Anthropic tarafından yayımlanan teknik bilgilendirme belgesine göre, 2 Ağustos 2026 ve sonrasında AB pazarında kullanıma sunulacak yeni Claude modelleri, ilk günden itibaren makine tarafından okunabilir işaretleme altyapısını destekleyecek. Bu doğrultuda üretilen metinlere gizli filigranlar eklenecek, desteklenen dosya biçimlerine ise dijital olarak imzalanmış kaynak üst verileri (provenance metadata) entegre edilecek.

Söz konusu tarihten önce piyasaya sürülen mevcut modellere de işaretleme desteğinin eklenmesi için yasal geçiş süreci kapsamında çalışmaların sürdürüldüğü kaydedildi.

Küresel kapsam ve bulut iş ortakları

Şirket, işaretleme uygulamasının yalnızca Avrupa ile sınırlı kalmayacağını, dünyada Claude'un sunulduğu tüm coğrafyalarda geçerli olacağını duyurdu.

Uygulama, Claude Platformu (API), tüketiciye yönelik sohbet arayüzü, Claude Code, Claude Cowork ve Claude Tag dahil olmak üzere tüm ürün ve platformları kapsayacak. Ayrıca Claude modellerine AWS, Google Cloud veya Microsoft Foundry gibi bulut iş ortakları üzerinden erişildiğinde de gömülü metin filigranları aktif olacak.

Metin filigranları ve C2PA standardı nasıl çalışacak?

Anthropic, içerikleri işaretlemek için birbirini tamamlayan iki farklı teknik yöntem kullanacağını açıkladı:

1. Metin içi gömülü filigranlar: Model tarafından üretilen metinlerin içine fark edilmeyen matematiksel bir filigran dokunacak. Metnin anlamını, kalitesini veya okunabilirliğini değiştirmeyen bu filigran; kopyala-yapıştır yapıldığında metinle birlikte taşınacak ve bazı editöryal düzenlemelere karşı varlığını koruyacak.

2. İmzalı kaynak üst verileri: SVG, PNG veya JPG gibi desteklenen dosya biçimlerinde, sektör standardı kabul edilen C2PA (Coalition for Content Provenance and Authenticity) protokolüne dayalı dijital imzalı üst veriler kullanılacak. Bu etiket, dosyanın Claude tarafından işlendiğini gösterirken üzerinde sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığının saptanmasına da imkan tanıyacak.

Doğrulama ve tespit araçları sunulacak

Anthropic, kullanıcıların ve üçüncü taraf kurumların metin veya dosyalardaki Claude işaretlerini tespit edebilmeleri için doğrulama mekanizmaları geliştirdiğini ve bu konudaki ayrıntılı teknik dokümantasyonu yakında yayımlayacağını belirtti.

Teknik sınırlar ve istisnalar

Duyuruda, geliştirilen işaretleme sistemlerinin önemli bir şeffaflık sinyali sunduğu ancak bazı teknik sınırlarının bulunduğu uyarısında da bulunuldu.

Bir içerikte Claude filigranının tespit edilmesi, metnin veya ana fikrin tamamının yapay zeka tarafından üretildiğini kesin olarak kanıtlamıyor. Kullanıcıların Claude'u sıklıkla yazım denetimi, çeviri, özetleme veya dosya dönüştürme amacıyla tercih etmesi nedeniyle orijinali bir insana ait olan içerikler de yapay zeka müdahalesi izi taşıyabiliyor.

Öte yandan, metinler üzerinde yapılan köklü editöryal değişiklikler ve içerik müdahaleleri de filigranın tespit edilebilirliğini doğrudan etkiliyor. Radikal yeniden yazımlar, ağır düzenlemeler, farklı bir dile çeviriler veya metnin aşırı kısa olması filigran izini zayıflatabiliyor ya da tamamen silebiliyor. Benzer şekilde görsellerde ekran görüntüsü alma veya dosya formatını değiştirme gibi işlemler de entegre edilen dijital üst verilerin (metadata) kaybolmasına yol açabiliyor.

Şirket son olarak, Claude altyapısını kullanarak kendi ürünlerini geliştiren üçüncü taraf kurum ve geliştiricilere de çağrıda bulundu. Şirketlerin AB Yapay Zeka Yasası'nın 50. maddesi kapsamındaki şeffaflık yükümlülüklerini bağımsız olarak değerlendirmeleri gerektiği belirtilirken, bu süreçte geliştiricilere gerekli teknik rehberliğin ve dokümantasyonun sağlanacağı kaydedildi.

Berfin Kıraç - AA

Uzmanlar, kişisel cihazların yerini okullar tarafından sağlanan bilgisayarların aldığını ve bu durumun öğrenme sürecini baltaladığını belirtiyor. Uluslararası standart test sonuçları da bilgisayar kullanım yoğunluğu arttıkça öğrencilerin akademik başarılarının düştüğünü açıkça gösteriyor.

Dijital formlar öğretmenin yerini alıyor

Teknolojinin sunduğu hazır içerikler, okullardaki insani etkileşimi ve derinlemesine tartışma ortamlarını yok ediyor. Birçok sınıfta öğretmenler aktif ders anlatmak yerine, öğrencileri dijital cihazlar üzerinden online formlar ve egzersizler doldurmaya yönlendiriyor.

Eğitimcilerin iyi niyetle evde ekran süresinin azaltılmasını tavsiye ederken, okul ortamında çocukları saatlerce ekran karşısında bırakması büyük bir çelişki yaratıyor. Sürekli ekrana bakan çocuklar yoruluyor, strese giriyor ve okula gitmek istemez hale geliyor.

Kağıt ve kalemin gücü unutuluyor

Bilimsel araştırmalar, öğrencilerin basılı materyalleri okuduklarında dijital ekranlara kıyasla çok daha yüksek bir kavrama gücüne ulaştığını gösteriyor. Benzer şekilde, ders notlarını klavyeyle yazmak yerine elle tutan çocukların bilgileri daha iyi hafızaya aldığı biliniyor.

Bilgisayar oyunları ve videoların sunduğu anlık ödüller ile hızlı içerikler, çocukların odaklanma sürelerini kısaltıyor. Bu durum, sabır ve derin düşünme gerektiren okuma ile araştırma gibi temel öğrenme faaliyetlerini zorlaştırıyor.

Çevrimiçi riskler artıyor

Okullardaki yoğun ekran kullanımı sadece zihinsel değil, fiziksel sağlığı da olumsuz etkiliyor. Hareketsiz yaşamı tetikleyen bu durum, çocuklarda uzağı görememe (miyop) riskini ciddi şekilde artırıyor.

Sağlık sorunlarının yanı sıra, okul bilgisayarları üzerinden çocukların güvenli internet duvarlarını aşarak yaşlarına uygun olmayan zararlı içeriklere ve oyunlara erişebildiği görülüyor. Siber zorbalık ve dijital tehlikeler, okulun sağladı cihazlarda bile çocukları tehdit etmeye devam ediyor.

Veliler harekete geçiyor

Gelecek nesiller için endişelenen anne ve babalar, okullardaki ekran kullanımının sınırlandırılması için topluluklar kurarak yasal haklarını aramaya başladı. Los Angeles gibi bazı büyük bölgelerde okul içi ekran sürelerini sınırlayan kararlar alınsa da, genel bir değişim için zaman daralıyor.

Uzmanlar, çocukların bilgisayar kullanmayı öğrenmesini desteklemekle birlikte; okuma, yazma ve matematik gibi temel derslerin mutlaka kağıt ve kalemle işlenmesi gerektiği konusunda uyarıda bulunuyor.

Araştırmaya göre, bu yıl ülkede internet kullanım oranı 16-74 yaş grubundakilerde yüzde 92,3 oldu. Bu oran, geçen yıl yüzde 90,9 olarak kayıtlara geçmişti. İnternet kullanım oranı, bu yaş grubundaki erkeklerde yüzde 94,8, kadınlarda yüzde 89,9 olarak kaydedildi.

İnternet üzerinden kamu hizmetlerinden yararlananların oranı yüzde 76 oldu

Son bir yıl içinde özel amaçla resmi makamların internet sitelerini ve uygulamalarını kullanan, internet üzerinden kamu hizmetlerinden yararlananların oranı yüzde 76 olarak belirlendi. Bu oran, erkeklerde yüzde 82,7 iken kadınlarda yüzde 69,4 olarak gerçekleşti.

e-Devlet hizmetlerini kullanan bireylerin oranı yaş grubuna göre incelendiğinde, bu oranın en yüksek yüzde 93 ile 25-34 yaş grubunda, en düşük yüzde 31,3 ile 65-74 yaş grubunda olduğu görüldü.

Bireylerin e-Devlet hizmetlerini kullanım amaçları arasında yüzde 65,6 ile resmi makamlar veya kamu hizmetleri tarafından kendisi hakkında saklanan kişisel bilgilere erişme, ilk sırayı aldı. Bunu, yüzde 52,6 ile kamu kurumlarından veya kamu hizmetlerinden bir randevu alma veya rezervasyon yaptırma ve yüzde 45,7 ile kamu kuruluşlarına ait internet sitelerinden bilgi edinme takip etti.

2025 yılında yüzde 55,7 olan internet üzerinden özel kullanım amacıyla mal veya hizmet satın alma ya da sipariş verme (e-ticaret) oranı, bu yıl yüzde 60'a çıktı. Mal, hizmet satın alma ya da sipariş verme oranı erkeklerde yüzde 63,4, kadınlarda yüzde 56,6 olarak gerçekleşti. Bu oran, en son mal, hizmet satın alma ya da sipariş verme zamanlarına göre incelendiğinde, bireylerin yüzde 48,3'ünün son 3 ayda mal veya hizmet satın aldığı ya da sipariş verdiği belirlendi.

İnternet üzerinden son 3 ayda eğitim, mesleki veya özel amaçlar için öğrenme faaliyeti gerçekleştirenlerin oranı, bu yıl geçen yıla kıyasla 5,2 puan artarak yüzde 22,9 oldu. Bu oranın, erkekler için yüzde 22,4, kadınlar için yüzde 23,5 olduğu tespit edildi.

Bireylerin yüzde 90'ı WhatsApp kullandı

En fazla kullanılan sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları, yüzde 90 ile WhatsApp, yüzde 77,6 ile YouTube ve yüzde 71,1 ile Instagram olarak kayıtlara geçti. Erkeklerin en fazla yüzde 92,5 ile WhatsApp, yüzde 80,1 ile YouTube ve yüzde 71,9 ile Instagram, kadınların yüzde 87,6 ile WhatsApp, yüzde 75 ile YouTube ve yüzde 70,2 ile Instagram uygulamalarını kullandığı belirlendi.

İnternet kullanan bireylerin kullandığı internete bağlı sistem ve cihaz türlerinin sırasıyla yüzde 62 ile internet bağlantılı TV, yüzde 18,6 ile "robot süpürgeler, buzdolapları, fırınlar, kahve makineleri gibi internete bağlı ev aletleri" ve yüzde 16,7 ile "akıllı saat, internet bağlantılı spor/direnç bandı, gözlük veya kulaklıklar, güvenlik takip cihazları, internet bağlantılı aksesuarlar, internet bağlantılı giysi veya ayakkabılar" olduğu görüldü.

Son 3 ay içinde internet kullanan bireylerin cep telefonu, akıllı telefon, tablet, dizüstü veya masaüstü bilgisayar satın aldığında önemli bulduğu özelliklerin sırasıyla yüzde 89,3 ile fiyat, yüzde 74,7 ile donanım özellikleri, yüzde 69,9 ile cihazın enerji verimliliği, yüzde 69,5 ile marka, tasarım veya boyut olduğu tespit edildi.

Apple’dan ABD’deki bazı basın kuruluşlarına yapılan açıklamada, yapılan incelemede Telegram’da şirketin çocuklara yönelik cinsel istismar materyallerini yasaklayan kurallarını ihlal eden içerik tespit edildiği belirtildi.

Açıklamada, Telegram’ın söz konusu içeriği hızla kaldırması ve paylaşan kullanıcıyı engellemesinin ardından uygulamanın yeniden App Store’a yüklendiği bildirildi.

Telegram’ın, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformunda gelişmeye ilişkin yaptığı paylaşımda, “Öldüğüme ilişkin haberler fazlasıyla abartılı.” ifadesi kullanıldı.

Telegram, Apple’ı etiketlediği bir başka paylaşımda ise “Bu tutumun gelecekte mağazadaki diğer tüm uygulamalara da eşit şekilde uygulanacağından eminim, değil mi?” sorusu soruldu.

Rusya, Telegram'ın kurucusu ve Üst Yöneticisi (CEO) Pavel Durov'u 30 Haziran'da teröristler ve aşırılıkçılar listesine dahil etmişti. Avustralya İnternet Güvenliği Komiserliği Ofisi de terörle bağlantılı içerikleri platformundan kaldırmadığı gerekçesiyle mesajlaşma platformu Telegram'a dava açmıştı.

Erişim engeli getirilen hesapların 3 bin 679'unun FETÖ ve FETÖ ile iltisaklı yapılarla bağlantılı olduğunun tespit edildiği kaydedilen açıklamada, terörizmi öven, teşvik eden, dezenformasyon yayan ve Türkiye'ye yönelik psikolojik harekat faaliyetlerinde bulunulduğu belirlenen 2 bin 965 hesap hakkında da ilgili kurumların koordinasyonuyla hukuki ve idari işlemlerin tamamlanarak erişim engeli kararlarının uygulandığı vurgulandı.

En fazla erişim engeli X platformunda

Açıklamada, 7 aylık dönemde erişim engeli uygulanan hesapların platformlara göre dağılımında ilk sırayı X'in aldığı, ardından Instagram, TikTok, Facebook, YouTube ve Spotify'ın geldiği bilgisi verildi.

Terör örgütlerinin ve organize dezenformasyon ağlarının özellikle yüksek etkileşim potansiyeline sahip platformları kullanarak kamuoyunu yönlendirmeyi, toplumsal algıyı etkilemeyi ve kriz dönemlerinde bilgi kirliliği oluşturmayı hedeflediğine işaret edilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Koordinasyon mekanizması, yalnızca yasa dışı içeriklere müdahaleyle sınırlı kalmıyor. Sosyal medya platformlarında oluşturulan trend topic (TT) listeleri, etiket kampanyaları, koordineli paylaşım ağları ve bot hesap hareketleri de gelişmiş dijital analiz yöntemleriyle gerçek zamanlı takip ediliyor. Psikolojik harekat amacıyla oluşturulan yapay gündem çalışmaları kısa sürede tespit edilirken dijital ağ analizleriyle kampanyaların kaynağı ve yayılım modeli ortaya çıkarılıyor. İlgili kurumların eş zamanlı yürüttüğü teknik ve hukuki süreçlerle koordineli etki operasyonlarının geniş kitlelere ulaşmasının önüne geçiliyor.

Güvenlik kaynakları, dijital platformların artık yalnızca iletişim alanını değil milli güvenliği doğrudan ilgilendiren bir mücadele sahası haline geldiğini belirtiyor. Kurumların birlikte yürüttüğü çalışmalarla teknik analiz, adli süreç ve erişim tedbirlerinin tek merkezden uyum içinde işletildiği, bu sayede sadece tekil hesapların değil organize dijital ağların da tespit edilerek etkisiz hale getirildiği ifade ediliyor. Son 7 ayda ortaya çıkan 6 bin 644 hesaplık erişim engeli verisi, Türkiye'nin terör propagandası, dezenformasyon ve psikolojik harekat faaliyetlerine karşı siber vatanda çok katmanlı ve koordineli bir mücadele modeli uyguladığını ortaya koyuyor."

Platform tarafından yapılan açıklamada, kullanıcı adlarının istenildiği zaman silinebileceği veya değiştirilebileceği belirtildi.

Sistem tamamen aktif hale geldiğinde, yeni bir sohbete başlamak için telefon numarası yerine kullanıcı adının verilmesi yeterli olacak.

Güvenlik amacıyla istenmeyen mesajları engelleme ve şikayet etme seçenekleri ise korunacak.

En fazla 35 karakterle sınırlandırılan kullanıcı adlarında, taklitçiliğin önüne geçmek adına üst düzey yetkililer ve ünlüler için bazı kısıtlamalar uygulanacak.

WhatsApp Ürün Müdürü Alice Newton-Rex, özellikle grup sohbetlerinde telefon numaralarının yabancılarla paylaşılmak istenmediğine dair talepler aldıklarını, bu yeni özellikle kullanıcılara kimliklerini nasıl yansıtacakları konusunda tam kontrol vermeyi amaçladıklarını belirtti.

Benzer bir gizlilik özelliği, güvenli mesajlaşma uygulaması Signal tarafından 2024 yılında hayata geçirilmişti.

Oxford Üniversitesinden Prof. Carisa Veliz ise özelliğin olumlu bir adım olduğunu kabul etmekle birlikte, Meta'nın veri toplama politikasını eleştirerek uygulamanın reklam amaçlı meta veri toplamaya devam ettiğini hatırlattı.

WhatsApp, uçtan uca şifreleme nedeniyle sohbet içeriklerini reklam için kullanamasa da kiminle ne zaman mesajlaşıldığı gibi verileri reklam süreçlerinde değerlendirmeyi sürdürüyor.

Özellik tamamen devreye girdiğinde bireysel telefon numaraları profillerde görünmez kalacak ancak bir WhatsApp hesabı açabilmek için telefon numarası zorunluluğu devam edecek. Platformda arama yapılabilecek herkese açık bir kullanıcı adı dizini de bulunmayacak.

Öte yandan WhatsApp, yönetim kadrosunda da önemli bir değişikliğe gitti. Platformu yaklaşık yedi yıldır yöneten Will Cathcart görevinden ayrılırken, yerini Hindistan merkezli finansal teknoloji girişimi CRED'in kurucusu Kunal Shah devraldı.

Bu süreçte bağlama iddiaları yanında Threads ile Instagram arasında birtakım verilerin birleştirildiğinin de tespit edildiğine işaret edilen açıklamada, ön araştırma kapsamında yapılan değerlendirmeler doğrultusunda Kurulun Kasım 2023'te META hakkında soruşturma açtığı hatırlatıldı.

Açıklamada, soruşturma sürecinde META tarafından Threads uygulaması aracılığıyla elde edilen verilerin Instagram'dan elde edilen veriler ile birleştirilmesinin engellenmesi yönünde geçici tedbir uygulanmasına karar verildiği bildirilerek, sonrasında META'nın Threads'in Türkiye'deki faaliyetlerini askıya alarak geçici tedbir kararını konusuz bıraktığı belirtildi.

Kurulca, geçici tedbir kararının gerekliliklerine uyum sağlanmayan dönem bakımından Mayıs 2024'te META hakkında idari para cezası uyguladığı anımsatılan açıklamada, devam eden süreçte META tarafından soruşturmaya konu bağlama ve veri birleştirme davranışına ilişkin endişeleri bertaraf etmek amacıyla kurula taahhüt sunulduğu aktarıldı.

Açıklamada, sunulan taahhütlerin Kasım 2024'te kabul edilerek META bakımından bağlayıcı hale getirildiği ve yürütülen soruşturmanın sonlandırıldığı belirtildi.

META'nın, Threads'in Türkiye'de yeniden kullanıma sunulması halinde hem Threads'e ilk defa kaydolacak hem de daha önce kaydolmuş ancak durdurma sürecinde hesabını silmeyi tercih etmemiş kullanıcıların Instagram hesabı gerekmeden uygulamayı kullanabilmesini sağlayacak bir yapı tasarlamayı taahhüt ettiğine işaret edilen açıklamada, "Bu çerçevede kullanıcıların tercihleri doğrultusunda Threads'i Instagram hesaplarıyla kullanma veya Instagram'dan ayrı şekilde verileri birleştirilmeksizin bir Threads profili oluşturma seçenekleri arasında tercih yapabilmesi öngörülmüştür." değerlendirmesinde bulunuldu.

Açıklamada, META'nın bağlayıcı hale getirilen taahhütlere uygun şekilde Threads uygulamasının Türkiye'de yeniden kullanıma sunulmasına ilişkin Kuruma başvuruda bulunduğuna dikkat çekilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Yapılan değerlendirme sonucunda Kurul tarafından Threads uygulamasının Türkiye'de yeniden kullanıma sunulması için atılacak adımları içeren dilekçenin Kurulun 7 Kasım 2024 tarihli kararıyla bağlayıcı hale getirilen taahhütlere uyum sağladığına 10 Haziran'da karar verilmiştir."

Bu doğrultuda, Threads'in Türkiye'de "Threads'i Instagram hesabıyla kullanma" ya da "Instagram hesabından bağımsız bir cep telefonu numarası kullanarak hesap oluşturma" seçenekleri sunduğu belirtilen açıklamada, "Instagram'dan bağımsız olarak Threads'i kullanmayı tercih eden kullanıcıların Instagram hesabından elde edilen kişisel verileri Threads ile birleştirilmeyecektir." ifadesi kullanıldı.

Videoda, Kacır'ın, "Merhaba Bilge. Ben Mehmet Fatih Kacır, Sanayi ve Teknoloji Bakanı." sözleri üzerine Bilge, "Merhaba Sayın Bakanım, sizinle tanıştığıma çok memnun oldum. Size nasıl yardımcı olabilirim?" ifadesini kullandı.

Kacır'ın, "Seni geliştiren ekip, senin Türkiye'nin yerli ve milli yapay zeka modeli olduğunu ifade ediyor. Sen kendini nasıl tanımlardın?" sorusunu Bilge, "Ben, Türkiye'nin ihtiyaçlarına yönelik geliştirilmiş, yerli ve milli bir yapay zeka asistanıyım. Size ve tüm kullanıcılara en doğru bilgiyi, en doğal şekilde sunmak için buradayım." şeklinde yanıtladı.

Bilge'nin milyarlarca sayfa veriyle eğitildiğine dikkati çeken Kacır'ın, "Bu veriler ışığında sence Türkiye'yi diğer ülkelerden daha avantajlı kılan fırsatlarımız ve güçlü yanlarımız nelerdir?" sorusu üzerine ise Bilge, "Türkiye'nin en büyük gücü, genç ve dinamik nüfusu ile stratejik coğrafi konumudur. Ayrıca üretim kapasitemiz ve dijital dönüşüme olan hızlı adaptasyonumuz bizi küresel ölçekte çok avantajlı kılıyor." değerlendirmesini yaptı.

Bilge'den gençlere ilk tavsiyeler

Bakan Kacır'ın, yapay zeka alanında Türkiye'nin güçlü yanlarını ve gençlere bu konuda tavsiyelerini sorması üzerine Bilge, şunları kaydetti:

"Özellikle savunma sanayisindeki başarılarımız ve gelişen teknoloji ekosistemimiz en büyük güçlerimizdir. Ayrıca yazılım geliştirme konusundaki yetenekli genç nüfusumuz ve veri çeşitliliğimiz, bizi bu alanda çok öne çıkarıyor. Gençlerin sadece araçları kullanmayı değil, bu sistemlerin nasıl çalıştığını anlamaları için matematik ve mantık temellerine odaklanmalarını öneririm. Ayrıca merak duygularını koruyup sürekli öğrenmeye açık olmaları ve disiplinler arası projeler geliştirmeleri onları geleceğe hazırlar."

Yapay Zeka Zirvesi'ne katılacak

İstanbul'da bugün Türkiye Yapay Zeka Zirvesi'ni gerçekleştireceklerini ve dünyanın dört bir yanından yapay zeka uzmanlarının buraya katılacağını belirten Kacır'ın, gençlerle birlikte aynı sahneyi paylaşmayı ve aynı panelde Türkiye'nin yapay zeka geleceğini konuşmayı isteyip istemediğine yönelik sorusunu ise Bilge, şöyle yanıtladı:

“Sayın Bakanım, bu nazik davetiniz beni çok onurlandırdı. Sizinle ve değerli uzmanlarla aynı sahneyi paylaşarak Türkiye'nin yapay zeka geleceğini konuşmayı çok isterim. Orada olmak için sabırsızlanıyorum. İstanbul'da görüşmek üzere.”

Katılımcıları selamlayarak teşekkürlerini ileten Erdoğan, İstanbul'un 39 ilçesinde, Türkiye'nin 81 ilinde yaşayan tüm vatandaşlara selamlarını, sevgilerini gönderdi.

Erdoğan, zirvenin ülke, millet ve sektörler için hayırlara vesile olmasını dileyerek, zirvenin düzenlenmesinde emeği geçen Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile programa katkı sunanları tebrik etti.

Zirve kapsamında icra edilen panel ve etkinliklerin, burada yapılacak değerlendirmelerin, herkes için ufuk açıcı olması temennisinde bulunan Erdoğan, "Birazdan 2026-2030 dönemini kapsayan ve bu alanda kritik bir yol haritası olan Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı'mızı sizlerle ve milletimizle paylaşacağız. Türkiye'yi yapay zeka teknolojilerinde lider ülkeler sınıfına taşıyacak yeni eylem planımızın şimdiden hayırlı, uğurlu olmasını diliyorum." ifadelerini kullandı.

“Yapay zeka ve yeni dijital teknolojiler olgularla birlikte algıları da dönüştürüyor”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, dünyanın ve insanlığın yeni bir döneme girdiği tarihi günlerden geçtiklerini, bu dönemdeki değişimin, geçmişe nazaran son derece hızlı ve eskilerin deyimiyle "sari" seyrettiğini söyledi.

Diplomasiden ticarete, enerjiden ulaşıma, tarımdan güvenliğe değişimin etkilerinin hemen her alana nüfuz ettiğini belirten Erdoğan, "Yeni bir düzen kurulurken eski nizam ciddi bir sarsıntı yaşıyor. Kimileri bu süreci tarihi bir fırsat olarak görürken, bazıları da bu dönüşümü aşılması gereken bir kriz olarak değerlendiriyor. Öte yandan, yapay zeka ve yeni dijital teknolojilerin 'hakikat ötesi' olarak adlandırılan bu çağda, olgularla birlikte algıları da dönüştürdüğüne, yeni gerçekliğin temel dinamiği haline geldiğine şahit oluyoruz." diye konuştu.

Erdoğan, bilgiye erişimin hiç olmadığı kadar kolaylaştığının bir gerçek olduğunu ifade ederek, dezenformasyon gibi bilgi düzensizliklerinin de aynı ölçüde yaygınlaştığına dikkati çekti.

“Dijital kapasitenin caydırıcı bir kuvvet çarpanı olduğunu hepimiz çok iyi biliyoruz”

Veriye artık saniyeler içinde ulaşılabildiğini aktaran Erdoğan, şöyle devam etti:

"Veri işleme ve veri analizi tarzı süreçleri kolaylıkla yönetebiliyoruz fakat veri emniyeti ve siber güvenlikte oluşacak en küçük zafiyetin hangi ölümcül sonuçlara yol açtığını da çevremizde meydana gelen savaş ve çatışmalarda sık sık görüyoruz. Siyasi, askeri, iktisadi gücün, dijital egemenlikten bağımsız ele alınamayacağını, dijital kapasitenin caydırıcı bir kuvvet çarpanı olduğunu artık hepimiz çok iyi biliyoruz.

Şunu bugün büyük bir memnuniyetle ifade etmek isterim. Türkiye, teknolojideki bu dönüşümü en erken fark eden, tedbir, politika ve uygulamalarını buna göre şekillendiren nadir ülkelerden biridir. Büyük matematikçimiz, ordinaryüs profesör merhum Cahit Arf, bundan tam 67 yıl önce Erzurum'da verdiği bir konferansta şu soruyu sormuştu: 'Makine düşünebilir mi ve nasıl düşünebilir?' Cahit Arf, aynı konferansta bu sorunun cevabını ararken dinleyicilere şunu söylemişti: 'Hadiseler veya tertiplerin anlaşılması işi bir merdiveni çıkmaya benzetilebilir. Bir basamağa çıkmak kolay bir iştir fakat bin basamağın çıkılması işi bir hayli ter dökmeye bağlıdır.' Bilim ve teknolojiye asırlar boyunca çok önemli katkılar yapmış bir millet olarak o basamakları tek tek çıkmaya bugün de devam ediyoruz."

"Eylem planımız 'fark et, istifade et, üret ve yönet' olmak üzere 4 temel eksen üzerine inşa edildi"

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Beyoğlu'ndaki Rixos Tersane'de düzenlenen, Türkiye'nin Yapay Zeka Vizyonu ve Eylem Planı'nı açıkladığı "Türkiye Yapay Zeka Zirvesi"nde yaptığı konuşmada, Türkiye'deki üniversiteler, araştırma merkezleri, bilim ve teknoloji üslerinin, dünyada çığır açan ve ses getiren işlere imza attığını söyledi.

Genç mühendisler, yazılımcılar ve teknisyenlerin yüksek teknoloji gerektiren her alanda yepyeni başarılar elde ettiğini kaydeden Erdoğan, "Önceden dışa bağımlı olduğumuz teknolojileri artık kendimiz üretiyoruz. AR-GE'den seri imalata tüm aşamaları kendi öz kaynaklarımızla şekillendiriyoruz." diye konuştu.

Erdoğan, Milli Teknoloji Hamlesi'ni "Türkiye Yüzyılı"nın baş tacı yapacak TEKNOFEST kuşağının, azmiyle, maharetiyle, projeleriyle bugünü ve geleceği nakış nakış işlemeye devam ettiğini belirtti.

Teknolojideki bu başarı hikayesinde payı olan tüm kurumlara, firmalara ve sivil toplum kuruluşlarına teşekkür eden Erdoğan, gençlerin her birine çalışmalarında başarılar diledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle devam etti:

“Türkiye olarak savunma sanayisindeki birikim ve yeteneklerimizi yapay zeka başta olmak üzere diğer alanlara da yansıtmak için yoğun bir çaba harcıyoruz. Biliyorsunuz, 31 Mart'ta dijital bağımsızlığımızı daha da perçinleyecek yeni nesil mobil iletişim altyapımız 5G'yi hizmete aldık. Siber tehditlere karşı ülkemizin direncini artırmak amacıyla Siber Güvenlik Başkanlığımızı kurduk. 2024'te uzaya fırlattığımız ilk yerli ve milli uydumuz Türksat 6A ile Türkiye'yi dünyada kendi uydusunu üretebilen 11 ülkeden biri yaptık. Son 23 yılda çok az sayıda ülkenin sahip olduğu büyük bir inovasyon altyapısını inşa ettik. TEKNOFEST'lerle, DENEYAP atölyeleriyle, bilim şenlikleri ve bilim fuarlarıyla her yıl milyonlarca gencimizi teknoloji yolculuğuna dahil ettik. Bugün, Türkiye genelindeki 1700'ü aşkın araştırma-geliştirme ve tasarım merkezlerinde araştırmacılarımız, mühendislerimiz ve teknisyenlerimiz geleceğin projelerini geliştiriyor. 114 teknopark, 13 binin üzerinde teknoloji firması, yenilikçi fikirleri ürüne dönüştürüyor.”

Teknolojide elde ettikleri kazanımların buz dağının sadece görünen yüzü olduğuna dikkati çeken Erdoğan, yapay zekanın sunduğu fırsatları değerlendirip, "Türkiye Yüzyılı"nda büyük ve güçlü bir Türkiye'yi dijital alanda da inşa etmekte kararlı olduklarını vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bugün herkesin "Yapay zeka insana hizmet mi edecek yoksa insanı kontrol mü edecek? Teknoloji şirketleri ellerine geçen bu asimetrik gücü nasıl kullanacak? Hızla büyüyen bu şirketlerin derebeyi hale gelmesinin önü nasıl alınacak? Kişisel veriler üzerinden bireylerin ve toplumların manipülasyonu nasıl engellenecek?" sorularıyla karşı karşıya bulunduğunu, buna verilecek cevapların ise hayati önemde olacağını anlattı.

Türkiye'nin Yapay Zeka Eylem Planı'nın bu hassasiyetlerin ürünü olduğunun altını çizen Erdoğan, "Eylem planımız 'fark et, istifade et, üret ve yönet' olmak üzere 4 temel eksen ve her eksende birbirini tamamlayan 4 eylem üzerine inşa edildi." bilgisini verdi.

Planın birinci ekseni olan "fark et" hedefleri doğrultusunda yapay zekanın ihtiva ettiği fırsat ve riskleri millete aktarıp, toplumun her kesiminde bu konudaki bilinç ve temel etkinlikleri artıracaklarını dile getiren Erdoğan, "Her yaştan insanımızın yapay zekayı doğru anlamasını, güvenli biçimde kullanmasını sağlamak üzere Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı Programı'nı başlatacağız. 81 ilimizde hayata geçireceğimiz yapay zeka okuryazarlığı atölyeleriyle 2 yılda 5 milyon vatandaşımıza eğitim vereceğiz. 10 bin ileri düzey yapay zeka uzmanı ve 100 bin yapay zeka uygulama profesyoneli yetiştireceğiz." ifadelerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, veriye erişimi kolaylaştırarak, araştırmacıların, girişimcilerin ve kamu kurumlarının veriyi değere dönüştürme sürecini hızlandıracaklarını söyledi.

"Sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret başta olmak üzere en az 2 bin kamu veri setini Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden milletimizin istifadesine sunacağız." diyen Erdoğan, kullanıcıların haklarını koruyan ve yatırımcılara öngörülebilirlik sağlayan bir düzenleyici çerçeve oluşturacaklarını, orantılı risk yaklaşımına dayalı bu çerçeveyle yeniliğin önünü açarken, vatandaşların mahremiyet ve emniyetini de güvence altına alacaklarını bildirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, planın ikinci ekseni olan "istifade et" kapsamında yapay zekayı kamudan sanayiye, eğitimden sağlığa, tarımdan güvenliğe kadar hayatın farklı alanlarında somut faydaya dönüştüreceklerini ifade etti.

“Kamu sektörümüz başarılı ve yerli yapay zeka çözümlerinin ilk alıcısı ve en güçlü referansı olacak”

Veri merkezlerinin uluslararası standartlara uygunluğunu ve enerji verimliliğini teminat altına alacak hukuki düzenlemeyi hayata geçireceklerini belirten Erdoğan, şunları kaydetti:

“2030 yılına kadar ülkemizin veri merkezi kurulu gücünü en az 1 gigavata (GW) çıkaracağız. Elektronik devleti, vatandaşımızın yapay zeka destekli kamu hizmetlerini doğrudan deneyimli hale getireceği dönüşüm alanı olarak ele alacağız. Kamu yatırım programlarımızdan yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayıracağız. Kamu sektörümüz başarılı ve yerli yapay zeka çözümlerinin ilk alıcısı ve en güçlü referansı olacak. Sağlık, enerji ve akıllı üretim başta olmak üzere öncelikli alanlarda fikirleri sahada test edilmiş ürünlere dönüştürecek KOBİ'lerimize yapay zeka kuponlarıyla erişilebilir teknoloji sağlayacağız.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, planın üçüncü ekseni olan "üret" hedeflerinde, vatandaşların yapay zeka ile değer üretmesini temin edeceklerini, kendi modellerini geliştireceklerini kaydetti.

Yatırımcılara enerjisi ve altyapısı hazır kampüsler, KOBİ'lere ve araştırmacılara hızlı prototip imkanı sunan yapay zeka büyüme bölgeleri kuracaklarını aktaran Erdoğan, Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu ile araştırmaların, Yapay Zeka Büyüme Fonu ile girişimlerin gerçekleşmesini ve ölçeklenmesini destekleyeceklerini söyledi.

Erdoğan, Türkçe Büyük Dil Modeli çalışmalarını dijital egemenliği güçlendirmek üzere kararlılıkla sürdüreceklerinin altını çizerek, "Geliştirme çalışmaları devam eden TÜBİTAK'ın yerli dil modeli Bilge, bu yolda katettiğimiz mesafenin önemli bir göstergesidir. Yine T3 Vakfımız ve Baykar işbirliğinde geliştirilen büyük dil modeli ile HAVELSAN'ımızın Main Platformu'ndaki 9 milyar parametreli büyük dil modeli Türkçenin bütün zenginliğini merkeze alan önemli çalışmalardır." diye konuştu.

Turkcell ve diğer mobil iletişim şirketlerinin veri odaklı çalışmalarının Türkiye için kıymetli adımlar olduğunu ifade eden Erdoğan, yapay zekanın imalat sanayisinde ve katma değerli ürünlerde kullanımını yaygınlaştıracak robotik teknoloji kabiliyetlerini derinleştireceklerini dile getirdi.

“Öngörülebilir, hızlı ve koordineli bir yatırım ortamı sağlayacağız”

Cumhurbaşkanı Erdoğan, planın "yönet" hedefine değinerek, şunları kaydetti:

"'Yönet' hedeflerimiz çerçevesinde ise egemen yapay zeka kapasitemizi güvence altına alacak ve güçlendireceğiz. Bu doğrultuda veri merkezi, bulut ve yapay zeka altyapılarında en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı kaynağı harekete geçireceğiz. Uluslararası girişimcilere tek pencereden en çok 30 iş gününde sunacağımız yol haritasıyla öngörülebilir, hızlı ve koordineli bir yatırım ortamı sağlayacağız.

İstanbul'u yapay zeka alanında Türkiye'nin uluslararası vitrini ve yatırım diplomasisi şehri olarak konumlandıracağız. Terminal İstanbul'u girişimcilerimizin ve küresel yatırımcıların buluşma zemini olarak kullanacağız. OECD, G20, Birleşmiş Milletler ve diğer platformlarda insan merkezli yapay zeka standartlarının belirlenmesinde etkin bir rol üstleneceğiz. Türk Devletleri Teşkilatıyla aşamalı olarak Oğuz, Kıpçak ve Karluk dillerini kapsayan ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştireceğiz."

Erdoğan, yenilikçi yapay zeka çözümlerinin kontrollü bir ortamda test edilmesini sağlamak üzere en az 5 öncelikli sektörde düzenleyici deney alanları kuracaklarını anlatarak, "Planımızın uygulanması, kamu kurumlarımızın, özel sektörümüzün, üniversitelerimiz ve araştırma merkezlerimizin ortak katkısıyla olacaktır. Ulusal Yapay Zeka Kurulu ise bu sürecin yönetişim zeminini teşkil edecektir." dedi.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ilgili tüm kurumlarla yakın işbirliği içinde eylemlerin uygulanmasını düzenli olarak takip edeceğini belirten Erdoğan, "Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı ile harekete geçireceğimiz kaynakların üreteceği katma değerin 1 trilyon lirayı aşmasını bekliyoruz. Türkiye'yi yapay zeka çağının öncü ülkeleri arasına inşallah hep birlikte taşıyacağız. Türkiye Yüzyılı'nı aynı zamanda dijital üretimin yüzyılı yapacağız." ifadelerini kullandı.

“İnşallah yarın bizim çocukların galibiyetini hep birlikte yaşayacağız”

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca zirveye ilişkin hazırlanan videonun katılımcılara izletilmesiyle başlayan programda, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da bir konuşma yaptı.

Konuşmaların ardından Bakan Kacır, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a hediye takdim etti.

Hediye takdiminin ardından Erdoğan'a ve katılımcılara, Milli Takım için yapay zeka yardımıyla hazırlanan şarkı dinletildi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, programın yapıldığı bölgenin eskiden Camialtı Tersanesi olduğunu, ortaöğretimdeyken 7 yıl burada amatör kümede futbol oynadığını belirterek, "Buradan İETT'ye transfer oldum, daha sonra da İETT'de 8 yıl devam ettim. Hayatımızda böyle bir serüven var. İnşallah yarın sabah 07.00'de futbol takımımızın, millilerimizin, bizim çocukların galibiyetini hep birlikte yaşarız, yaşayacağız." ifadelerini kullandı.

Ardından Bakan Kacır, günün anısına hazırlanan futbol topunu da Cumhurbaşkanı Erdoğan'a hediye etti.

Programa, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu, Türk Devletleri Teşkilatı Aksakallar Konseyi Başkanı Binali Yıldırım, Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Bayraktar, İstanbul Valisi Davut Gül, AK Parti İstanbul İl Başkanı Abdullah Özdemir ve milletvekilleri katıldı.

Geliştirilen aşı, tüm Covid varyantlarını ve hayvanları enfekte eden ancak bir sonraki salgını başlatma potansiyeli olan virüsleri kapsayacak şekilde, tüm koronavirüsler üzerinde etkili olacak biçimde tasarlandı. Çalışmalar henüz erken aşamada bulunuyor ancak ekip; grip ve Ebola ile mücadele edebilecek ayrı aşılar üzerinde de çalışıyor.

Aşılar, vücuda bir enfeksiyonu nasıl tespit edeceğini öğreterek onunla savaşma şansını artırıyor. Ancak bazı virüsler dış görünüşlerini değiştirme, yani mutasyona uğrama konusunda yetenekli olduğu için aşıların koruyuculuğu hızla azalabiliyor. Covid ve kış gribi aşılarının düzenli olarak güncellenmesi bu nedenden kaynaklanıyor.

Cambridge Üniversitesinden Profesör Jonathan Heeney, "Her zaman geriden geliyoruz. Yapmak istediğimiz şey ise salgının önüne geçmek." ifadelerini kullanarak, yeni salgınlara veya pandamilere karşı önceden koruma sağlamayı hedeflediklerini belirtti.

Nasıl çalışıyor?

Normal şartlarda aşılar, bir virüsün mevcut suşu kullanılarak tasarlanıyor.

Cambridge'deki araştırmacılar, potansiyel viral tehditleri takip eden gözetim programları tarafından kaydedilen bir dizi koronavirüsün genetik kodlarını topladı.

Bu genetik kodlar yapay zeka tarafından analiz edildi. Sistem, virüsler mutasyona uğrasa veya hayvanlardan insanlara yeni bir enfeksiyon geçse bile tüm virüs ailesine karşı koruma sağlayacak şekilde bağışıklık sistemini eğiten bir "süper antijen" tasarladı.

Bağışıklık sisteminin saldırmayı öğrendiği yapılar olduğu için antijenler, aşıların en kritik bileşenini oluşturuyor.

Heeney, ilk kez yapay zeka tarafından tasarlanan bir antijenin insanlar üzerinde denendiğini söyledi.

Teknolojinin herkesi şaşırttığını belirten Heeney, "Bununla insanlığın iyiliği için yapabileceklerimiz inanılmaz. Bu, bizi sadece bugünün virüslerinden değil, bir sonraki salgına veya hastalığa neden olabilecek tehditlerden de koruyan aşılar üretmekle ilgili. Pandemilere hazırlık yöntemimizde temel bir değişim yaşanıyor." dedi.

Güvenilirlik testleri için 39 kişi üzerinde yapılan denemelerin ardından, aşının bağışıklık sistemini ne kadar iyi eğittiğini daha net anlamak amacıyla yaklaşık 200 kişinin katılacağı ikinci bir çalışma gerçekleştiriliyor.

Journal of Infection dergisinde ayrıntıları paylaşılan bulgular, bağışıklık sistemi üzerindeki etkinin "mütevazı" düzeyde olduğunu gösterse de çalışma bilim dünyasında heyecan yaratmaya devam ediyor.

Denemelerin bir kısmını Southampton Üniversitesinde gerçekleştiren Profesör Saul Faust, yapay zeka tasarımının kesinlikle bir potansiyeli olduğunu ve heyecan verici olduğunu ifade etti. Faust, "Gerçekten ilginç olan şu ki teknoloji, virüslerin değiştiği potansiyel pandemiler için aşı tasarlamada çok daha başarılı." açıklamasını yaptı.

H5N1 kuş gribi aşısı üzerinde hayvan araştırmaları yürütülüyor

Cambridge ekibi, her yıl uyarlanması gerekmeyen evrensel mevsimsel grip aşıları ile şu anda kuş popülasyonlarına zarar veren virüsün insanlarda bir pandemiye dönüşmesi ihtimaline karşı H5N1 kuş gribi aşısı üzerinde hayvan araştırmaları yürütüyor.

Araştırmacılar ayrıca, Ebola türlerini de içeren viral hemorajik ateşlere yönelik bir aşı üzerinde çalışıyor. Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki mevcut salgına, henüz aşısı geliştirilmemiş bir virüs türü neden oluyor.

Çalışmada yer almayan Oxford Aşı Grubu Direktörü Profesör Andy Pollard, bu yaklaşımın hayvan araştırmalarında ikna edici kanıtlar ortaya koyduğunu belirtti. Pollard, "Bunlar büyüleyici veriler, insanlar bu bağışıklık tepkilerini üretebileceklerini tahmin edemezdi." dedi.

Pollard, gerçek testin insan denemelerinde görüleceğini, çünkü insan bağışıklık sisteminin laboratuvar farelerinden farklı olduğunu ve yıllar içindeki enfeksiyonlarla şekillendiğini vurguladı.

Yapay zekanın aşı araştırmalarında ezber bozacağını aktaran Pollard, yapay zeka araçlarının bağışıklık sisteminin bir aşıya nasıl tepki vereceğini tahmin etme potansiyeli taşıdığını, bunun da geliştirmeyi çok daha hızlı hale getirerek hayat kurtaracağını ifade etti.

Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü Bilimsel Direktörü Profesör Marian Knight ise "Yapay zeka tasarımı bu 'süper antijen' denemesinin dikkate değer başarısı, geniş kapsamlı ve kalıcı viral koruma sağlama yeteneğimizde çok önemli bir sıçramayı temsil ediyor." değerlendirmesinde bulundu.

Sohbet robotundan, belirli bir hesabı, yeni bir e-posta adresiyle ilişkilendirilmesi istendi. Sohbet robotunun yeni adrese gönderdiği doğrulama koduyla hesapların şifreleri yenilendi.

Bu süreçte Meta'nın güvenlik tedbirlerini atlatmak için de VPN aracılığıyla konumlar farklı gösterildi ve birçok hesap ele geçirildi.

Bu yöntemle ele geçirilenler arasında eski ABD Başkanı Barack Obama'nın başkanlık döneminde kullandığı Obama Beyaz Saray resmi Instagram hesabı gibi üst düzey profiller de yer aldı.

"Dünya liderlerinin hesaplarının bu yolla ele geçirildiği" iddiası asılsız

Meta'dan bir sözcünün, konuya ilişkin açıklamasında, güvenlik zafiyetinin fark edilmesinin ardından sorunun giderildiği ve etkilenen hesapların kurtarılması için çalışmalara başlandığı ifade edildi.

Açıklamada, "dünya liderlerinin hesaplarının bu yolla ele geçirildiği" iddiasının asılsız olduğu kaydedildi.

Anadolu Ajansı'nın (AA) global iletişim ortaklığında gerçekleştirilen etkinlik, 9 Mayıs'a kadar ziyaretçilerini İstanbul Fuar Merkezi'nde ağırlayacak.

Kapalı ve açık toplam 400 bin metrekarelik alanda düzenlenen SAHA 2026, 20 bin metrekarelik bölümünü açık sergi alanı olarak ayırarak bugüne kadarki en büyük organizasyonlarından birine imza atıyor.

120'nin üzerinde ülkeden katılımın olduğu fuara, 263'ü uluslararası olmak üzere 1700'ün üzerinde firma, 30 binin üzerinde sektör profesyoneli katılıyor.

SAHA 2026'da 203 yeni ürün tanıtımı ve toplam 164 imza töreni gerçekleştirilecek. SAHA 2024'te ulaşılan 6,2 milyar dolarlık ihracat sözleşmesi büyüklüğünün, SAHA 2026'da en az 8 milyar dolara çıkarılması hedefleniyor.

Avrupa, ABD ve Kanada'dan katılım öne çıkarken dünyanın 4 kıtasından çok sayıda firma, firma temsilcisi, resmi heyet, ticari heyet ve ziyaretçi SAHA 2026'da bir araya gelecek.

Çok sayıda yüksek teknoloji ve oyun değiştirici yeni ürün, ilk kez küresel ekosistem ile SAHA 2026'da buluşacak. Fuar kapsamında yerli ve milli insansız deniz araçları da Ataköy Marina'da sergileniyor.

- Yeni milli teknolojiler görücüye çıkacak

SAHA 2026'da çok sayıda teknoloji ilk kez sergilenecek. Bu kapsamda Baykar tarafından milli ve özgün olarak geliştirilen, 1000 kilometreyi aşan menzili ve yapay zeka destekli otonom yetenekleriyle dikkati çeken MIZRAK akıllı dolanan mühimmat, fuarda görücüye çıkacak. Baykar'ın geliştirdiği K2 Kamikaze İHA ve Sivrisinek dolanan mühimmat da ilk kez SAHA 2026’da sergilenecek.

ASELSAN, 5 yeni ürün ve 6 ürünün yeni versiyonlarıyla geleceğin milli teknolojilerini SAHA 2026'da küresel savunma ekosistemiyle bir araya getirecek.

ROKETSAN ve FNSS işbirliğiyle ortaya çıkan ve kamuoyunda "lazer silahı" olarak bilinen ALKA-KAPLAN HİBRİT Yönlendirilmiş Enerji Silah Sistemi Platformu, ilave kabiliyetlerle SAHA 2026'da boy gösterecek.

Fuarda ROKETSAN'ın en yeni ve ileri teknoloji ürünlerinin de tanıtımı yapılacak. STM ise modern harp sahasının ihtiyaçlarına yönelik geliştirdiği hava ve deniz sistemlerini ilk kez SAHA 2026'da sergileyecek.

Fuarda 140'ın üzerinde resmi heyet, 800'ü aşkın resmi heyet üyesi, 200'ün üzerinde ticari alım heyeti temsilcisi yer alıyor.

Bugün itibarıyla sektör profesyonellerine kapısını aralayan fuar 9 Mayıs'ta halk günü kapsamında vatandaşların ziyaretine açık olacak.

Burada yer alan bilgilere göre, toplumsal bütünlüğü, milli ve manevi değerleri korumak adına yaptığı çalışmalarla 31 yılı geride bırakan RTÜK, toplumsal sorumluluğu ve yayıncılık etiğini esas alarak kamuoyuna ulaşan her içeriği dikkatle izliyor.

Yayın izleme ve denetim faaliyetleri kapsamında yaklaşık 330 bin saat radyo ve televizyon yayınını inceleyen, 26 bini aşkın ihbar ve şikayeti değerlendiren RTÜK, yayıncılık alanında geleneksel mecraların yanı sıra dijital platformlarda da düzenleme ve denetim faaliyetlerini sürdürüyor.

Bu çerçevede RTÜK, yayın içeriklerinin daha etkin, hızlı ve kapsamlı şekilde izlenebilmesi için 2026'da yapay zeka destekli analiz ve değerlendirme sistemlerini devreye alacak. Böylece yayın içeriklerinin izlenmesi teknoloji yardımıyla daha etkin hale gelecek, izleyicilerin ihbar ve şikayetleri ise daha hızlı değerlendirilebilecek.

Yarışma ile katılımcıların yapay zeka uygulamaları aracılığıyla geleceğin öğrenme ortamlarını hayal etmeleri, yaratıcı fikirler geliştirmeleri ve bu fikirleri "Geleceğin Hayat Boyu Öğrenme Merkezi" vizyonu haline getirmeleri amaçlanıyor.

Ayrıca hayat boyu öğrenme politikalarına yenilikçi bir bakış açısı kazandırmak, dijital becerileri geliştirmek ve yapay zeka teknolojilerinin eğitim süreçlerine entegrasyonunu teşvik etmek hedefleniyor.

Başvuruların alınmaya başlandığı yarışma için çalışmaların son gönderim tarihi 5 Aralık, sonuçların açıklanma tarihi ise 26 Aralık olarak belirlendi.

Dereceye giren kurumlara ödülleri, gelecek yıl düzenlenecek EPALE Uluslararası Konferansı'nda takdim edilecek.

Sosyal medya düzenlemesiyle zararlı içeriklere karşı daha güçlü denetim mekanizmaları oluşturulması, çocukların kişisel verilerinin daha etkin korunması ve dijital platformların sorumluluğunun artırılması planlanıyor.

Bu kapsamda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, 26 Ekim'de İstanbul'da söz konusu düzenlemeye ilişkin sivil toplum kuruluşlarının temsilcileriyle toplantı gerçekleştirdi.

Toplantıda, dijital dünyada çocukların güvenliğinin sağlanması ve kişisel verilerinin korunmasına yönelik atılacak adımlar ele alındı.

Bakanlık uzmanlarınca sosyal medya düzenlemesine ilişkin sunumun yapıldığı toplantıda, STK temsilcileri de düşüncelerini paylaştı.

"Düzenleme 'dijital dünya' olarak bütüncül ele alınmalı"

Toplantıya katılan STK temsilcilerinden, Genç Hayat Vakfı Genel Müdürü Uğur Gülderer, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, çocukların dijital dünyadaki haklarının korunabilmesi için düzenlemenin şart olduğunu söyledi.

Gülderer, düzenlemenin sadece "sosyal medya" olarak kısıtlanmaması gerektiğini vurgulayarak, "Düzenleme, 'dijital dünya' olarak bütüncül ele alınmalı. Sosyal medya, tek başına bir taraf değil. Oyunlar, forumlar, platformlar, para kazanma tarafı mevcut. YouTuber olmak isteyen bir nesil var. Onun için düzenlemenin kademeli, dikkatli seçilmesi gerektiğini belirttik." ifadelerini kullandı.

"Yapay zekayı ve oyunları da düşünmek lazım"

Kullanımı gittikçe yaygınlaşan "yapay zeka" konusunda da sorunların olduğunu belirten Gülderer, şunları kaydetti:

"Amerika'da yeni araştırma yapıldı. Gençlerin yüzde 40'ı yapay zekayla arkadaşlık kuruyor. Yani o kadar yalnızlar ki. Oraya doğru gidişi engellemek lazım. Toplantıda 13 yaşın daha güvenli, hem ergenlerin tepkisinin alınmaması hem de VPN'e girilmemesi için bir adım olacağını söyledim. Daha sonra gerekirse 16 yaş olabilir. Şimdi yapay zeka çağında çocuk, beş dakikada web sitesi yapabiliyor. Oraya da istediği içeriği koyup, arkadaşlarını toplayabiliyor. O yüzden, sadece sosyal medya değil, yapay zekayı ve oyunları da düşünmek lazım. Nasıl normal hayatın akışında herkes belli kurallara uyuyor, birbirinin hakkına saygı duyuyor, çocukların da gelişimi için bu tür düzenlemelere ihtiyaç var."

Dijital platformların denetlenmesi gerektiğinin altını çizen Gülderer, "VPN'in olduğu yerde 'kapattım bitti' diyemiyorsunuz. Onun için iş oraya gelmeden çocukların sağlıklı dijital alışkanlıklar geliştirmesi lazım." diye konuştu.

"Çocuk görüşü alınmalı"

Çocuk Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Can Sosyal da sosyal medya kullanımı konusunda bir düzenleme yapılmasının açık ve net olduğunu belirtti.

Bakanlığın, yaptığı çalışmaları ve araştırmaları toplantıda STK'lere sunduğunu aktaran Sosyal, aynı zaman da kendi görüşlerini toplantıda dile getirdiklerini söyledi.

Söz konusu düzenlemenin başka ülkelerde de uygulandığını anımsatan Sosyal, "Bu konuda çocuk görüşü alınmalı ve çocuklardan bir danışma kurulu oluşturulmalı. Ayrıca çocukların sosyal medyada tercih ettiklerinin neler olduğuna yönelik araştırma yapılmalı." dedi.

Sosyal, düzenlemedeki yaş sınırı konusunda ise şunları kaydetti:

"Bize gelen ön bilgide 16 yaşına kadar idi. Ama zannediyorum yasa, bu çalışmalar yapıldıktan sonra netleşecek. Çocuk görüşü alınmalı ve bu da ülke ölçekli bir çalışma olarak yapılmalı. Buradan da diğer medya gruplarına ve çocuklarla ilgili faaliyet yürüten herkese bir yol haritası çıkarılmalı. Yoksa biraz eksik kalacaktır."

"RTÜK gibi sosyal medyayı kontrol eden kurum oluşturulmalı"

Mutlu Yuva Derneği Başkanı Muzaffer Gülyurt da dernek olarak çocukların dijital bağımlı olmamaları için çeşitli sportif ve kültürel faaliyetler yaptıklarını anlattı.

Sosyal medyada şiddet içeriklerinin önüne geçilmesi gerektiğini vurgulayan Gülyurt, "Mutlaka Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) gibi sosyal medyayı kontrol edecek ve çocukları yanlış yola sevk eden programların önüne geçecek kurum oluşturulmalı. Her önüne gelenin dijital medyada program yazması ve programı yayınlaması doğru mu?" dedi.

Kültüre, ahlaka ve inanç değerlerine ters olan programların belirlenerek yasaklanması gerektiğini belirten Gülyurt, dijital medyanın iyi içerikler üretecek şekilde kullanılması gerektiğini savundu.

Kendisinin aynı zamanda doktor olduğunu ve çocukların tedavisini yaşlarına göre yaptıklarını aktaran Gülyurt, yaş sınırına ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:

"Her yaşın gelişim çağına göre uygun, faydalı yayınlar yapılmalı. Bilgisayarın başında çocuklar ellerinde silah, birbirlerini öldürüyorlar. Bu şekilde olmaz. Çocuklara bu tür şeyler yaptırabilecek programlar yasaklanmalı. Yanlış yapanlar tespit edilip cezalandırılmalı. Milli ve manevi değerlerimizi yansıtan programlar teşvik edilmeli."

Bu kapsamda YouTube, ekim ayından bu yana Filistinlilere ait yüzlerce içerik ve kullanıcı hesaplarını hedef aldı.

Yaklaşık 2.5 milyar aktif kullanıcı sayısı bulunan platform, Gazze'de İsrail'in soykırımından kurtulan anneleri konu alan bir belgesel, Filistinli Amerikalı gazeteci Şirin Ebu Akile ve sivillerin öldürülmesinde İsrail'in rolünü ortaya çıkaran bir video araştırması, İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlilerin evlerini yıktığını ortaya koyan bir başka video dahil en az 700 video içeriğini sildi.

YouTube, ayrıca, videoları paylaşan Filistinli insan hakları grupları Al-Haq, Al Mezan İnsan Hakları Merkezi ve Filistin İnsan Hakları Merkezinin (PCHR) hesaplarını da platformdan kaldırdı.

Öte yandan, kapatılan Filistinli grupların YouTube kanallarında, sivillerin öldürülmesi de dahil, İsrail hükümetinin Gazze ve Batı Şeria'da uluslararası hukuku ihlal ettiği iddia edilen olayları belgeleyen ve vurgulayan saatlerce süren görüntülerin de yer aldığı belirtiliyor.

YouTube sözcüsü Boot Bullwinkle ise The Intercept'e söz konusu "sansür" iddialarına ilişkin yaptığı açıklamada, "Google, (ABD'deki) geçerli yaptırımlara ve ticaret uyum yasalarına uymayı taahhüt etmektedir." dedi.

"YouTube'un bu hamlesi failleri koruyor"

3 Ekim'de YouTube kanalı silinen Batı Şeria merkezli insan hakları örgütü Al-Haq grubunun bir sözcüsü, YouTube'dan "içeriğin kurallarımızı ihlal ettiği" yönünde bir mesaj aldıklarını ve hemen hesaplarının kapatıldığını belirtti.

Al-Haq sözcüsü yaptığı açıklamada, YouTube'un önceden uyarıda bulunmadan bir insan hakları örgütünün hesabını kapatmasını, ciddi bir ilke ihlali ve insan hakları ile ifade özgürlüğü açısından endişe verici bir gerileme olarak nitelendirerek "ABD yaptırımları, Filistin'deki hesap verebilirlik çalışmalarını engellemek ve Filistinlilerin sesini susturmak için kullanılıyor bu Filistinlilerin sesini daha da susturmak için bu tür önlemler altında hareket eden platformlar üzerinde de dalga etkisi yaratıyor." değerlendirmesinde bulundu.

BM'nin Gazze'deki en eski insan hakları örgütü olarak tanımladığı Filistin İnsan Hakları Merkezi (PCHR) ise yaptığı açıklamada YouTube'un bu hamlesinin "failleri hesap verebilirlikten koruduğunu" savundu.

Grubun uluslararası savunuculuk görevlisi ve hukuk danışmanı Basel al-Sourani de YouTube'un PCHR'nin hesabını kapatma kararını eleştirerek, "YouTube, tüm çalışmalarımızın Filistin halkına karşı işlenen suçlar hakkında, özellikle 7 Ekim'de başlayan soykırımdan bu yana, gerçeklere ve kanıtlara dayalı raporlar sunmak olduğunu belirtmeme rağmen, Topluluk kuralları politikasına uymadığımızı söyledi.” bilgisini paylaştı.

YouTube'nin İsrail'in insan hakları ihlallerini ortaya koyan videoları silmesine tepki

"Arap Dünyası için Şimdi Demokrasi" (Democracy for the Arab World Now-DAWN) Direktörü Sarah Leah Whitson, konuya dair yaptığı açıklamasında, YouTube'un söz konusu eylemini sansür olarak nitelendirerek "Filistinli insan hakları örgütlerinin paylaştığı bilgilerin bir şekilde yaptırımları ihlal ettiğini iddia etmek gerçekten zor. Bu Filistinli örgütlerin keyfi olarak belirlenmesine boyun eğip onları sansürlemek hayal kırıklığı yaratıcı ve oldukça şaşırtıcı.” ifadelerini kullandı.

New York merkezli sivil toplum kuruluşu Anayasal Haklar Merkezi'nden avukat Katherine Gallagher ise olayı "skandal" olarak nitelendirerek, "YouTube'un, insan hakları ihlalleri ve savaş suçlarına ilişkin kanıtları kamuoyunun gözünden uzaklaştırmak için (ABD Başkanı Donald) Trump yönetiminin gündemini desteklemesi skandal." değerlendirmesinde bulundu.

Sosyal medya platformlarının insan hayatının bir parçası olduğu dönemden beri "felaket kaydırması" yapıldığını söyleyen Sayar, pandemi döneminde ise felaketin yaygınlığının ve rakamsal niteliğinin baskın hale geldiğini vurguladı.

Sayar, borsa endeksi izlenir gibi virüsten ölenlerin sayılarının takip edilmeye başlanmasıyla, "felaket kaydırması"nın salgın gibi yayıldığını dile getirdi.

İnsan türünün geçirdiği tarihsel ve toplumsal koşullar sonucunda "tehdit" ve "tehlike" algılaması geliştirdiğini kaydeden Sayar, şöyle devam etti:

"Tehlike, baskı, stres altında bedenlerin salgıladığı kortizol, bir acil durum kitidir. Kısa kullanımlıdır ama hayatta tutar. Bugün felaket algısı süreğendir, aşırılaşmış kortizol salınımı bizleri hasta ediyor bu yüzden. Otoimmün hastalıkların büyük oranda psikosomatik olduğu düşünülüyor. İltihaplanan bedenler ve zihinler 'bundan sonra kıyamet' beklentisiyle alakalı biraz da. Buna yol açan depresyon ve kaygı bozuklukları bugün her zamankinden daha yaygın. Panik ataklar, 'felaket kaydırmacılığı' yüzünden daha yoğun. Keza ekran süreleri uzadığı için, uykusuzluğa bağlı şikayetler de artmış durumda ve elbette, toplu bir delüzyon ve histeri tehlikesinin de ufukta belirdiğini söylemek gerekiyor."

"Çığ gibi enformasyon ve manipülasyon kütlesi üzerimize yuvarlanıyor"

"Felaket kaydırması" alışkanlığının bireyde dünyaya ve insana karşı güveni yıktığını ifade eden Sayar, geleneksel topluma kıyasla modern kent toplumunda kaygı, depresyon ve yalnızlık riskinin arttığına dikkati çekti.

Prof. Dr. Sayar, "Çığ gibi enformasyon ve manipülasyon kütlesi üzerimize yuvarlanıyor. Öğrendikçe daha çaresiz ve yorgun hissediyoruz kendimizi. Byung Chul Han 'performans toplumu' diyor, sürekli bir şeyler yapmak, varlığını 'dijital sistemler veya otomatlar gibi' sürekli işler halde kalarak haklı çıkartan özneler kitlesine. Bir şeyler yapmak zorunda hissediyoruz ama çok az şey yapmaya muktediriz. Bu duygular hem ekran sürelerini artırarak hem de uykuya dalma huzurunu bozarak, bizleri uykuda yoklayıp uyandırarak uyku bozukluğu şikayetlerini de artırıyor." değerlendirmesini yaptı.

Olumlu ve iyimser içeriklerin geri planda kalma nedenlerine değinen Sayar, "Biz neyi arıyorsak onu buluruz. Mevlana'nın daha güzel bir ifadesiyle, 'Madendeki inciyi aradıkça, madensin. Ekmek lokmasının derdine düştükçe, ekmeksin.' Güzeli arayan, güzelleşme istikametinde ve istidadında olandır. Güzeli bu sayede bulur. Modern yazılım algoritmaları bu eski bilgeliğin neredeyse parodisi. En çok dikkat süresi harcadığımız, etkileşime girdiğimiz, yemlediğimiz (clickbate) şeyler, en fazla önümüze sürülüyor." dedi.

Negatif içeriklere odaklanmanın yarattığı döngüyü kırmak için takip edilen hesapların alanının daraltılması gerektiğini belirten Sayar, "felaket kaydırması"nın karşıtı olarak "umut kaydırması" (hopescrolling) kavramının kullanıldığını aktardı.

Prof. Dr. Sayar, haber içeriklerine ilişkin derin bir farkındalık geliştirilmesi gerektiğine işaret ederek, bu konuda medya okuryazarlığının önemine vurgu yaptı.

Sosyal medya algoritmalarının etkisi

Medipol Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İhsan Eken ise bireylerin özellikle felaket içerikli haberlerin tıklanmasına ve yayılmasına eğilimli olduğunu, beynin hayatta kalma içgüdüsüyle negatif olaylara daha fazla dikkat etiğini söyledi.

Bu eğilimin özellikle haber akışlarında karamsar içeriğin daha fazla temsil edilmesine sebep olduğundan bahseden Eken, "asrın felaketi" olarak isimlendirilen 6 Şubat 2023'teki depremlerde sosyal medya üzerinden yoğun haber takibi ile ikincil travmatik stres ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin akademik çalışmalarla ortaya konulduğunu anlattı.

Doç. Dr. Eken, "Sürekli negatif içerik tüketimi, toplumsal düzeyde güven erozyonuna, empati azalmasına ve genel ruh halinde kalıcı bir karamsarlığa neden oluyor. Medyanın sorumluluğu sadece gerçeği yansıtmakla sınırlı değil, gerçeği etik çerçeve ve toplumsal fayda içinde sunma zorunluluğu da var." ifadelerini kullandı.

İnsanların gelecek endişesi gibi baskılarla tetiklendiklerinde kaygılarını gidermek için sosyal medyaya yöneldiklerini vurgulayan Eken, bu platformlardaki algoritmaların ise daha fazla kaygı yaratan, negatif duygular aşılayan içerikler gösterdiğini kaydetti.

Sosyal medya algoritmalarının ekonomik çıkar doğrultusunda maksimum etkileşim için tasarlandığını dile getiren Eken, bu platformların tıklanma veya reaksiyon sayısının yanı sıra kullanıcının uzun vadeli memnuniyetini ve iyi oluş hallerini değerlendiren alternatif ölçüm geliştirmesi gerektiğini ifade etti.

DDK, söz konusu elektronik imza sürecinin ve ilgili kamu kurumlarının bilgi sistemlerinin güvenliğinin sağlanmasına yönelik alınan tedbirlerle yapılan işlemler hakkında kapsamlı inceleme ve araştırma görevini yerine getirecek.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca, usulsüz yollarla temin edilen elektronik imzalar kullanılarak sahte mezuniyet belgesi, sürücü belgesi ve sertifika düzenleme gibi yasa dışı faaliyetleri tespit edilen bir suç örgütüne yönelik ocak ayında soruşturma açılmıştı.

Rapora göre, Türkiye'de hizmet sunan 3 operatörden de yılın ikinci çeyreğinde, hastanelerden randevu almak için kullanılan 182 en sık arandı. Merkezi Hastane Randevu Sistemi için ortalama çağrı süresi, Turkcell'de 267 saniye, TT Mobil'de 271 saniye ve Vodafone'da 266 saniye oldu.

Turkcell ve TT Mobil'de, 182'nin ardından en sık aranan kısa numara 112 Acil Çağrı Merkezi olarak kayıtlara geçti. Vodafone'da ise en sık aranan 2. kısa numara, 186 (Elektrik Arıza) olarak belirlendi.

Operatörlerde en sık aranan 5 kısa numara arasında 185 (Su Arıza), 153 (Alo Zabıta/Büyükşehir/Belediye) ve 170 (Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi) de öne çıktı.

En kısa süre 112 ile konuşuldu

Vatandaşlar, kısa numaralara yaptıkları aramalarda, en uzun süre 170 (Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi) ile görüştü. Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi için ortalama çağrı süresi, TT Mobil'de 337 saniye ve Vodafone'da 331 saniye oldu.

Çalışanların mesai ve rapor ücretleri gibi sorularını yönelttiği 170, Turkcell'de en sık aranan 5 kısa numara arasında yer almadı. Söz konusu operatörde ortalama çağrı süresi en uzun gerçekleşen kısa numara ise 267 saniye ile hastanelerden randevu almak için kullanılan 182 olarak kayıtlara geçti.

Her 3 operatörde, ortalama çağrı süresinin en düşük olduğu kısa numara, 112 oldu. 112 ile yapılan görüşmeler Turkcell ve TT Mobil'de 62 saniye ve Vodafone'da 76 saniye olarak belirlendi.

İhale için işletmecilerin tekliflerini yarın saat 09.30'a kadar sunabileceğine işaret eden Uraloğlu, işletmelerin 1 Nisan 2026 itibarıyla 5G hizmeti sunmaya başlayacaklarını aktardı.

Uraloğlu, ihale kapsamındaki frekans bantlarına ilişkin de değerlendirmede bulunarak, şu bilgileri verdi:

"700 MHz ve 3,5 GHz frekans bantlarında toplam 400 MHz frekans için 2 milyar 125 milyon dolar asgari değer üzerinden yapılacak ihaleyle, 11 farklı frekans paketi işletmecilere tahsis edilecek. İşletmecilerimiz de ihaleye ayrı ayrı girecek ve kendi stratejilerine göre en uygun ve en fazla frekans bandını almak için yarışacak."

"Yeni dönemle mobil internet hızı artacak"

5G teknolojisinin, çok daha düşük gecikme süreleri ve çok daha yüksek bağlantı kapasiteleriyle sadece günlük hayatı değil, iş yapış biçimlerini de değiştireceğini belirten Uraloğlu, şunları kaydetti:

"2G, 3G ve 4,5G hizmetlerini başarıyla sürdüren işletmecilerimizle yoğun teknik çalışmalar yürüttük. Yeni dönemle mobil internet hızlarında 4,5G'ye kıyasla 10 kata varan artış deneyimlenebilecek. Bu açıdan bakıldığında 5G teknolojisi sahip olduğu çok düşük gecikmeli mobil iletişim ve yoğun makine tipi haberleşme özellikleri ile birçok sektörde iş süreçlerinde önemli değişikliklere yol açacak. Tam otonom sürüş, uzaktan ameliyat, akıllı tarım, akıllı fabrikalar gibi alanlarda 5G'nin sunduğu imkanlardan faydalanılacak. 5G altyapısında yerlilik ve millilik teşvik edildi. Yüzde 60'a varan yerli ürün, yüzde 30'a kadar milli haberleşme ürünü kullanma zorunluluğu olacak. Böylece hem teknolojide dışa bağımlılığı azaltacak hem de yerli üretimi teşvik edeceğiz."