorisinde "mobil mağazalarda" en çok indirilen ücretsiz uygulamalardan biri olmayı da başarmıştı.

Çocukların erken yaşta telefonla tanışmasının gelişimlerinde olumsuz etkiler doğuracağını dile getiren Barut, "Çocukların erken yaşta telefonla tanışması, özellikle beyin gelişiminin en hızlı olduğu 0-6 yaş döneminde olumsuz etkiler yaratabilir. 0-6 yaş grubundaki çocuklar için deneyimsel öğrenme, oyun ve insan etkileşimi kritik önemdedir. Telefon gibi pasif ekranlar, dili anlama, duyguları tanıma ve ifade etme gibi gelişim alanlarında gecikmelere neden olabilir." uyarısında bulundu.

Telefon ve tablet gibi dijital cihazların uzun süreli kullanımının, çocuklarda dikkat eksikliği, uyku bozuklukları ve sosyal becerilerde zayıflık gibi sorunlara yol açabildiğine dikkati çeken Barut, şunları kaydetti:

"Bilimsel araştırmalar, uzun süreli ekrana maruz kalan çocuklarda dikkat eksikliği, hiperaktivite belirtileri, uyku problemleri ve sosyal etkileşimlerde zayıflık ile ilişkilendirildiğini ortaya koyuyor. Özellikle hızlı görsel geçişler içeren dijital içerikler, çocukların dikkat sürelerini kısaltabiliyor. Ayrıca mavi ışık, uyku hormonlarını baskılayarak çocukların uykuya geçişini zorlaştırabiliyor. Sosyal gelişim açısından da yüz yüze etkileşimlerin yerini ekranın alması, empati gelişimini ve sosyal ipuçlarını okuma becerilerini olumsuz etkiliyor.

Birçok ebeveyn, çocuklarını sakinleştirmek ya da oyalamak için dijital cihazlara başvuruyor. Bu yanlış. Telefonun bir 'sakinleştirici' ya da 'ödül-ceza aracı' olarak kullanılması, çocukların duygusal düzenleme becerilerinin gelişmesini engelleyebilir. Çocuklar zorlayıcı duygularla başa çıkmayı öğrenmek yerine bu duyguları bastırmak için dışsal araçlara bağımlı hale gelebilir. Telefonun bir sakinleştirici olarak kullanılması, ilerleyen yaşlarda stres, kaygı veya öfke gibi duygularla başa çıkmakta zorluk yaşamalarına neden olabilir."

Anne baba, çocuklarına teknoloji kullanımında rol model olmalı

Çocukların teknolojiyle sağlıklı ilişki kurabilmeleri için ailelere ve öğretmenlere büyük sorumluluk düştüğünü belirten Barut, anne babaların çocuklarına teknoloji kullanımı konusunda iyi rol model olması gerektiğini vurguladı.

Özellikle okul öncesi dönemde ekran süresinin günde 1 saati geçmemesi gerektiğini anlatan Doç. Dr. Yaşar Barut, şu tavsiyelerde bulundu:

"Bunun yerine çocukları kitap okumaya, açık havada oyun oynamaya ve yaratıcı etkinliklerle meşgul olmaya teşvik etmek çok daha faydalı olacaktır. Çocuğunuzla birlikte dijital içerikleri izlemek ve sonrasında bu içerikler hakkında konuşmak, onun dijital dünyayı anlamasını ve medya okuryazarlığını geliştirmesini sağlar. Ayrıca, günlük yaşamda ekranlardan uzak kalınacak zaman dilimleri planlamak; örneğin yemek saatlerinde ya da yatmadan önce dijital molalar vermek, sağlıklı bir kullanım alışkanlığı kazandırmada oldukça etkilidir.

Devlet politikaları, çocukların sağlıklı dijital medya kullanımı konusunda bilinçli bireyler olarak yetişmeleri için medya okuryazarlığını okul müfredatlarına entegre etmeli. Ailelere rehberlik hizmetleri sunulmalı ve ekran yerine aktif öğrenme desteklenmeli. İskandinav ülkelerinde uygulanan 'ekran detoksu günleri' veya Japonya'daki sınırlı ekran politikaları, çocukların teknolojiyle sağlıklı bağlar kurmasına yardımcı olan başarılı örnekler arasında yer alıyor."

Erişim sorunu yaşayan ülkeler arasında Türkiye, Bulgaristan, Yunanistan, Gürcistan, Hırvatistan, Sırbistan, Romanya, Ermenistan, Hollanda ve Almanya da bulunuyor.

Özellikle Doğu Avrupa ülkelerindeki kullanıcılardan Google servisleriyle ilgili erişim sorunu bildirimi yapıldı. Google arama motorunun yanı sıra YouTube, Gmail, Gemini gibi şirketin diğer servislerine de ilgili ülkelerden erişilemiyor.

Kurumdan yapılan açıklamada, çocukların kişisel verilerinin korunmasında, verileri işleyen kişi, kurum ve kuruluşların sorumluluklarının bulunduğu hatırlatılarak, konuyla ilgili ebeveynlerin de bazı tedbirler almasının önemli olduğu vurgulandı.

KVKK'nin tavsiyelerinin yer aldığı açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Çocuğunuzun kullandığı akıllı cihazların gizlilik ve güvenlik ayarlarını düzenleyiniz. Gizlilik ve güvenlik ayarlarını, internet tarayıcısı ayarlarını ve uygulama izinlerini periyodik aralıklarla gözden geçiriniz. Ölçülü ve bilinçli kullanımı sağlamak amacıyla ebeveyn kontrolü gibi imkanlardan yararlanınız. Sosyal ağlardaki sahte hesaplar konusunda gerekli uyarılarda bulununuz. Kötü niyetli kişilerin gerçek kimliklerini gizleyebileceklerine dikkat çekerek, çocuğunuzu kötü niyetli kişilere karşı uyarınız. Çocuğunuza, kendisini rahatsız eden veya tehdit edebilecek kullanıcıları engelleyebileceğini hatırlatınız. Çocuğunuza, karşılaştığı şüpheli içerik veya mesajları sizinle paylaşması gerektiğini belirtiniz."

Açıklamada, "Çocuğunuza ilişkin okul bilgisi, okul adresi, okul numarası ve ders notları gibi bilgilerin yanı sıra ses, fotoğraf veya görüntü gibi kişisel veri niteliği taşıyabilen bilgileri herkese açık şekilde paylaşmayınız. Çocuğunuzu yaş grubuna uygun olmayan içerikler ile zararlı olduğu bilinen oyunlardan uzak tutmayı amaçlayan tedbirleri araştırınız. Oyun bağımlılığı ve olumsuz etkilerine yönelik ortaya çıkabilecek risk ve tehditlere karşı oyun oynama sürelerini sınırlandırınız. Siber zorbalık veya benzeri tehditlere karşı ihtiyaç duymanız halinde, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından destek alınız." ifadeleri kullanıldı.